makridakis perantonakis

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Μακριδάκη «Τα απόνερα της Σοφίας» (εκδ. Εστία).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Το παράξενο είναι ότι αυτό το μυθιστόρημα δεν μοιάζει με παιδί του Γιάννη Μακριδάκη. Δεν έχει δηλαδή σχεδόν... καθόλου στοιχεία της χιώτικης υπαίθρου, της χωριάτικης ζωής, τη φυσιολατρικής προσκόλλησης, της τοπικής κουλτούρας, της ντόπιας διαλέκτου. Αντίθετα, αναφέρεται στον Ζαχαρία Μελιτάκη και στην εξιστόρησή του για το πώς έγινε συγγραφέας. Με άλλα λόγια έχουμε έναν μορφωμένο, έναν αστό, έναν δυνάμει λόγιο που ξεχωρίζει ανάμεσα στις άλλες απλοϊκές, αμόρφωτες, ιθαγενείς μορφές του χιώτη συγγραφέα. Η ιστορία και η γλώσσα με την οποία αυτή αποδίδεται ξεφεύγουν εμφανώς από το καθιερωμένο συγγραφικό του ύφος και ηχόχρωμα.

Ωστόσο, όσο κι αν ισχύουν τα παραπάνω, αχνοφαίνονται και τα κλασικά στοιχεία της γραφής του: ο αφηγητής που εξιστορεί το παρελθόν και υπονοεί ότι κάποιο τραγικό συμβάν έγινε, συμβάν το οποίο έχει επηρεάσει καθοριστικά το παρόν του· πολλές κλωστές αφήνονται στον αέρα για μια εξέλιξη που θα ανατρέψει ή θα κορυφώσει την ομαλότητα του βίου. Από την άλλη, ο διφορούμενος λόγος του, που υπονοεί αλλά και κρύβει, που εννοεί πολλά επιφανειακά αλλά ταυτόχρονα ακραγγίζει και άλλα βαθύτερα. Ακόμα και τα «απόνερα της Σοφίας», που εννοούν τις συνέπειες του ανεκπλήρωτου έρωτα του 15άχρονου αφηγητή για τη συντοπίτισσά του στις Θέρμες, τη συνομήλική του Σοφία, ενδέχεται να λογο-παίζουν με τη σοφία, που μπουγαδιάζει και τελικά εκβάλλει γραφιάδες και συγγραφείς.

Ο ιδεολογικός προβληματισμός του συγγραφέα φέρνει ξανά τον άνθρωπο στον δρόμο της απο-κοινωνικοποίησης και της υιοθέτησης της φυσιολατρικής ζωής, ενός οικολογικού ανθρωπισμού που δίνει τελικά την ευτυχία.

Αυτό που φαίνεται σχεδόν εξαρχής να κανοναρχεί τη σκέψη του αφηγητή-πρωταγωνιστή είναι η μοίρα. Ένας εξωγενής παράγοντας, όπως ο πατέρας, οδηγεί τον Ζαχαρία έξω από τα θέλω του, στον συγγραφικό δρόμο, επιβάλλοντάς του μια ακούσια σταδιοδρομία. Ο πατέρας στέλνει μια συλλογή διηγημάτων στους εκδότες με το όνομα του γιου κι έπειτα, όταν εκδίδεται, ο τελευταίος αναγκάζεται να υποδυθεί τον συγγραφέα, με την πρωτόγνωρη επιτυχία να καθορίζει και το στίγμα του νεαρού αδημιούργητου ακόμα γεωπόνου. Επίσης, η μητρική χείρα κίνησε τα νήματα, σε ένα είδος ντετερμινισμού, και οδήγησε τη Μαργαρίτα –την αντικαταστάτριά της στο επάγγελμά της– στην ερωτική αγκαλιά του γιου της, σχεδόν μοιραία όπως ο ίδιος πιστεύει. Ο πατέρας-μοίρα επενέβη, χωρίς ο Ζαχαρίας να το θέλει, επέβαλε τη συγγραφική ρότα, ως καπετάνιος που ήταν, και καθόρισε το παρόν και το μέλλον, που δεν ήταν καθόλου στις επιδιώξεις του γιου. Η μητέρα-μοίρα, ηττημένη ίσως από το πατρικό πρότυπο, οδήγησε στην ερωτική επιτυχία, κάτι που ο νεαρός ήρωας αποδέχτηκε απόλυτα. Έτσι, ανιχνεύονται πολλά ψυχαναλυτικά πρότυπα για τον πατέρα-δυνάστη και την ανάγκη μιας πατροκτονίας, αλλά και τη μητέρα-θύμα, τα οποία αναδεικνύουν κι ένα άλλο δίπολο.

estia makridakis ta aponera tis sofiasΑυτό τα δίπολο φαίνεται πιο ξεκάθαρα, αν δώσουμε μια βαθύτερη ερμηνεία με βάση την εξέλιξη και το τέλος του μυθιστορήματος. Τολμώ να μιλήσω για ένα είδος προσπάθειας, δειλής, άβουλης, διστακτικής, που σταδιακά παίρνει σάρκα και οστά, εκ μέρους του Μελιτάκη να αποφύγει τον δρόμο της μοίρας και να χαράξει τον δικό του. Αρνείται να γίνει συγγραφέας, παρά τη γλύκα της πρώτης αναγνώρισης, αρνείται να γράψει περαιτέρω, καθώς δεν βλέπει καμία ουσιαστική κλίση ή προσωπικό κίνητρο, ολισθαίνει σε πιο πρακτικά μονοπάτια, όπως είναι η ενασχόλησή του με το σπίτι του παππού στο νησί και τα φυσιολατρικά του ενδιαφέροντα, απομακρύνεται από τη φιλολογική φωλιά της Αθήνας και ενστερνίζεται τη ζωή στην ύπαιθρο.

Αυτός ο απογαλακτισμός αποκτά και ιδεολογικά χαρακτηριστικά. Ο άνθρωπος προγραμματίζεται από την κοινωνία να ακολουθήσει τον δρόμο της επιτυχίας, να αφοσιωθεί σε πνευματικές ενασχολήσεις, να γίνει άνθρωπος του γραφείου και του άστεως, να συμβιβαστεί με τις προκαθορισμένες κατευθύνσεις της οικογένειας και της κομφορμιστικής συμπεριφοράς που φαίνονται ασφαλείς, στρωμένες με χαρτονομίσματα και ακίνδυνες. Στον πυρήνα όμως του «είναι» του δεν υπάρχει αυτή η προδιάθεση, αλλά μια άλλη ζωή, πιο χειρωνακτική, πιο φυσική, πιο ανεξάρτητη, έστω κι αν απαιτεί ένα καινούργιο ξεκίνημα. Ο ιδεολογικός προβληματισμός του συγγραφέα φέρνει ξανά τον άνθρωπο στον δρόμο της απο-κοινωνικοποίησης και της υιοθέτησης της φυσιολατρικής ζωής, ενός οικολογικού ανθρωπισμού που δίνει τελικά την ευτυχία. Ο Μελιτάκης, σαν άλλη μέλιττα, ακολουθεί τα βήματα του ανθρώπου Μ-ακριδάκη, σαν άλλης ακρίδας, έντομα και τα δυο που δεν βολεύονται με το παγιωμένο πλαίσιο, αλλά εφαρμόζουν ένα άλλο πρότυπο ζωής, πιο κοντά στα δέντρα, στα φυσικά προϊόντα και στις συναφείς ασχολίες.

Τελικά το κείμενο παίρνει ολοκληρωμένη μορφή με μια συμβολική πατροκτονία, που συνεπάγεται την αποδέσμευση του ανθρώπου από τον ασφυκτικό πολιτισμό, όσο κι αν αυτό θα κοστίσει. Ο Γιάννης Μακριδάκης επαναφέρει το προσφιλές του θέμα, αυτό της διά της φυσιολατρίας απομάκρυνσης από τα δεσμά της κοινωνίας, όχι με τη διάλεκτο και την προβολή ενός απλού ανθρώπου της υπαίθρου, αλλά με τον άνθρωπο της πόλης και του πολιτισμού (γραμμάτων), ο οποίος αντιλαμβάνεται την ποδηγέτησή του και επιχειρεί μια ηρωική έξοδο.


* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Με δεδομένα λοιπόν όλα αυτά τα οποία κατέθεσα εδώ με πάσα ειλικρίνεια και δίχως να νοιάζομαι για τις συνέπειές τους στη δήθεν συγγραφική καριέρα μου και στην υπόληψή μου, δηλώνω προς πάσα κατεύθυνση ότι δεν είμαι ο δολοφόνος του πατέρα εγώ, που έχω συγγράψει μοναχά Τα απόνερα της Σοφίας κατά την περίοδο της εφηβείας μου […]. Μαζί όμως με τον πατέρα, έχει πλέον πεθάνει και ο δολοφόνος υιός του, κατ’ απόλυτη αναλογία με τον θανατηφόρο ιό ο οποίος σκοτώνει τον ξενιστή του».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Βρίκελοι» του Γιώργου Χωματηνού (μυθιστόρημα) – Το αρχαίο δράμα συναντά τον ευαγγελικό μυστικισμό σε ένα κείμενο ανοιχτό σε ερμηνείες

«Βρίκελοι» του Γιώργου Χωματηνού (μυθιστόρημα) – Το αρχαίο δράμα συναντά τον ευαγγελικό μυστικισμό σε ένα κείμενο ανοιχτό σε ερμηνείες

Για το μυθιστόρημα του Γιώργου Χωματηνού «Βρίκελοι» (εκδ. Κίχλη). Εικόνα: Ο πίνακας του Νικόλαου Γύζη «Κεφαλή του Αρχαγγέλου».

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Το να βρίσκεσαι ξαφνικά σε μια ομιχλώδη και βαλτώδη λογοτεχνική...

«Αίτημα» της Άντζελας Δημητρακάκη και του Δημήτρη Κεχρή – Μοναξιά και συντροφικότητα στα χρόνια της πανδημίας

«Αίτημα» της Άντζελας Δημητρακάκη και του Δημήτρη Κεχρή – Μοναξιά και συντροφικότητα στα χρόνια της πανδημίας

Για το βιβλίο μυθοπλασίας της Άντζελας Δημητρακάκη, με φωτογραφίες του Δημήτρη Κεχρή «Αίτημα» (εκδ. Τόπος). © Δημήτρης Κεχρής

Γράφει η Μαρία Μοίρα

Και ξαφνικά ο πλανήτης κράτησε την ανάσα του αιφνιδιασμένος. Μια ευεργετική ...

«Η γραφή των κυμάτων» του Γιώργου Παπαδάκη (κριτική) – Έρωτας και πολιτική, παιδί και μνήμες

«Η γραφή των κυμάτων» του Γιώργου Παπαδάκη (κριτική) – Έρωτας και πολιτική, παιδί και μνήμες

Για το μυθιστόρημα του Γιώργου Παπαδάκη «Η γραφή των κυμάτων» (εκδ. Εστία). Κεντρική εικόνα: Ziad Antar, Wa © Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Ο Βασίλης Αλεξάκης έλεγε ότι για να φτιάξεις μια στιβαρή μυθιστορηματική δομ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Το πεζογραφικό έργο της Μαρίας Κέντρου-Αγαθοπούλου – Ιστορίες όπου το ελάχιστο αναδεικνύεται σε μείζον

Το πεζογραφικό έργο της Μαρίας Κέντρου-Αγαθοπούλου – Ιστορίες όπου το ελάχιστο αναδεικνύεται σε μείζον

Η ποιήτρια και πεζογράφος Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου πέθανε σε ηλικία 96 ετών την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου. Το πεζογραφικό έργο της αποτελείται από κείμενα με στοχαστικότητα και συναίσθημα, όπου το ελάχιστο αναδεικνύεται σε μείζον. Κάποιες σκέψεις για τη συγγραφική πορεία της.

...
«Ατελείωτο αστείο»: Εκδήλωση για το μυθιστόρημα-ποταμό του Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας

«Ατελείωτο αστείο»: Εκδήλωση για το μυθιστόρημα-ποταμό του Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας

Την Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2026, στις 19:00, οι εκδόσεις Gutenberg διοργανώνουν εκδήλωση για το μυθιστόρημα του Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας (David Foster Wallace) «Ατελείωτο αστείο» (μτφρ. Κώστας Καλτσάς). © Britannica

Επιμέλεια: Book Press

...
Πέθανε η Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου – Η Εταιρεία Συγγραφέων αποχαιρετά το μέλος της

Πέθανε η Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου – Η Εταιρεία Συγγραφέων αποχαιρετά το μέλος της

Πέθανε σε ηλικία 96 ετών η ποιήτρια και πεζογράφος Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η συγγραφέας ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Από το ένα στο άλλο» της Μαρίτσας Περ. Ράλλη (προδημοσίευση)

«Από το ένα στο άλλο» της Μαρίτσας Περ. Ράλλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από τη συλλογή διηγημάτων της Μαρίτσας Περ. Ράλλη «Από το ένα στο άλλο 10+1 διηγήματα», η οποία θα κυκλοφορήσει, στη σειρά «Τα αειθαλή», αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Τόπος. Κεντρική εικόνα: Η Μ. Ράλλη σε νεανική φωτογραφία (studio Nelly’s), από το Αρχείο της Μαρίας Ράλλη – ΜΙΕΤ, Λογ...

«Η γυναίκα συγγραφέας» της Φελισιτέ ντε Ζανλίς (προδημοσίευση)

«Η γυναίκα συγγραφέας» της Φελισιτέ ντε Ζανλίς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Φελισιτέ ντε Ζανλίς [Félicité de Genlis] «Η γυναίκα συγγραφέας» (μτφρ. Διονύσης Γιαννάτος, εισαγωγή – επιμέλεια – επίμετρο: Μαρία Σπυριδοπούλου), το οποίο θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Ροές.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Δεν βλέπω όνειρα συνήθως» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Δεν βλέπω όνειρα συνήθως» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Ηλία Μαγκλίνη «Δεν βλέπω όνειρα συνήθως – Γράμματα του Χάρρυ στη Ρετζίνα», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 10 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Παιδικές σκηνές ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι διαβάζουμε τώρα; 15 βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας – Βραβευμένα, παραγνωρισμένα, ντεμπούτα

Τι διαβάζουμε τώρα; 15 βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας – Βραβευμένα, παραγνωρισμένα, ντεμπούτα

15 βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας που ξεχωρίσαμε από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή. Ανάμεσά τους, κάποια βραβευμένα, κάποια παλαιότερα, που μεταφράζονται για πρώτη φορά στα ελληνικά, κάποια λογοτεχνικά ντεμπούτα. 

...

Τι διαβάζουμε τώρα; Έξι μουσικές (αυτο)βιογραφίες

Τι διαβάζουμε τώρα; Έξι μουσικές (αυτο)βιογραφίες

Έξι σημαντικές προσωπικότητες από τον χώρο της μουσικής (αυτο)βιογραφούνται και αποκαλύπτουν τις προσωπικές τους διαδρομές, μέσα από τις εκάστοτε κοινωνικές συνθήκες, προς τη δημιουργία του έργου τους.

Επιλογή-παρουσίαση: Κώστας Αγοραστός

Πολλοί είναι ...

Τι διαβάζουμε τώρα; Τρία καλά αστυνομικά, νέα και κλασικά μυστήρια

Τι διαβάζουμε τώρα; Τρία καλά αστυνομικά, νέα και κλασικά μυστήρια

Τρία καλά αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν πρόσφατα: Φώτης Δούσος, Γιάννης Μαρής, Αντόνιο Μαντσίνι. Αντισυμβατικοί αστυνομικοί, αδικία και δωσιλογισμός σε λιτή αφήγηση και μεσογειακό νουάρ για το δικαίωμα στην αυτοδικία. ©istock

Επιλογή-παρουσίαση: Χ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΦΑΚΕΛΟΙ