paz

Πόσες υποσημειώσεις αντέχει ένα ποίημα; Ένα ποίημα του Octavio Paz σε δύο αποδόσεις.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πώς μεταφράζει κανείς τα «πράγματα» ενός κειμένου; Τα πρόσωπα και τα γεγονότα εκείνα δηλαδή που, ενώ είναι μεστά βιωμάτων και φόρτισης συγκινησιακής στο πρωτότυπο, στη δική σου τη γλώσσα δεν είναι παρά ψυχικά ουδέτεροι «αστερίσκοι», ψυχρές υποσημειώσεις για τον φιλομαθή;

Πόσες όμως υποσημειώσεις, ρωτούσε ο Τζορτζ Στάινερ στο Μετά τη Βαβέλ, αντέχει ένα ποίημα, ένα διήγημα, ένα δράμα, πόσο υπομνηματισμό μπορεί να σηκώσει η ράχη του χωρίς να βουλιάξει στον άτερπνο σχολαστικισμό και την ακαδημαϊκότητα;

Πότε μας φανερώνεται ο ουσιώδης άνθρωπος, στις ομαλές ή στις ανώμαλες, τις ακραίες και βάρβαρες περιόδους;

Αντί άλλης απάντησης, ένα πείραμα. Ένα ποίημα, φημισμένο, του Οκτάβιο Πας σε δύο αποδόσεις δικές μου. Η πρώτη μεταφράζει τις λέξεις του πρωτοτύπου επακριβώς. Η δεύτερη «μεταφράζει» τα μεξικανικά πρόσωπα και γεγονότα, αναζητά δηλαδή το ισοδύναμό τους στα ελληνικά συμφραζόμενα. Η πρώτη προϋποθέτει αναγνώστη κάπως ενήμερο, ή πρόθυμο να ενημερωθεί, για την νεώτερη ιστορία του Μεξικού. Η δεύτερη την παρατρέχει για να μεταφερθεί όσο μπορεί πιο άμεσα στον υπαρξιακό πυρήνα του αρχικού ποιήματος. Τι έχει στ’ αλήθεια να μας πει άξιο λόγου μια εποχή της ειρήνης και της καλοπέρασης; Μπορεί καν να κατανοήσει τις ακραίες συνθήκες του παρελθόντος; Πότε μας φανερώνεται ο ουσιώδης άνθρωπος, στις ομαλές ή στις ανώμαλες, τις ακραίες και βάρβαρες περιόδους; Και γιατί ακόμη και εμείς οι τυχεροί που δεν ζούμε σε τέτοιες, όταν θέλουμε να μιλήσουμε για την ανθρώπινη περιπέτεια, ανατρέχουμε και πάλι στην αλήθεια τους;

Τι έχει στ’ αλήθεια να μας πει άξιο λόγου μια εποχή της ειρήνης και της καλοπέρασης; Μπορεί καν να κατανοήσει τις ακραίες συνθήκες του παρελθόντος;

Πίσω από το ποίημα του Πας διακρίνει κανείς το αρχαίο παράπονο του Τάκιτου. Στα γραφτά του ο Λατίνος ιστορικός παραπονιόταν για την ισχνή σε γεγονότα εποχή του και ζήλευε τους «περαζούμενους καιρούς» των μεγάλων πολέμων και των κοσμοϊστορικών γεγονότων.

Δεν ήταν όμως προϊόν της ματαιοδοξίας ο φθόνος του, αλλά μάλλον της επίγνωσης. Μία είναι η προϋπόθεση του μεγάλου βιβλίου, έλεγε ο Χέρμαν Μέλβιλ: το μεγάλο θέμα. Προσφέρει τέτοια θέματα στ’ αλήθεια στους καλοζωισμένους συγγραφείς του ο καιρός μας; Κι αν πράγματι προσφέρει, οι ίδιοι, έτσι βιωματικά φτωχοί που είναι, μπορούν στ’ αλήθεια να τα συλλάβουν, μπορούν να εισδύσουν ψυχικά στον πυρήνα τους χωρίς να τα υποβαθμίσουν σε εξωτικό ντεκόρ πρόσφορο μόνο για ναρκωτική χρονοτριβή και ανώδυνη εκτόνωση; Γιατί τι άλλο είναι όλη αυτή η βία που ξεχειλίζει καθημερινά από τις μικρές μας οθόνες; Όλο αυτό το έγκλημα που πλημμυρίζει τις σελίδες των βιβλίων μας;

Μπορεί να υπάρξει καν μεγάλη λογοτεχνία στις μέρες μας; Ή σε εποχές αλεξανδρινές και μανδαρίνικες σαν τη δική μας; Αυτό είναι εντέλει το ερώτημα του Οκτάβιο Πας. Και σαν το αίνιγμα της Σφίγγας μοιάζει να έχει κι αυτό μια μόνο απάντηση.

Κανένα μεταφραστικό τερτίπι δεν μπορεί θεραπεύσει το βιωματικό έλλειμμα. Και καμιά μικρή εποχή δεν μπορεί να διαβάσει στ’ αλήθεια τη μεγάλη λογοτεχνία.

Ξανακοιτάζω τώρα τις μεταφράσεις και μου φαίνονται εξίσου άοπλες. Ναι, οι Μεξικανοί επαναστάτες και ήρωες έχουν το ισοδύναμό τους στην ελληνική ιστορία. Αυτή η τελευταία ωστόσο δεν έχει το ισοδύναμό της στη δική μας εμπειρία. Ο Μιχαλάκης Καραολής και ο Αλέκος Παναγούλης, σήμερα, τώρα, μας είναι απρόσιτοι, μια ξένη γλώσσα ολότελα αμετάφραστη όσο και εκείνη του Πορφίριο και του Ζαπάτα. Κανένα μεταφραστικό τερτίπι δεν μπορεί θεραπεύσει το βιωματικό έλλειμμα. Και καμιά μικρή εποχή δεν μπορεί να διαβάσει στ’ αλήθεια τη μεγάλη λογοτεχνία.

Canción mexicana

Mi abuelo, al tomar el café,
me hablaba de Juárez y de Porfirio,
los zuavos y los plateados.
Y el mantel olía a pólvora.

Mi padre, al tomar la copa,
me hablaba de Zapata y de Villa,
Soto y Gama y los Flores Magón.
Y el mantel olía a pólvora.

Yo me quedo callado:
¿de quién podría hablar?

 

Μεξικάνικο τραγούδι

Ο παππούς μου, πλάι στο φλυτζάνι του καφέ
μου μίλαγε για τον Χουάρες και για τον Πορφίριο,
για τους Ζουάβους και για τους ληστές.
Και το τραπεζομάντιλο μύριζε μπαρούτι.

Ο πατέρας μου, κει που κατέβαζε κανένα ποτηράκι
μου μίλαγε για τον Ζαπάτα και τον Βίγια,
τον Σότο υ Γάμα και τους Φλόρες Μαγόν.
Και το τραπεζομάντιλο μύριζε μπαρούτι.

Εγώ μένω βουβός:
για ποιον να μιλήσω;

 

Ελληνικό τραγούδι

Ο παππούς μου, πλάι στο φλυτζάνι του καφέ
μου ’λεγε για τον Βενιζέλο και τον Μεταξά,
για τις ορδές του Χίτλερ και για τους αντάρτες.
Και το τραπεζομάντιλο μύριζε μπαρούτι.

Ο πατέρας μου, κει που κατέβαζε κανένα ποτηράκι
μου ’λεγε για τον Γρίβα και για τον Καραολή,
για τα ΕΑΤ-ΕΣΑ, το «Βέλος» και τον Παναγούλη.
Και το τραπεζομάντιλο μύριζε μπαρούτι.

Εγώ μένω βουβός:
για ποιον να μιλήσω;


* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗΣ είναι ποιητής και μεταφραστής. Τελευταίο βιβλίο του η συλλογή δοκιμίων «Τι είναι και τι δεν είναι η ποίηση» (εκδ. Μικρή Άρκτος).

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Μάνος Κοντολέων θυμάται...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Μάνος Κοντολέων θυμάται...

Ένα πορτρέτο του βιβλιοπωλείου «Πολιτεία» πολυπρισματικό, φιλοτεχνημένο από τις αφηγήσεις και τις ιστορίες συγγραφέων και μεταφραστών. Σήμερα, ο συγγραφέας Μάνος Κοντολέων.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σχέση όλων μας με την ανάγνω...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Η Λουκία Δέρβη θυμάται...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Η Λουκία Δέρβη θυμάται...

Ένα πορτρέτο του βιβλιοπωλείου «Πολιτεία» πολυπρισματικό, φιλοτεχνημένο από τις αφηγήσεις και τις ιστορίες συγγραφέων και μεταφραστών. Σήμερα, η συγγραφέας Λουκία Δέρβη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σχέση όλων μας με την ανάγνωση ...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Νίκος-Αδάμ Βουδούρης θυμάται...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Νίκος-Αδάμ Βουδούρης θυμάται...

Ένα πορτρέτο του βιβλιοπωλείου «Πολιτεία» πολυπρισματικό, φιλοτεχνημένο από τις αφηγήσεις και τις ιστορίες συγγραφέων και μεταφραστών. Σήμερα, ο πεζογράφος Νίκος-Αδάμ Βουδούρης.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σχέση όλων μας με την α...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Μάνος Κοντολέων θυμάται...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Μάνος Κοντολέων θυμάται...

Ένα πορτρέτο του βιβλιοπωλείου «Πολιτεία» πολυπρισματικό, φιλοτεχνημένο από τις αφηγήσεις και τις ιστορίες συγγραφέων και μεταφραστών. Σήμερα, ο συγγραφέας Μάνος Κοντολέων.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σχέση όλων μας με την ανάγνω...

1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Αναλυτικό πρόγραμμα εκδηλώσεων και συζητήσεων

1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Αναλυτικό πρόγραμμα εκδηλώσεων και συζητήσεων

Αυτό είναι αναλυτικά το ιδιαίτερα πλούσιο πρόγραμμα εκδηλώσεων αλλά και θεματικών συζητήσεων που θα λάβουν χώρα στη διάρκεια των πέντε ημερών, 29 Ιουνίου - 3 Ιουλίου, στο 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων. 

Επιμέλεια: Book Press

Πρόγραμμα Εκ...

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

Για το αστυνομικό μυθιστόρημα «Ίνκουμπους», του Βαγγέλη Γιαννίση (εκδ. Διόπτρα).

Της Κατερίνα Σιδέρη

Το Ίνκουμπους του Βαγγέλη Γιαννίση αποτελεί τη συνέχεια μιας σειράς βιβλίων μυστηρίου και θρίλερ του συγγραφέα, με κεντρικό ήρωά τους τον επιθεωρητή Άντερς. Τούτη τη φορά ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...
«Το τραγούδι της γοργόνας» της Σαρµέιν Κλιφτ (προδημοσίευση)

«Το τραγούδι της γοργόνας» της Σαρµέιν Κλιφτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charmian Clift «Το τραγούδι της γοργόνας» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Κάλυμνος μας αποκαλύφθηκε σταδιακά. Εκ π...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 30 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ