makridakis perantonakis

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Μακριδάκη «Τα απόνερα της Σοφίας» (εκδ. Εστία).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Το παράξενο είναι ότι αυτό το μυθιστόρημα δεν μοιάζει με παιδί του Γιάννη Μακριδάκη. Δεν έχει δηλαδή σχεδόν... καθόλου στοιχεία της χιώτικης υπαίθρου, της χωριάτικης ζωής, τη φυσιολατρικής προσκόλλησης, της τοπικής κουλτούρας, της ντόπιας διαλέκτου. Αντίθετα, αναφέρεται στον Ζαχαρία Μελιτάκη και στην εξιστόρησή του για το πώς έγινε συγγραφέας. Με άλλα λόγια έχουμε έναν μορφωμένο, έναν αστό, έναν δυνάμει λόγιο που ξεχωρίζει ανάμεσα στις άλλες απλοϊκές, αμόρφωτες, ιθαγενείς μορφές του χιώτη συγγραφέα. Η ιστορία και η γλώσσα με την οποία αυτή αποδίδεται ξεφεύγουν εμφανώς από το καθιερωμένο συγγραφικό του ύφος και ηχόχρωμα.

Ωστόσο, όσο κι αν ισχύουν τα παραπάνω, αχνοφαίνονται και τα κλασικά στοιχεία της γραφής του: ο αφηγητής που εξιστορεί το παρελθόν και υπονοεί ότι κάποιο τραγικό συμβάν έγινε, συμβάν το οποίο έχει επηρεάσει καθοριστικά το παρόν του· πολλές κλωστές αφήνονται στον αέρα για μια εξέλιξη που θα ανατρέψει ή θα κορυφώσει την ομαλότητα του βίου. Από την άλλη, ο διφορούμενος λόγος του, που υπονοεί αλλά και κρύβει, που εννοεί πολλά επιφανειακά αλλά ταυτόχρονα ακραγγίζει και άλλα βαθύτερα. Ακόμα και τα «απόνερα της Σοφίας», που εννοούν τις συνέπειες του ανεκπλήρωτου έρωτα του 15άχρονου αφηγητή για τη συντοπίτισσά του στις Θέρμες, τη συνομήλική του Σοφία, ενδέχεται να λογο-παίζουν με τη σοφία, που μπουγαδιάζει και τελικά εκβάλλει γραφιάδες και συγγραφείς.

Ο ιδεολογικός προβληματισμός του συγγραφέα φέρνει ξανά τον άνθρωπο στον δρόμο της απο-κοινωνικοποίησης και της υιοθέτησης της φυσιολατρικής ζωής, ενός οικολογικού ανθρωπισμού που δίνει τελικά την ευτυχία.

Αυτό που φαίνεται σχεδόν εξαρχής να κανοναρχεί τη σκέψη του αφηγητή-πρωταγωνιστή είναι η μοίρα. Ένας εξωγενής παράγοντας, όπως ο πατέρας, οδηγεί τον Ζαχαρία έξω από τα θέλω του, στον συγγραφικό δρόμο, επιβάλλοντάς του μια ακούσια σταδιοδρομία. Ο πατέρας στέλνει μια συλλογή διηγημάτων στους εκδότες με το όνομα του γιου κι έπειτα, όταν εκδίδεται, ο τελευταίος αναγκάζεται να υποδυθεί τον συγγραφέα, με την πρωτόγνωρη επιτυχία να καθορίζει και το στίγμα του νεαρού αδημιούργητου ακόμα γεωπόνου. Επίσης, η μητρική χείρα κίνησε τα νήματα, σε ένα είδος ντετερμινισμού, και οδήγησε τη Μαργαρίτα –την αντικαταστάτριά της στο επάγγελμά της– στην ερωτική αγκαλιά του γιου της, σχεδόν μοιραία όπως ο ίδιος πιστεύει. Ο πατέρας-μοίρα επενέβη, χωρίς ο Ζαχαρίας να το θέλει, επέβαλε τη συγγραφική ρότα, ως καπετάνιος που ήταν, και καθόρισε το παρόν και το μέλλον, που δεν ήταν καθόλου στις επιδιώξεις του γιου. Η μητέρα-μοίρα, ηττημένη ίσως από το πατρικό πρότυπο, οδήγησε στην ερωτική επιτυχία, κάτι που ο νεαρός ήρωας αποδέχτηκε απόλυτα. Έτσι, ανιχνεύονται πολλά ψυχαναλυτικά πρότυπα για τον πατέρα-δυνάστη και την ανάγκη μιας πατροκτονίας, αλλά και τη μητέρα-θύμα, τα οποία αναδεικνύουν κι ένα άλλο δίπολο.

estia makridakis ta aponera tis sofiasΑυτό τα δίπολο φαίνεται πιο ξεκάθαρα, αν δώσουμε μια βαθύτερη ερμηνεία με βάση την εξέλιξη και το τέλος του μυθιστορήματος. Τολμώ να μιλήσω για ένα είδος προσπάθειας, δειλής, άβουλης, διστακτικής, που σταδιακά παίρνει σάρκα και οστά, εκ μέρους του Μελιτάκη να αποφύγει τον δρόμο της μοίρας και να χαράξει τον δικό του. Αρνείται να γίνει συγγραφέας, παρά τη γλύκα της πρώτης αναγνώρισης, αρνείται να γράψει περαιτέρω, καθώς δεν βλέπει καμία ουσιαστική κλίση ή προσωπικό κίνητρο, ολισθαίνει σε πιο πρακτικά μονοπάτια, όπως είναι η ενασχόλησή του με το σπίτι του παππού στο νησί και τα φυσιολατρικά του ενδιαφέροντα, απομακρύνεται από τη φιλολογική φωλιά της Αθήνας και ενστερνίζεται τη ζωή στην ύπαιθρο.

Αυτός ο απογαλακτισμός αποκτά και ιδεολογικά χαρακτηριστικά. Ο άνθρωπος προγραμματίζεται από την κοινωνία να ακολουθήσει τον δρόμο της επιτυχίας, να αφοσιωθεί σε πνευματικές ενασχολήσεις, να γίνει άνθρωπος του γραφείου και του άστεως, να συμβιβαστεί με τις προκαθορισμένες κατευθύνσεις της οικογένειας και της κομφορμιστικής συμπεριφοράς που φαίνονται ασφαλείς, στρωμένες με χαρτονομίσματα και ακίνδυνες. Στον πυρήνα όμως του «είναι» του δεν υπάρχει αυτή η προδιάθεση, αλλά μια άλλη ζωή, πιο χειρωνακτική, πιο φυσική, πιο ανεξάρτητη, έστω κι αν απαιτεί ένα καινούργιο ξεκίνημα. Ο ιδεολογικός προβληματισμός του συγγραφέα φέρνει ξανά τον άνθρωπο στον δρόμο της απο-κοινωνικοποίησης και της υιοθέτησης της φυσιολατρικής ζωής, ενός οικολογικού ανθρωπισμού που δίνει τελικά την ευτυχία. Ο Μελιτάκης, σαν άλλη μέλιττα, ακολουθεί τα βήματα του ανθρώπου Μ-ακριδάκη, σαν άλλης ακρίδας, έντομα και τα δυο που δεν βολεύονται με το παγιωμένο πλαίσιο, αλλά εφαρμόζουν ένα άλλο πρότυπο ζωής, πιο κοντά στα δέντρα, στα φυσικά προϊόντα και στις συναφείς ασχολίες.

Τελικά το κείμενο παίρνει ολοκληρωμένη μορφή με μια συμβολική πατροκτονία, που συνεπάγεται την αποδέσμευση του ανθρώπου από τον ασφυκτικό πολιτισμό, όσο κι αν αυτό θα κοστίσει. Ο Γιάννης Μακριδάκης επαναφέρει το προσφιλές του θέμα, αυτό της διά της φυσιολατρίας απομάκρυνσης από τα δεσμά της κοινωνίας, όχι με τη διάλεκτο και την προβολή ενός απλού ανθρώπου της υπαίθρου, αλλά με τον άνθρωπο της πόλης και του πολιτισμού (γραμμάτων), ο οποίος αντιλαμβάνεται την ποδηγέτησή του και επιχειρεί μια ηρωική έξοδο.


* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Με δεδομένα λοιπόν όλα αυτά τα οποία κατέθεσα εδώ με πάσα ειλικρίνεια και δίχως να νοιάζομαι για τις συνέπειές τους στη δήθεν συγγραφική καριέρα μου και στην υπόληψή μου, δηλώνω προς πάσα κατεύθυνση ότι δεν είμαι ο δολοφόνος του πατέρα εγώ, που έχω συγγράψει μοναχά Τα απόνερα της Σοφίας κατά την περίοδο της εφηβείας μου […]. Μαζί όμως με τον πατέρα, έχει πλέον πεθάνει και ο δολοφόνος υιός του, κατ’ απόλυτη αναλογία με τον θανατηφόρο ιό ο οποίος σκοτώνει τον ξενιστή του».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το κόμμα του καλού θεού» του Τάκη Καμπύλη (κριτική) – Όταν στο παιχνίδι μπαίνουν οι μεγάλες δυνάμεις

«Το κόμμα του καλού θεού» του Τάκη Καμπύλη (κριτική) – Όταν στο παιχνίδι μπαίνουν οι μεγάλες δυνάμεις

Για το μυθιστόρημα του Τάκη Καμπύλη «Το κόμμα του καλού θεού» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Φωτογραφία © Λουκάς Βασιλικός

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τον Απρίλιο του 2023 ο Τάκης Καμπύλης τελειώνει το τρίτο του μυθιστόρημα, πο...

«Μερκάντο» της Μαρίας Μαμαλίγκα (κριτική) – Mια ζωή εξαγορασμένη από τον θάνατο

«Μερκάντο» της Μαρίας Μαμαλίγκα (κριτική) – Mια ζωή εξαγορασμένη από τον θάνατο

Για το βιβλίο της Μαρίας Μαμαλίγκας «Μερκάντο» (εκδ. Εστία). Kεντρική εικόνα: λεπτομέρεια από το εξώφυλλο του βιβλίου.

Γράφει ο Μάνος Κοντολέων

Τη δική της πορεία έχει διανύσει η Μαρία Μαμαλίγκα στο χώρο της λογοτεχνία...

«Η πέτρα και το αυγό» του Κώστα Χατζηεμμανουήλ (κριτική) – Μια πινακοθήκη του ελληνισμού

«Η πέτρα και το αυγό» του Κώστα Χατζηεμμανουήλ (κριτική) – Μια πινακοθήκη του ελληνισμού

Για το βιβλίο του Κώστα Χατζηεμμανουήλ «Η πέτρα και το αυγό» (εκδ. Αρμός). Kεντρική εικόνα: Τσέτες του Τάγματος της Κυανής Σημαίας. 

Γράφει η Τασούλα Τσιλιμένη

Η πίστη μου στη δύναμη της φαντασίας είναι σε υπερθετικό β...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Θεόδωρος Τερζόπουλος: Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» του Δημήτρη Τσατσούλη (κριτική)

«Θεόδωρος Τερζόπουλος: Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» του Δημήτρη Τσατσούλη (κριτική)

Για το βιβλίο του Δημήτρη Τσατσούλη «Θεόδωρος Τερζόπουλος: ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» (εκδ. 24 Γράμματα). 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Η πρόσφατη παράσταση της αισχύλειας τριλογίας «...

«Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» της Αντωνίας Μποτονάκη (κριτική) – Η ποιητική εξαίρεση του Φεστιβάλ Βιβλίου των Χανίων

«Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» της Αντωνίας Μποτονάκη (κριτική) – Η ποιητική εξαίρεση του Φεστιβάλ Βιβλίου των Χανίων

Για το ποιητικό βιβλίο της Αντωνίας Μποτονάκη «Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» (εκδ. Θράκα). Kεντρική εικόνα: Pablo Picasso, Cat Catching a Bird, 1939, Musée Picasso, Paris, France.

Γράφει η Άννα Αφεντουλίδου 

Έχει...

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Γίνεται να αλλάξουμε τη ζωή μας αντιμετωπίζοντας τους φόβους, τα τραύματα του παρελθόντος και να αγαπήσουμε πραγματικά; Επιλέγουμε δέκα βιβλία που μας παρέχουν πρακτικές συμβουλές για να δούμε τον εαυτό μας κάτω από ένα νέο φως. 

Γράφει ο Λεωνίδας Καλούσης 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ