paradosi authentia

Επισημάνσεις για τη σχέση παράδοσης, πρωτοποριακών κινημάτων και των καλλιτεχνών σήμερα. Κεντρική εικόνα: [από αριστερά:] Ford Madox Ford, James Joyce, Ezra Pound, και ο δικηγόρος του Joyce John Quinn, φωτογραφημένοι το 1922, έξω από το ατελιέ του Pound στο νούμερο 70 της Notre Dame-des-Champs στο Montparnasse. 

Του Κώστα Κουτσουρέλη

1. Αν η αξιολόγηση της τέχνης είναι «ζήτημα υποκειμενικό», τότε κάθε καλλιτέχνης είναι «μεγάλος». Το μόνο που χρειάζεται είναι έναν θαυμαστή πρόθυμο να του το αναγνωρίσει – και ποιος δεν έχει έναν τέτοιον τουλάχιστον;

2. Δύο είναι, όχι τα κριτήρια της αισθητικής κρίσης, που κυμαίνονται, αλλά οι φορείς της: η παράδοση και η αυθεντία. Συνήθως παράδοση και αυθεντία συνυπάρχουν, ενίοτε όμως η αυθεντία ανατρέπει την παράδοση για να ιδρύσει μια δική της. Το ποια παράδοση και ποια αυθεντία επικρατεί εκάστοτε είναι άλλης τάξεως ζήτημα. Το βέβαιο είναι ότι χωρίς παράδοση και χωρίς αυθεντία, χωρίς οργάνωση και ιεραρχία, χωρίς κάποιου είδους Κανόνα, τέχνη σοβαρή, με εμβέλεια και επιρροή, δεν μπορεί να υπάρξει.

3. Ο ακραίος μοντερνισμός (φουτουρισμός, ντανταϊσμός, υπερρεαλισμός, ο Πάουντ, ο Τζόυς) είναι αμφίβολο αν έδωσε μεγάλα έργα, αν μπόρεσε να ιδρύσει μια παράδοση ικανή να αποδειχθεί ανθεκτική και μακρόπνοη. Ως άτομα όμως, ως γκουρού μιας ολόκληρης εποχής, οι πρωτουργοί του μας έδωσαν μια σειρά από αυθεντίες που η γοητεία του λόγου τους διαρκεί ως σήμερα. Κατά κάποιο τρόπο, τα μόνα ακραιφνώς μοντερνιστικά αριστουργήματα είναι τα μοντερνιστικά μανιφέστα. Αλλά αυτά βγαίνουν άπαξ, δεν γεννούν, δεν παράγουν παράδοση. Γι’ αυτό κι ενώ ακόμη τα θαυμάζουμε, εκείνοι που πασχίζουν να τα εφαρμόσουν δεν πείθουν.

4. Τα καλλιτεχνικά ρεύματα έχουν πάντα δύο όψεις, μια φωτεινή και μια σκοτεινή. Αν ο ρομαντισμός λ.χ. απελευθέρωσε το συναίσθημα από τα σχολαστικά στερεότυπα και τον εγκεφαλισμό του κλασσικισμού, είχε ήδη μέσα του εκείνα τα γνωρίσματα που στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα τον έκαναν να ξεπέσει στη ρητορεία, τη λυρικοπάθεια και την αισθηματολογία. Το ίδιο συμβαίνει με τους ποικίλους μοντερνισμούς. Δεν υποτιμά κανείς την ιστορική τους παρουσία όταν εντοπίζει τις παθογένειες στις οποίες ήταν αναπόφευκτο να οδηγήσουν εκατό χρόνια μετά.

Κατά κάποιο τρόπο, τα μόνα ακραιφνώς μοντερνιστικά αριστουργήματα είναι τα μοντερνιστικά μανιφέστα. Αλλά αυτά βγαίνουν άπαξ, δεν γεννούν, δεν παράγουν παράδοση. Γι’ αυτό κι ενώ ακόμη τα θαυμάζουμε, εκείνοι που πασχίζουν να τα εφαρμόσουν δεν πείθουν.

5. Η χειρότερη ζημιά που έκανε ο υπερρεαλισμός και οι λοιποί νεωτερίζοντες -ισμοί στην ποίηση είναι ότι εκμαύλισαν εντελώς τον αναγνώστη. Αφού πρώτα τον αναβίβασαν προγραμματικά στην περιωπή του δημιουργού («όλοι είμαστε ποιητές!», «να καταργήσουμε τη διάκριση τέχνης και ζωής!»), δεν μπορούσαν παρά να του παραχωρήσουν την άδεια να κάνει με τα ποιήματα ό,τι του κατέβει. Με τον τρόπο αυτό, η ερμηνεία από σκληρή μυητική άσκηση, από πειθαρχημένη μαθητεία στο νόημα του ποιήματος κατάντησε φαντασιοκοπία, αναπροβολή πάνω του της ρηχότητας, της οκνηρίας και του τετριμμένου συναισθηματισμού του μέσου όρου. Εμπρός στην tabula rasa, το κενό πρόσωπο που του προτάθηκε, ο αναγνώστης εθίστηκε να βλέπει –τι άλλο;– το δικό του.

6. Ακαδημαϊσμός δεν είναι τα αξιώματα και τα βραβεία, που είναι πράγματα δευτερεύοντα. Αλλά η συμμόρφωση της μεγάλης πλειοψηφίας των εκπροσώπων μιας τέχνης με μια τεχνοτροπία, μια γραμμή, μια αισθητική συνταγή. Τέτοια «Ακαδημία» στις μέρες μας υπάρχει μόνο μία, η μοντερνιστική, για τον απλό λόγο ότι υπάρχει μόνο μία κυρίαρχη αισθητική, ακόμη κι όταν οι οπαδοί της ντύνονται σαν μποέμ ή παριστάνουν τους μωντί.

Το σημαντικότερο αισθητικό κίνημα των ευρωπαϊκών Νέων Χρόνων, η Αναγέννηση, ήδη απ’ τον τίτλο της, υποστήριζε την επιστροφή στα κλασσικά ιδεώδη και τα πρότυπα της Αρχαιότητας. Όμως δεν ήταν ούτε ακαδημαϊσμός, ούτε οπισθοδρόμηση – ήταν Επανάσταση.

7. Από την άλλη πλευρά, η αντιπολίτευση στον κρατούντα ακαδημαϊσμό δεν μπορεί να είναι ένας άλλος ακαδημαϊσμός, για τον απλούστατο λόγο ότι είναι αντιπολίτευση, μειοψηφία. (Φυσικά μπορεί να γίνει στο μέλλον, όταν και αν επικρατήσει). Ούτε είναι ακαδημαϊσμός αν η αντιπολίτευση αυτή εμπνέεται από παλαιότερα πρότυπα και πρεσβεύει την επιστροφή σ’ εκείνα. Το σημαντικότερο αισθητικό κίνημα των ευρωπαϊκών Νέων Χρόνων, η Αναγέννηση, ήδη απ’ τον τίτλο της, υποστήριζε την επιστροφή στα κλασσικά ιδεώδη και τα πρότυπα της Αρχαιότητας. Όμως δεν ήταν ούτε ακαδημαϊσμός, ούτε οπισθοδρόμηση – ήταν Επανάσταση.

8. Όλη η τέχνη, μεγάλη και μικρή, αναπτύσσεται όταν υπάρχουν κατάλληλες συνθήκες. Όταν λείψουν, απαξιώνεται και σβήνει. Υπάρχουν λόγοι που η λογοτεχνία βουβάθηκε επί τόσους αιώνες μετά την αρχαιότητα, που μετά τον Σαίξπηρ έπρεπε να περιμένουμε τον 20ό αιώνα για να δούμε νέους αξιόλογους Βρετανούς δραματουργούς, που η σημερινή ποίηση δεν έχει αναγνώστες. Και δεν είναι ματαιόσπουδο να τους συζητάμε αυτούς τους λόγους.


Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗΣ είναι ποιητής και μεταφραστής. Τελευταίο βιβλίο του η συλλογή δοκιμίων «Τι είναι και τι δεν είναι η ποίηση» (εκδ. Μικρή Άρκτος).

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Διονύσης Μαρίνος θυμάται...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Διονύσης Μαρίνος θυμάται...

Ένα πορτρέτο του βιβλιοπωλείου «Πολιτεία» πολυπρισματικό, φιλοτεχνημένο από τις αφηγήσεις και τις ιστορίες συγγραφέων και μεταφραστών. Σήμερα, ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Διονύσης Μαρίνος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σχέση όλω...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Θάνος Κάππας θυμάται...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Θάνος Κάππας θυμάται...

Ένα πορτρέτο του βιβλιοπωλείου «Πολιτεία» πολυπρισματικό, φιλοτεχνημένο από τις αφηγήσεις και τις ιστορίες συγγραφέων και μεταφραστών. Σήμερα, ο πεζογράφος Θάνος Κάππας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σχέση όλων μας με την ανάγνωση ...

«Η τυραννία της Ελλάδος επί της Γερμανίας»

«Η τυραννία της Ελλάδος επί της Γερμανίας»

Η εξιδανίκευση του αρχαίου ελληνικού κόσμου και η αποδόμησή του για χάρη μιας εξισωτικότερης και πολυτασικότερης κοινωνικής πραγματικότητας στη Γερμανία μετά τον Β' Παγκόσμιο πόλεμο. Κεντρική εικόνα: Τα χάλκινα αγάλματα των Johann Wolfgang von Goethe και Friedrich von Schiller βρίσκονται από το 1857 μ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τέσπα (διήγημα)

Τέσπα (διήγημα)

Δεν θα πάρουμε το οικογενειακό σήμερα. Ασ’ το μωρέ. Να χαρούμε λίγο το καινούργιο. Πότε θα το χαρούμε αν όχι τώρα το καλοκαίρι που πάμε και κάπου μαζί. Έστω θάλασσα. Εντάξει, σκόνη, άμμος, αλμύρα, θα μου πεις, τα τρώει τα καθίσματα η αλμύρα. Το χρώμα να δεις τι του κάνει. Αλλά, τέσπα.

Της Κατερίνας Γ...

«Το Ρίφι» του Μηνά Βιντιάδη

«Το Ρίφι» του Μηνά Βιντιάδη

Για το μυθιστόρημα «Το Ρίφι» του Μηνά Βιντιάδη (εκδ. Ελληνικά Γράμματα)

Της Κατερίνας Σιδέρη

Στο βιβλίο του δημοσιογράφου και συγγραφέα Μηνά Βιντιάδη θα συναντήσουμε στίχους από τραγούδια, μαντινάδες, παροιμίες και γνωμικά,...

«Το να είσαι γυναίκα» της Μέλι Κίγιακ (κριτική)

«Το να είσαι γυναίκα» της Μέλι Κίγιακ (κριτική)

Για το αφήγημα της Μέλι Κίγιακ (Mely Kiyak) «Το να είσαι γυναίκα» (μτφρ. Απόστολος Στραγαλινός, εκδ. Κριτική). Κεντρική εικόνα ©  David de las Heras.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Τι είναι αυτό που καθορίζει τη ζωή και τις επιλογές ενός ανθρώπο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

10 σημαντικά βιβλία για άντρες, γραμμένα από γυναίκες

10 σημαντικά βιβλία για άντρες, γραμμένα από γυναίκες

Μια λίστα με 10 σημαντικά μυθιστορήματα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς στα αγγλικά δημοσιεύτηκε στην επίσημη ιστοσελίδα του Women’s Prize for Fiction. Τα δέκα βιβλία αναδείχθηκαν μέσω ψηφοφορίας στην οποία συμμετείχαν 20.000 αναγνώστες. Και τα 10 έχουν μεταφραστεί στη γλώσσα μας. Στη φωτογραφία, η Μέρι Σέλεϊ.

...
40 καλά λογοτεχνικά βιβλία για το καλοκαίρι (και για κάθε εποχή)

40 καλά λογοτεχνικά βιβλία για το καλοκαίρι (και για κάθε εποχή)

Σαράντα λογοτεχνικά βιβλία, ελληνικά και μεταφρασμένα, επιλέξαμε για τους αναγνώστες της bookpress.gr από τα πολλά καλά βιβλία που έφτασαν στα χέρια μας τους προηγούμενους μήνες. Δείτε τα και διαλέξτε το δικό σας αγαπημένο βιβλίο του καλοκαιριού.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός, Κ.Β. Κατσουλάρης...

10 πρόσφατα βιβλία που μας κάνουν σοφότερους (ή και καλύτερους)

10 πρόσφατα βιβλία που μας κάνουν σοφότερους (ή και καλύτερους)

Από τα πολλλά καλά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα, σας προτείνω δέκα, επιλεγμένα από τα μη μυθοπλαστικά βιβλία. Δοκίμια, έρευνες, μελέτες, όλα τους διαβαστερά και εξαιρετικά ενδιαφέροντα. Δέκα βιβλία, δέκα ευκαιρίες να γίνουμε σοφότεροι και, γιατί όχι, καλύτεροι άνθρωποι.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Ιουλίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

40 καλά λογοτεχνικά βιβλία για το καλοκαίρι (και για κάθε εποχή)

Σαράντα λογοτεχνικά βιβλία, ελληνικά και μεταφρασμένα, επιλέξαμε για τους αναγνώστες της bookpress.gr από τα πολλά καλά βιβλία που έφτασαν στα χέρια μας τους προηγούμεν

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ