Γυναίκες άλλων εποχών, αλλά και σύγχρονες. Βασίλισσες, αλλά και γυναίκες της διπλανής πόρτας. Επιλέγουμε πέντε πρόσφατα βιβλία Ελλήνων συγγραφέων που μας προσφέρουν, αντίστοιχα, πέντε εντυπωτικές και καλοσχηματισμένες ηρωίδες.
Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος
Πέντε βιβλία, πέντε γυκαίκες ηρωίδες. Θα μπορούσε να πει κανείς: πέντε διαφορετικές όψεις της θηλυκότητας, σε διαφορετικές χρονικές περιόδους και κάτω από ολότελα διαφορετικές συνθήκες. Επιλέγουμε πέντε βιβλία που εισχωρούν στη γυναικεία ψυχοσύνθεση και μας προσφέρουν λογοτεχνικούς χαρακτήρες άρτιους και ουσιαστικούς.
Ο κήπος της Αμαλίας, Καρολίνα Μέρμηγκα (εκδ. Πατάκη)
Προφανώς και την γνωρίζουμε, έστω κι αν δεν την ξέρουμε. Υπάρχει ως δρόμος, αλλά και κήπος. Η βασίλισσα Αμαλία, σύζυγος του Όθωνα, υπήρξε η πρώτη βασίλισσα της ελεύθερης Ελλάδας.
Η Καρολίνα Μέρμηγκα πιάνει το νήμα της ιστορίας της από την άφιξη του ζευγαριού στην Ελλάδα το 1833 έως την αποπομπή του Όθωνα το 1862, αλλά και ως το τέλος της ζωής του στο εξωτερικό. Η 18χρονη τότε Αμαλία θα βρεθεί σε έναν ξένο τόπο που ναι μεν θα τον καταλάβει αμέσως, αλλά αυτός (οι Έλληνες, δηλαδή) ποτέ δεν θα την βάλει στην καρδιά του.
Το ιστορικό μυθιστόρημα της Μέρμηγκα λειτουργεί σε δύο εφαπτόμενους δρόμους. Από τη μια ξεδιπλώνει τη φυσιογνωμία της Αμαλίας (άγνωστη εν πολλοίς στους περισσότερους από εμάς), αλλά και της Ελλάδας, σε μια περίοδο (αμέσως μετά το τέλος της Επανάστασης) που δεν έχει φωτιστεί αρκετά.
Η Αμαλία, μια γυναίκα δυναμική και κυριαρχική, επεμβαίνει στα θέματα διοίκησης του κράτους, μπαίνει στα «χωράφια» του Όθωνα, ενώ παράλληλα παλεύει να αποκτήσει ένα παιδί ακολουθώντας επώδυνες θεραπείες.
Πρόκειται για μια ξεχωριστή περίπτωση γυναίκας που, λογικά, κεντρίζει το ενδιαφέρον ενός συγγραφέα να φωτίσει τις κρυφές πλευρές της. Πάντως, είναι φανερό πως η Καρολίνα Μέρμηγκα δεν μένει μόνο στον γνωστό κήπο της Αμαλίας (δικό της έργο που δείχνει και την ευαισθησία της έτσι όπως διοχετεύτηκε στα λουλούδια αντί σε ένα παιδί), αλλά και στο τραχύ έδαφος της χώρας και του νεότεκτου κράτους που ζούσε υπό καθεστώς τρεμάμενης ισορροπίας.
Έμπειρη στην καταβύθιση στο παρελθόν (ειδικά σε σημαντικές ιστορικές περιόδους), η Μέρμηγκα μάς παραδίδει ένα βιβλίο άρτιο, καλογραμμένο και πολύπλευρο.
Η κυρία Ερασμία, Γιώργος Παπαδάκης (εκδ. Εστία)
Ποια είναι, άραγε, αυτή η παράξενη κυρία Ερασμία που μας παρουσιάζει ο συγγραφέας Γιώργος Παπαδάκης στο νέο του μυθιστόρημα που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Εστία;
Ξέρουμε ότι γεννήθηκε στην Κρήτη στις αρχές του 20ου αιώνα και ότι προερχόταν από πλούσια οικογένεια. Ξέρουμε ακόμη ότι ήταν ματαιόδοξη φύση, αλλά όχι με την τρέχουσα έννοια της ωραιοπάθειας. Αντίθετα, αισθάνεται αβόλευτη με τη θέση που είχε η γυναίκα στην εποχή της, ενώ εκείνη ετοιμάζεται να παντρευτεί τον άντρα που έχουν διαλέξει οι γονείς της.
Σύμφωνα με τον συγγραφέα, αυτή η γυναίκα υπήρξε κάποτε και μέσω της μυθοπλασίας προσπαθεί να ανασυστήσει τη φυσιογνωμία της.
Πώς προσεγγίζεις, άραγε, μια γυναίκα που όπως διαβάζουμε πάσχει από «ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και ιδεοληπτική νεύρωση» και επιπλέον πάσχει από μικροβιοφοβία. Κάτι που έχει ως αποτέλεσμα να μην επιτρέπει να την αγγίξει κανείς, ούτε καν ο άντρα της.
Είναι φανερό πως πρόθεση του Γιώργου Παπαδάκη είναι να αναζητήσει τους λόγους που δημιούργησαν αυτόν τον σκληρό πυρήνα συμπεριφοράς αυτής της γυναίκας. Να ήταν το παρελθόν της, τότε που ο πατέρας της την κλείδωνε στο κελάρι, το οποίο ήταν γεμάτο ποντίκια;
Ως αντίβαρο αυτών των ψυχικών αναπηριών, η Ερασμία είναι μια γυναίκα που δεν επιτρέπει στον εαυτό της να πέσει σε μελαγχολία γι’ αυτό και ασχολείται ενεργά με το εμπόριο και τις καθημερινές υποχρεώσεις της.
Το σίγουρο είναι ότι έχουμε να κάνουμε με μια αντισυμβατική περίπτωση γυναίκας, πολύ μπροστά από την εποχή της, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα να απομονωθεί και να μην γίνει κατανοητή. Κάπως έτσι εξηγείται η φοβική της φύση που συνδυαζόταν, όμως, και με πηγαία γενναιοδωρία.
Μαργαρίτα Ιορδανίδη, Μιχάλης Μακρόπουλος (εκδ. Κίχλη)
Για τις ανάγκες της νέας του νουβέλας με τίτλο Μαργαρίτα Ιορδανίδη (εκδ. Κίχλη), ο Μιχάλης Μακρόπουλος επιστρέφει στα δικά του, παιδικά και εφηβικά, μέρη: το Παγκράτι και την Καισαριανή.
Η ιστορία εκτυλίσσεται στην Αθήνα της δεκαετίας του ‘90 και έως τα μέσα της επόμενης. Κάτι που σημαίνει ότι ακόμη δεν έχει έρθει ο τυφώνας της οικονομικής κρίσης. Η Μαργαρίτα Ιορδανίδη, εκ των πραγμάτων κεντρικό πρόσωπο του βιβλίου, είναι υπάλληλος σε ένα διαφημιστικό γραφείο. Είναι παντρεμένη με έναν λογιστή και είναι μητέρα δύο κοριτσιών.
Βιώνει την κοινοτοπία ενός μικροαστικού περιβάλλοντος που φαντάζει εύτακτο, ενώ στην ουσία του είναι πνιγηρό. Μικρές λεπτομέρειες, σχεδόν αδιόρατες, φτάνουν για να κατανοήσουμε πως η πραγματική Μαργαρίτα Ιορδανίδη συνεχώς μάς ξεγλυστράει και δεν μπορούμε να ορίσουμε με σιγουριά τη φυσιογνωμία της.
Λογικό και επόμενο, καθώς ο Μακρόπουλος «παίζει» μ’ αυτές τις λεπτομέρεις που αποκτούν σχεδόν κινηματογραφική δομή. Το σίγουρο είναι ότι ο πυρήνας αυτού του βιβλίου είναι η αναζήτηση της πραγματικής ταυτότητας του ανθρώπου, εν προκειμένω της γυναίκας, πίσω από το κοινωνικό προσωπείο που χρειάζεται να φοράει για προφανείς λόγους.
Η γνωστή οικονομημένη και λιτή γραφή του Μακρόπουλου (χαρακτηριστικό του) υπάρχει εν πολλοίς και σ΄αυτή τη νουβέλα.
Σώμα ερωτικό, Εύα Μ. Μαθιουδάκη (εκδ. Καστανιώτη)
Στη νέα νουβέλα της Εύας Μ. Μαθιουδάκη με τίτλο Σώμα ερωτικό (εκδ. Καστανιώτη) ηρωίδα είναι μια μεταφράστρια του περασμένου αιώνα που παθιάζεται με τα βιβλία που μεταφράζει, ενώ ο έρωτας πυρώνει τη ζωή της όταν γνωρίζει έναν αντάρτη που της κλέβει την καρδιά.
Από τη μια έχουμε, λοιπόν, μια σειρά από βιβλία και συγγραφείς που έλαμψαν τις δεκαετίες 50-70 (περίοδος που κινείται και το βιβλίο) όπως Γκαρύ, Ρίλκε, Τερζάκης, Ζολά, Μαλό, Σαραντάρης κι άλλοι.
Από την άλλη, όμως, έχουμε και τη σωματική έλξη, την απτική σχέση που ζητάει ο έρωτας και ο οποίος καίει τα σωθικά της ηρωίδας. Μ’ αυτόν τον αντάρτη ξεγράφει όλους τους ανώριμους έρωτες του παρελθόντος, στους οποίους δεν έδωσε σημασία, ακόμη κι αν της άφησαν ανεπούλωτα τραύματα.
Είναι μια γυναίκα με ευθύ και σπινθηροβόλο πνεύμα. Μια γυναίκα που της αρέσουν οι απολαύσεις, έστω κι αν δεν μπορεί να τις έχει λόγω των οικονομικών δυσκολιών της, αλλά κυρίως μια γυναίκα που δεν παθιάζεται για τους «λάθος» λόγους.
Όχι δεν είναι η πολιτική στράτευση που θα την κάνει να παρασυρθεί σε μια δίνη. Μόνο ο έρωτας, ο απόλυτα σωματικός και ιαματικός, είναι αυτός που μπορεί να βάλει φωτιά μέσα της. Ο τίτλος, άλλωστε, της νουβέλας επιτρέπει να φανταστούμε την ηρωίδα σε πλήρη ερωτικό οίστρο. Τω όντι, είναι.
Την εποχή που τα φίδια αλλάζουν δέρμα, Μαρώ Κάργα (εκδ. Τόπος)
Οι κύκλοι της ζωής, αλλά και οι ποικίλες μεταμορφώσεις της είναι ένα από τα βασικά θέματα του νέου μυθιστορήματος της Μαρώς Κάργα Την εποχή που τα φίδια αλλάζουν δέρμα (εκδ. Τόπος).
Τίτλος που εξηγείται απόλυτα από την εξέλιξη της πλοκής, καθώς, όντως, όλοι οι ήρωες και, φυσικά, η κεντρική ηρωίδα, Υβόννη, αλλάζουν, μετασχηματίζονται, δείχνουν έναν άλλον χαρακτήρα από τον αρχικό τους.
Βρισκόμαστε στον Αύγουστο του 1912, λίγο πριν ξεσπάσει ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Η 15χρονη τότε Υβόννη χάνει κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες τη μητέρα της, μένει ορφανή και αίφνης βρίσκεται στο κέντρο ενός άκρως εχθρικού περιβάλλοντος.
Με τη βοήθεια του βουλευτή Ιωσήφ Βαφόπουλου φεύγει από τη νησί της με προορισμό την Αθήνα. Θα γίνει η συνοδός της θείας του Βαφόπουλου, Ειρήνης Ρήγου. Εδώ κι Κάργα αποφασίζει, σωστά, να ενοποιήσει τη μεγάλη ιστορία με τα οικογενειακά μυστικά. Η Υβόννη, ξανά, θα βρεθεί σε έναν κύκλο από συνωμοσίες και ραδιουργίες. Η αντίδρασή της αντί να είναι παθητική, θα είναι άκρως επιθετική.
Ανακαλύπτει τον υπόγειο ρόλο του ανθρώπου που τη βοήθησε και μαθαίνει να μισεί έτσι ώστε να αποκτήσει μια ζώνη άμυνας τριγύρω της. Στην ουσία αντιδράει στις προκλήσεις με τα ίδια όπλα: με μηχανορραφίες και τιμωρητική διάθεση.
Το βιβλίο, μεταξύ άλλων, καταφέρνει να αποδώσει τη ζωή της αριστοκρατική Αθήνα των αρχών του εικοστού αιώνα.
＊Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
