Σοφία Νικολαΐδου: «Με τον Ζολά παθαίνω αναγνωστική αφλογιστία»

Τελείωσα Φιλολογία στο ΑΠΘ. Που θα πει, διάβασα κάποια πράγματα με το στανιό: Παλαμά, για παράδειγμα. Όταν πλημμύρισε το υπόγειο του σπιτιού μου και βούλιαξαν τα κιβώτια με τα άπαντά του στα νερά, χολόσκασα (για ένα πεντάλεπτο) για την καταστροφή των δερματόδετων τόμων που, δεν μπορεί, κάποια στιγμή θα μελετούσα (φυσικά, κορόιδευα τον εαυτό μου) – και μετά το ξέχασα.

Οι προτάσεις γεμάτες περιττά λίπη. Η σύνθεση όλο πόζα

Έχω περάσει μερόνυχτα με αρχαίους Έλληνες και Ρωμαίους ρήτορες, χωρίς να πεταρίσει το φυλλοκάρδι μου. Οι λυρικοί ποιητές είναι άλλη ιστορία. Ακόμη επιστρέφω σ’ αυτούς, όταν έχω ανάγκη από ομορφιά, για να καθαρίσει το μέσα μου. Φυσικά, υπάρχουν συγγραφείς και κείμενα, σπουδαία ή εμβληματικά για μια γραμματολογία, που έχω μεταθέσει την ανάγνωσή τους για ένα μακρινό κι απώτερο μέλλον – το οποίο πιθανότατα δε θα έλθει ποτέ.

Ας πάρουμε τους Γάλλους, για παράδειγμα. Μπορώ να καταλάβω γιατί κάποιος απεχθάνεται τη ρομαντική ρητορεία και τους δαιδάλους στις φράσεις του Ουγκώ στην Παναγία των Παρισίων. Όμως εμένα με χορταίνει η ανάγνωσή της. Από την παιδική μου ηλικία ως σήμερα, όποτε και να διαβάσω το συγκεκριμένο μυθιστόρημα, με τέρπει και με διδάσκει ταυτόχρονα. Και το “διδάσκει” το εννοώ σε επίπεδο μαστορικής. Ο Ουγκώ είναι μεγάλος δάσκαλος της φράσης, του ρυθμού, της εικόνας. Πράγμα που, επιτρέψτε μου, δεν ισχύει με τον Ζολά.

Κι από πού το συνάγεις αυτό; θα ρωτήσετε. Και θα έχετε δίκιο, διότι δεν έχω καταφέρει να τελειώσω ούτε ένα βιβλίο του. Ούτε τη διάσημη Νανά, ούτε το Ντρέυφους (γνωστότερο ως Κατηγορώ). Ίσως να φταίει η παλιά μετάφραση που έχω καταχωνιασμένη στο γραφείο μου. Σχεδόν μαλλιαρή, με έναν έκτυπο δημοτικισμό που ακκίζεται και απονευρώνει τις φράσεις. Από την πρώτη κιόλας παράγραφο παθαίνω αναγνωστική αφλογιστία. Δε θα μπορούσα να συνεχίσω ούτε με απειλή περιστρόφου. Κανένα ωμό νεύρο δεν πάλλει κάτω από τέτοια συσσώρευση αδρανών λέξεων. Οι προτάσεις γεμάτες περιττά λίπη. Η σύνθεση όλο πόζα. Το ομολογώ, δεν εδέησα να ξεφυλλίσω άλλες μεταφράσεις. Θεώρησα τη δυσανεξία μου αδιαπραγμάτευτη.

Μπορεί να έχει να κάνει με τις δικές μου προσλαμβάνουσες. Ή την εποχή. Μπορεί να έχει να κάνει με την εσάνς που αναδίδουν συγκεκριμένες συναρμογές λέξεων. Στη λίστα των βιβλίων που πιθανολογώ ότι δε θα διαβάσω ποτέ σημαίνουσα θέση έχει η Νανά του Ζολά.

Με μια επιφύλαξη: η ζωή μού έχει μάθει να μη λέω ποτέ. Γιατί, πολύ απλά, κανείς δεν ξέρει τι τον περιμένει στην επόμενη στροφή. Όπως αλλάζουμε εμείς, έτσι αλλάζουν καμιά φορά και τα βιβλία που αγαπάμε.

ΥΓ. Αν και για τη Νανά μπορεί και να έβαζα τα χέρια μου στη φωτιά.

*Η ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥείναι συγγραφέας.