Επιλέγουμε πέντε graphic novels που εκδόθηκαν πρόσφατα, για το αισθητικό τους αποτέλεσμα αλλά και για την πολυδιάστατη όσο και σύγχρονη θεματική τους: «Το χέρι του Θεού» των Μπαρόν και Καρμπονέτι (εκδ. Οξύ), «1936» του Θανάση Πέτρου (εκδ. Ίκαρος), «Φαρενάιτ 451», του Ρέι Μπράντμπερι σε διασκευή του Τιμ Χάμιλτον (εκδ. Μετάιχμιο), «Ένας κόσμος χωρίς τέλος», των Ζαν-Μαρκ Ζονκοβισί και Κλεμένς Μπλεν (εκδ. Κριτική) και «Hairless / Γυμνή ομορφιά» των Τερέζα Ντράχονοβσκα και Στεπάνκα Γίσλοβα (εκδ. Οξύ)
Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος
Ποδόσφαιρο, ιστορική πραγματικότητα, λογοτεχνία αιχμής, οικολογία, αλλά και κοινωνικό αποτύπωμα. Τα graphic novels στις μέρες μας όχι μόνο έχουν πάψει να είναι μονοδιάστατα και μονοθεματικά, αλλά διεκδικούν (δικαίως) την προτίμησή μας για την πολυμέρεια των θεμάτων που αναπτύσσουν.
Από τις τελευταίες εκδόσεις επιλέγουμε πέντε εξαιρετικά graphic novels που αξίζει πραγματικά κανείς να διαβάσει (και όχι απλώς και μόνο να κοιτάξει ή να ξεφυλλίσει) για το αισθητικό, αλλά και γραπτό τους χνάρι.
«Το χέρι του Θεού», Πάολο Μπαρόν και Ερνέστο Καρμπονέτι
Ο Ντιέγκο Μαραντόνα υπήρξε μια κλασική περίπτωση ανθρώπου larger than life. Κατ΄ ουσίαν μια τραγική φιγούρα που μέσα στην αντιφατικότητά της έφτασε σε μεγάλα ύψη, αλλά έπεσε και σε σπηλαιώδη βάθη.
Στο graphic novel των Πάολο Μπαρόν και Ερνέστο Καρμπονέτι Το χέρι του θεού (εκδ. Οξύ, μτφρ. Θάνος Σαρρής) αναπλάθεται όλη η ζωή του Αργεντινού σούπερ σταρ της μπάλας.
Από τα φτωχικά παιδικά του χρόνια έως την απόλυτη καταξίωση και στη συνέχεια στον ξεπεσμό και το άδοξο τέλος του. Ο τίτλος, φυσικά, παραπέμπει στη γνωστή φάση στο Μουντιάλ του Μεξικού όπου ο Ντιέγκο σημείωσε ένα αμφισβητούμενο γκολ με τα χρώματα της Αργεντινής κόντρα στην Αγγλία.
Αυτό που εντυπωσιάσει στο συγκεκριμένο βιβλίο είναι η αισθητική αποτύπωση των χρωμάτων που επιλέγει σκιτσογράφος Ερνέστο Καρμπονέτι να αποτυπώσει τον άγριο βίο (ποδοσφαιρικό και μη) του Ντιεγκίτο.
Κάπως έτσι επιλέγει χρώματα από σκούρες, αλλά και φωτεινές περιοχές. Όπως ακριβώς ήταν και οι ημέρες του Μαραντόνα. Από την άλλη, ο Μπαρόν συμμαζεύει τα σημαντικότερα γεγονότα που όρισαν τον Αργεντινό σταρ, ενώ αφήνει το πικρό τέλος δίχως περαιτέρω σχολιασμό. Άλλωστε, ακόμη και σήμερα είναι αντικείμενο δικαστικής έρευνας κάτω από ποιες συνθήκες πέθανε ο Ντιέγκο.
«1936», Θανάσης Πέτρου
Η πολύ καλή δουλειά του Θανάση Πέτρου είναι καταγεγραμμένη εδώ και χρόνια. Graphic novels όπως Οι όμηροι του Γκαίρλιτς (εκδ. Νεφέλη), Γρα-Γρου (εκδ. Ίκαρος), 1923 – Εχθρική πατρίδα (εκδ. Ίκαρος) και 1922 – το τέλος ενός ονείρου, είναι εξαιρετικά δείγματα γραφής από μεριάς του.
Έχει την ικανότητα να αποτυπώνει με πιστότητα σημαντικές στιγμές του ιστορικού γίγνεσθαι της χώρας άλλοτε ως συνδημιουργός (με την έννοια ότι άλλος έχει γράψει το κείμενο) κι άλλοτε ως σκιτσογράφος και σεναριογράφος της έκδοσης.
Αυτό συμβαίνει στο νέο graphic novel του 1936 – Ετοιμόρροπη Δημοκρατία (εκδ. Ίκαρος), όπου μάς μεταφέρει σε χρόνια δύσκολα για την Ελλάδα, λίγα μόλις χρόνια πριν από την έλευση του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου.
Ήρωας της ιστορίας είναι ο Γιώργης Αμπατζής. Ένας απλός άνθρωπος που σπρώχθηκε αρκετά από τις μυλόπετρες της Ιστορίας. Πολέμησε έξι χρόνια (από τη Γερμανία έως τον Σαγγάριο) για να βρεθεί πρόσφυγας στον Πειραιά.
Τελικά θα καταλήξει στη φυλακή έπειτα από ένα έγκλημα τιμής που διαπράξει και θα συγχρωτιστεί με κλέφτες, πρεζάκια, ανθρώπους του υποκόσμου και τον περιβόητο Σακαφλιά. Αυτή η εμπειρία θα επηρεάσει καθοριστικά τη ζωή του.
Όταν θα αποφυλακιστεί δεν θα είναι ξανά ο ίδιος, αλλά μήπως και η Ελλάδα θα είναι ίδια όπως την ήξερε; Οι απεργίες των εργατών, η τρεμάμενη Δημοκρατία και η κοινωνική αναταραχή δίνουν τον τόνο σε μια χώρα που αλλάζει ραγδαία. Ο Πέτρου κάνει για άλλη μια φορά εξαίρετη δουλειά τόσο στο εικαστικό μέρος, όσο και στην ανάπτυξη της ιστορίας.
«Φαρενάιτ 451», Ρέι Μπράντμπερι και Τιμ Χάμιλτον
Στη χορεία των δυστοπικών μυθιστορημάτων, το Φαρενάιτ 451 του Ρέι Μπράντμπερι κατέχει εξέχουσα θέση. Δεν θα μπορούσε να συμβαίνει διαφορετικά.
Ο ζοφερός κόσμος που περιγράφει, στον οποίο τα βιβλία ρίχνονται στην πυρά ως απαγορευμένοι «καρποί», φευ, συνέβη στην πραγματικότητα. Το είδαμε να συμβαίνει.
Έχουν περάσει εβδομήντα χρόνια από τότε που γράφτηκε το μυθιστόρημα, κι όμως παραμένει πάντα επίκαιρο και άκρως σημαντικό. Τώρα, το έχουμε και σε μορφή graphic novel (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Μεταίχμιο).
Για τις ανάγκες αυτής της εκδοχής χρειάστηκε να συνεργαστεί στενά ο συγγραφέας με τον καλλιτέχνη Τιμ Χάμιλτον και το αποτέλεσμα είναι κάτι παραπάνω από εντυπωσιακό.
Μέσα από τις σελίδες του graphic novel βλέπουμε οπτικοποιημένο τον κόσμο του Γκάι Μόνταγκ, ενός πυροσβέστη που είναι ταγμένος στο απεχθές καθήκον να καίει βιβλία φιλοσοφίας, λογοτεχνίας και θεολογίας.
Κι όλα αυτά καθ’ υπαγόρευση ενός αυταρχικού και μοχθηρού κράτους που επιδιώξει παντί τρόπω να ελέγχει τη σκέψη και τη βούληση των πολιτών του.
«Ένας κόσμος χωρίς τέλος», Ζαν-Μαρκ Ζονκοβισί και Κλεμένς Μπλεν
Το συγκεκριμένο graphic novel έγινε αυτομάτως μπεστ σέλερ της Γαλλία και στη συνέχεια εκδοτικό φαινόμενο, καθώς έφτασε ήδη να έχει πουλήσει πάνω από 800.000 αντίτυπα.
Στην Ελλάδα το εξαίρετο Ένας κόσμος χωρίς τέλος κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κριτική σε μετάφραση της Φωτεινής Βλαχοπούλου.
Η γαλλική εφημερίδα Le Monde έγραψε χαρακτηριστικά ότι είναι ένα «βιβλίο χωρίς διοξείδιο του άνθρακα που αφήνει μόνο θετικό αποτύπωμα στον κόσμο».
Ο Ζαν-Μαρκ Ζονκοβισί είναι ειδικός σε θέματα ενέργειας και κλιματικής κρίσης και για τις ανάγκες αυτού του βιβλίου συνομιλεί αρμονικά με τον πολυβραβευμένο κομίστα Κριστόφ Μπλεν που έγινε ευρύτερα γνωστός, μεταξύ άλλων, για το κόμικ «Quai d’Orsay» που μετέφερε στον κινηματογράφο ο Μπερνάρντ Ταβερνιέ.
Η θεματική του βιβλίου μάς αφορά άμεσα, καθώς έχει να κάνει με την άμεση εξάρτηση του σύγχρονου ανθρώπου από τα ορυκτά καύσιμα και πόσο αυτή η σχέση προκαλεί αλυσιδωτές αντιδράσεις (επί τα χείρω) στο κλίμα. Οι δύο ήρωες του βιβλίου (άλλοτε υποδυόμενοι τους εαυτούς τους κι άλλοτε φανταστικούς ήρωες) καταρρίπτουν βασικούς μύθους που έχουμε για τα ζητήματα της κλιματικής κρίσης, δεν διστάζουν να μιλήσουν ανοιχτά για το ρόλο των επιχειρήσεων και προτείνουν λύσεις που θα μπορούσαν να αναστρέψουν την εις βάρος μας εικόνα και να αλλάξουν δραστικά τη μοίρα του πλανήτη.
«Hairless / Γυμνή ομορφιά», Τερέζα Ντράχονοβσκα και Στεπάνκα Γίσλοβα
Αυτή είναι μια πραγματική ιστορία που έγινε κόμικ. Αυτή είναι μια ιστορία που δεν γίνεται να μην σε αγγίξει αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος. Το Hairless (μτφρ. Λούσυ Κουλίγκοβα εκδ. Οξύ) Είναι η πραγματική ιστορία της Τερέζα Ντράχονοβσκα που άρχισε να χάνει τα μαλλιά της.
Όταν η αλωπεκία της χτύπησε την πόρτα, το αποτέλεσμα ήταν συντριπτικό. Το να χάνει μια γυναίκα τα μαλλιά της έτσι ξαφνικά είναι σαν να χάνει το έδαφος κάτω από τα πόδια της. Το ίδιο συνέβη στην αρχή και στην Τερέζα.
Προσπάθησε να καλύψει το «κενό» φορώντας περούκες έως τη στιγμή που κατάλαβε πως πρέπει κανείς να αποδέχεται αυτό που είναι κι αυτό που το ίδιο το σώμα μάς λέει καθημερινά. Τώρα πια δεν φοράει περούκες. Δεν τις χρειάζεται. Είναι αυτή που είναι.
Δεν είναι μια εύκολη διαδικασία, όπως λέει και η ίδια, αλλά είναι η μόνη που αξίζει να ακολουθήσει κανείς. Μαζί με την κομίστρια Στεπάνκα Γίσλοβα δημιούργησαν ένα κόμικ που στέλνει σε όλους μας ένα ανθρώπινο μήνυμα ολότελα ειλικρινές και αυθεντικό.
＊Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
