Για το «Φονικό καρναβάλι» του Μετίν Αρντιτί – Από τη βενετσιάνικη Αναγέννηση στη σημερινή εποχή

Το Φονικό καρναβάλι είναι το πέμπτο βιβλίο του Μετίν Αρντιτί που μεταφράζω στα ελληνικά. Είναι μεγάλη ευτυχία για έναν μεταφραστή να καταπιάνεται συστηματικά με το έργο ενός συγγραφέα. Έτσι, τον νιώθει οικείο, τον γνωρίζει σε βάθος, ξέρει πλέον καλά τη δική του γλώσσα καθώς και τον τρόπο με τον οποίο οφείλει να την αποδώσει σε μια άλλη. Προσωπικά, είμαι ακόμα περισσότερο ευτυχής διότι με τον Μετίν έχουμε μια άψογη συνεργασία και, όλα αυτά τα χρόνια, σφυρηλατήσαμε μια βαθιά φιλία.

Ο τίτλος του βιβλίου, η ζοφερή Βενετία στην έξοχη φωτογραφία του εξωφύλλου (είναι του Γιάννη Κουρούδη), τα κίτρινα γράμματα που παραπέμπουν στην κλασική Serie Noire των εκδόσεων Gallimard, προϊδεάζουν ασφαλώς τον αναγνώστη για ένα αστυνομικό μυθιστόρημα. Σωστά, μα δεν είναι μόνον αυτό, είναι ταυτόχρονα και μια ιστορική αφήγηση, ένα πολιτικοθρησκευτικό θρίλερ, ένα μυθιστόρημα αινιγμάτων. Υπάρχουν φόνοι, σκάνδαλα, μυστήρια, ίντριγκες, κανάλια με πνιγμένους, σκοτεινά σοκάκια όπου ελλοχεύει ο κίνδυνος, η ιταλική Αναγέννηση, στρατόπεδα τζιχαντιστών στη λιβυκή έρημο, η Βενετία του 16ου αιώνα, η Ρώμη του σήμερα, οι χιονοσκέπαστες κορυφές των Άλπεων, η Γενεύη με τον πλούτο των τραπεζικών ιδρυμάτων της. Υπάρχουν επίσης φονταμενταλιστές χριστιανοί, σκοταδιστές ιδεολόγοι, ισλαμιστές μάρτυρες, παθιασμένοι ακαδημαϊκοί, άπληστοι τραπεζίτες, διεφθαρμένοι καρδινάλιοι…

Στο Φονικό καρναβάλι, ο Μετίν Αρντιτί οδηγεί τον αναγνώστη σε μια συναρπαστική έρευνα γύρω από μια συνωμοσία. Η αφορμή είναι μια επιστολή, γραμμένη από έναν από τους λαμπρότερους νομομαθείς της ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας τον 16ο αιώνα, και συγγραφέα μιας εμβριθούς μελέτης για την Έριδα της περιβολής.

Στο Φονικό καρναβάλι, ο Μετίν Αρντιτί οδηγεί τον αναγνώστη σε μια συναρπαστική έρευνα γύρω από μια συνωμοσία. Η αφορμή είναι μια επιστολή, γραμμένη από έναν από τους λαμπρότερους νομομαθείς της ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας τον 16ο αιώνα, και συγγραφέα μιας εμβριθούς μελέτης για την Έριδα της περιβολής. Άνθρωποι που επιθυμούν διακαώς να αποκτήσουν αυτή την επιστολή δολοφονούνται. Επιπλέον, υπάρχει και η μυστηριώδης προφητεία, που χρονολογείται προ πέντε αιώνων, σχετικά με μια επικίνδυνη καθαρτήρια ιδεολογία, της οποίας οι οπαδοί δεν διστάζουν να προετοιμάσουν σειρά επιθέσεων πρωτοφανούς ωμότητας…

Κομμάτια ενός τεράστιου παζλ

Ο Μετίν Αρντιτί είναι ένας εξαιρετικός αφηγητής. Φιλοτεχνεί, με απίστευτη σχολαστικότητα, τα κομμάτια ενός τεράστιου παζλ, μιας αφήγησης που αιωρείται ανάμεσα στον 16ο και τον 21ο αιώνα και σκιαγραφεί την εποχή της βενετσιάνικης Αναγέννησης, καθώς και τη σημερινή εποχή. Ένας πίνακας που απεικονίζει τον Χριστό με δώδεκα δάχτυλα συνδέεται με μια απόπειρα δολοφονίας του πάπα, γεγονός που απαιτεί την επιστροφή στο 1575 προκειμένου να γίνει κατανοητή η σημασία αυτού του, χαμένου πλέον, πίνακα και των λόγων για τους οποίους οι ήρωες του βιβλίου τον αναζητούν με τόσο ζήλο. Την περίοδο του καρναβαλιού του 1575, το οποίο οι ιστορικοί αποκαλούν «Φονικό καρναβάλι», οι επικεφαλής μιας από τις σπουδαιότερες τότε αδελφότητες της Βενετίας –της Σκουόλα Γκράντε ντελ Σαν Σεπόλκρο– δολοφονούνται και ο εμβληματικός πίνακας με τον τίτλο «Ο γάμος της Κανά», που κοσμεί το παλάτσο της αδελφότητας, εξαφανίζεται. Ανάμεσα σε αυτό το μυστήριο και σε εκείνο της κοπερνίκειας επανάστασης υπάρχει ένας εμφανής συσχετισμός.

Το καλοκαίρι του 2016, μαχητές του ISIS που ζουν στη Ρώμη σχεδιάζουν μια διπλή επίθεση: στη βασιλική του Αγίου Πέτρου και στην Κάζα Σάντα Μάρτα, όπου διαμένει ο πάπας. Σε όλη αυτή την καταιγιστική δράση παίρνουν μέρος ετερόκλητα πρόσωπα: ένας παθιασμένος με τα μεσαιωνικά λατινικά καθηγητής από τη Γενεύη, ομότεχνοί του από το πανεπιστήμιο της Βενετίας, πανούργοι καρδινάλιοι, Ελβετοί μεγαλοτραπεζίτες, ιερωμένοι με σκοτεινό παρελθόν, γυναίκες που κουβαλούν μυστικά και τραγωδίες, μετανάστες φανατικοί μουσουλμάνοι, έτοιμοι να αιματοκυλήσουν τον κόσμο, ακροδεξιοί που επιδιώκουν την εγκαθίδρυση μιας αμιγώς χριστιανικής και εξαγνισμένης Ευρώπης, ριψοκίνδυνοι αστυνομικοί κ.ά.

Το εν λόγω μυθιστόρημα, βασισμένο στην ιδέα της κυκλικότητας της Ιστορίας, μας θυμίζει ότι ο θρησκευτικός φανατισμός είναι άχρονος, πάντα ανελέητος, εσαεί παρών.

Το μυθιστόρημα είναι γραμμένο σαν ένα χρονικό όπου, επί έξι μήνες, συμβαίνουν γεγονότα εκ πρώτης όψεως αινιγματικά, στα οποία όμως η ελικοειδής εξέλιξη της πλοκής προσδίδει βαθμιαία ένα νόημα. Ο αναγνώστης αδημονεί να περάσει στο επόμενο κεφάλαιο – 94 σύντομα κεφάλαια που αποτελούν τα στάδια μιας εξοντωτικής καταδίωξης η οποία, στο τέλος, οδηγεί στην αλήθεια.

Το εν λόγω μυθιστόρημα, βασισμένο στην ιδέα της κυκλικότητας της Ιστορίας, μας θυμίζει ότι ο θρησκευτικός φανατισμός είναι άχρονος, πάντα ανελέητος, εσαεί παρών.

Ο συγγραφέας μάς αποκαλύπτει δολοπλοκίες που διασχίζουν τους αιώνες. Από το αιματηρό βενετσιάνικο καρναβάλι ως τα δράματα της τζιχαντιστικής τρομοκρατίας, ο υφέρπων δογματισμός παραμένει αναλλοίωτος. Εκείνοι που άλλοτε αρνούνταν τις ανακαλύψεις του Κοπέρνικου και κατόπιν του Γαλιλαίου έχουν σήμερα τους επιγόνους τους μεταξύ αυτών που αρνούνται εμμονικά την προσαρμογή των εκκλησιαστικών θεσμών στη σύγχρονη πραγματικότητα, στην αποδοχή του άλλου, του ξένου.

Ένα ακόμα στοιχείο που θα ήθελα να επισημάνω, και υπάρχει σε όλα σχεδόν τα μυθιστορήματα του συγγραφέα, είναι ο ερωτισμός που αποπνέουν οι ήρωές του. Είναι γυναίκες και άντρες που ζουν μέσα από ένα αχαλίνωτο πάθος, που αφήνονται ασυγκράτητοι σε πράξεις ανομολόγητες. Οι ερωτικές σκηνές πάλλονται από μια συχνά μοιραία έλξη, από ένα ολέθριο σμίξιμο του σώματος και της ψυχής.

Ο Μετίν Αρντιτί είναι λάτρης του ιστορικού θρίλερ, το έχει αποδείξει άλλωστε και με παλαιότερα πολυβραβευμένα έργα του, όπως Το Τουρκάκι και Η Αδελφότητα των ιπτάμενων μοναχών, προς μεγάλη απόλαυση των αναγνωστών του.

Το Φονικό Καρναβάλι, που θα μπορούσε κάλλιστα να φέρει τον υπότιτλο «προφητεία και φανατισμός», είναι μια συναρπαστική αφήγηση όπου λογοτεχνικά είδη συνυπάρχουν αρμονικά, οι συνωμοσίες που εξυφαίνονται περιβάλλονται από την ομορφιά της Αναγέννησης και ο αναγνώστης, ιδίως στις σελίδες όπου περιγράφεται διεξοδικά η ανακάλυψη του αριστουργηματικού χαμένου πίνακα, μαγεύεται από μια πανδαισία χρωμάτων και μορφών μέσα σε μια ζοφερή και απειλητική Βενετία.

^＊Η ΡΙΤΑ ΚΟΛΑΪΤΗ είναι μεταφράστρια. Το κείμενο αυτό διαβάστηκε στην εκδήλωση για το βιβλίο στο Μουσείο Μπενάκη, παρουσία του συγγραφέα, στις 6 Φεβρουαρίου 2024.