Οι Σαμαριναίοι ζωγράφοι, ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΧΡ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

Οι Σαμαριναίοι ζωγράφοι αποτελούν μια από τις πολυπληθέστερες και μακροβιότερες καλλιτεχνικές ομάδες της ύστερης περιόδου της Τουρκοκρατίας. Οι πρώτοι Σαμαριναίοι ζωγράφοι που υπογράφουν τα έργα τους αναφέροντας τον τόπο καταγωγής τους εμφανίζονται στα τέλη του 18ου αιώνα. Κατά τον 19ο αιώνα αυξάνεται εντυπωσιακά ο αριθμός των ζωγράφων που κατάγονται από την Σαμαρίνα και τα μέλη των «καλλιτεχνικών» οικογενειών συνεχίζουν τη δράση τους μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα.
Οι ζωγράφοι εργάζονταν σε ομάδες - συνεργεία γνωστά ως «συντροφίες» και συνήθως ήταν συγκροτημένες σε βάση οικογενειακή - συγγενική και κοινής καταγωγής. Η δράση τους εξακτινώνεται εντυπωσιακά στο σύνολο σχεδόν της Βαλκανικής χερσονήσου! Στον ελλαδικό χώρο εκτείνεται από την βόρεια Πελοπόννησο, συνεχίζει στην δυτική Στερεά, την Ήπειρο, τη Θεσσαλία, και την Μακεδονία, ενώ στις σημερινές γειτονικές χώρες, που άλλοτε αποτελούσαν ενιαίο χώρο της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, έντονη είναι η δράση τους στην Αλβανία, τη Βόρεια Μακεδονία και περιορισμένη στην Βουλγαρία.
Στην χρονική περίοδο που ορίζεται από τα τέλη του 18ου έως και τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, εντοπίστηκαν και καταγράφτηκαν 121 στον αριθμό Σαμαριναίοι ζωγράφοι οι οποίοι υπέγραψαν τοιχογραφημένα σύνολα και εικόνες στις παραπάνω περιοχές. Πρόκειται για έναν ιδιαίτερα εντυπωσιακό αριθμό ζωγράφων, ίσως έναν από τους μεγαλύτερους που αφορά σε ζωγράφους προερχόμενους από το ίδιο καλλιτεχνικό εργαστήριο, στοιχείο που αποδεικνύει και τη διατήρηση της ισχυρής μεταβυζαντινής παράδοσης, προσαρμοσμένης στα δεδομένα της εποχής. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)