alt

Για το βιβλίο του Γιώργου Παναγιωτίδη «Δημιουργική Γραφή και Λογοτεχνία – Επίμετρο στο “Ίσος Ιησούς”» (εκδ. Γαβριηλίδης). 

Του Δημήτρη Χριστόπουλου

Ο Γιώργος Παναγιωτίδης, ποιητής και πεζογράφος, βραβευμένος με το βραβείο του περιοδικού Διαβάζω το 2008 για το μυθιστόρημά του «Ερώτων και αοράτων», ποτέ δεν έκρυψε τη γοητεία που του ασκεί η δυστοπική πεζογραφία. Το 2017 επανήλθε με ένα έργο το οποίο αποτελεί καινοτομία για τη χώρα μας, καθώς είναι το πρώτο ακαδημαϊκό μυθιστόρημα, μέρος της διδακτορικής διατριβής του στη Δημιουργική Γραφή, με επόπτη-επιμελητή τον Τριαντάφυλλο Κωτόπουλο, Αναπληρωτή Καθηγητή Δημιουργικής Γραφής και Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας.

altΓια το βιβλίο του έγραφα πριν από δύο χρόνια:

Στο μυθιστόρημα Ίσος Ιησούς ο συγγραφέας, εγγραφόμενος μέσα στο ίδιο του το έργο, επιχειρεί να δημιουργήσει ένα είδος μεικτό αλλά νόμιμο. Επιστημονική φαντασία, δυστοπία, φιλοσοφικός στοχασμός, αστυνομικό μυθιστόρημα. Όλα αυτά μαζί, με κοινό παρονομαστή τη διάχυτη διακειμενικότητα. Από Όμηρο και Σοφοκλή μέχρι Θεοτόκη και Ερωτόκριτο, ο Παναγιωτίδης εντυπωσιάζει με την πραγματολογική βάση του έργου του, η οποία εξυπηρετεί έξοχα τις ανάγκες της αληθοφάνειας. Το γνωσιολογικό υπόβαθρο του βιβλίου είναι βεβαίως εμφανές. Εξ ου και οι πολλαπλές αναφορές στον κώδικα των δυναμικών σημάνσεων και τεχνολογικών δείξεων. Ένα πλήθος λεπτομερειών πλέκουν τον ιστό που καθιστά αληθοφανή την τεχνολογική δυστοπία που βιώνουν οι ήρωες, ώστε να μεταδίδεται αρκούντως ο συγκινησιακός κραδασμός στον αναγνώστη. Ειδάλλως, ελλοχεύει ο κίνδυνος να θεμελιωθεί η μυθοπλασία σε σαθρές βάσεις και ο αναγνώστης να μην εμπλακεί στα πάθη των χαρακτήρων.

Ο Παναγιωτίδης γίνεται ο πρώτος συγγραφέας που αυτοπαρατηρείται, γράφοντας με ακαδημαϊκό στόχο επιπλέον του συγγραφικού.

Πριν από λίγο καιρό κυκλοφόρησε από τις εκδ. Γαβριηλίδη και το Επίμετρο, το δεύτερο μέρος του ακαδημαϊκού μυθιστορήματος. Από μόνο του αυτό το γεγονός συνιστά συγγραφική και εκδοτική πρωτοτυπία για τα ελληνικά δεδομένα, που αξίζει να προσεχθεί και να μελετηθεί σοβαρά. Ο Παναγιωτίδης γίνεται ο πρώτος συγγραφέας που αυτοπαρατηρείται, γράφοντας με ακαδημαϊκό στόχο επιπλέον του συγγραφικού. Μυθιστόρημα και θεωρητική ανάλυση αλληλοσυμπληρώνονται εντός του χωροχρονικού πλαισίου της δημιουργικής διαδικασίας σε μια διαρκή αλληλεπίδραση – δημιουργός και δημιούργημα ενώπιος ενωπίω.

Ειρήσθω εν παρόδω, το θεωρητικό αυτό βιβλίο για τη Δημιουργική Γραφή και την εκπόνηση διδακτορικών διατριβών στο αντίστοιχο πεδίο έρχεται –κατά κάποιον τρόπο– να συνομιλήσει με το βιβλίο του Σπύρου Κιοσσέ Εισαγωγή στη Δημιουργική Ανάγνωση και Γραφή του πεζού λόγου που κυκλοφόρησε το 2018 από τις εκδ. Κριτική. Δύο βιβλία που κυκλοφορούν στη γλώσσα μας και εξετάζουν με τον πλέον επιστημονικό –και όχι εμπειρικό ή αποσπασματικό– τρόπο τη Δημιουργική Γραφή (όρος και πεδίο που κακοποιείται καθημερινά από αυτόκλητους τιμητές και σφετεριστές).

Το βιβλίο του Παναγιωτίδη περιλαμβάνει εκτός της Εισαγωγής και του Επιλόγου, εννέα κεφάλαια. Τα τρία πρώτα («Σύντομη ιστορική επισκόπηση της Δημιουργικής Γραφής», «Ακαδημαϊκό μυθιστόρημα», «Η δομή και η “εξήγηση” σε ακαδημαϊκά μυθιστορήματα») συνιστούν ένα απαραίτητο θεωρητικό πλαίσιο, ενώ τα υπόλοιπα έξι αφορούν την «εξήγηση» του Παναγιωτίδη για το μυθιστόρημά του. Να σημειώσω, εδώ, την πλούσια βιβλιογραφία που παρατίθεται στο τέλος του βιβλίου.

Τι είναι, λοιπόν, το ακαδημαϊκό μυθιστόρημα-διατριβή; Διαβάζουμε στον πρόλογο του βιβλίου:

Κατά την ακαδημαϊκή πρακτική, η εκπόνηση ενός διδακτορικού στη Δημιουργική Γραφή εμπεριέχει τη συγγραφή ενός πρωτότυπου λογοτεχνικού έργου και τη θεωρητική τεκμηρίωση, ερμηνευτική διερεύνηση των μεθόδων συγγραφής του, αλλά και των θεματικών του αξόνων υπό το πρίσμα της λογοτεχνικής θεωρίας και με τις μεθόδους της Δημιουργικής Γραφής και της συγγραφικής πρακτικής. Πρόκειται δηλαδή για έναν συγκερασμό της καλλιτεχνικής έμπνευσης και του «κανόνα» ο οποίος καθιστά τον συγγραφέα ταυτόχρονα δημιουργό και θεωρητικό αναλυτή του δημιουργήματος, καθώς του παρέχεται η δυνατότητα να παρατηρήσει όλα τα στάδια της διαδικασίας συγγραφής του μυθιστορήματός του μέσα από την ακαδημαϊκή μαθητεία και καθοδήγηση.

Ένα ακαδημαϊκό μυθιστόρημα παρουσιάζει ιδιαιτερότητες, καθώς ο υποψήφιος διδάκτορας απαιτείται να γίνει ταυτόχρονα και ο θεωρητικός αναλυτής του ίδιου του έργου του καθ’ όλη τη διάρκεια συγγραφής του μυθιστορήματός του, πόσο μάλλον μετά την ολοκλήρωσή του.

  • Η συγγραφή ενός ακαδημαϊκού μυθιστορήματος απαιτεί και προϋποθέτει ενδελεχή έρευνα.
  • Γράφεται, εκτός όλων των άλλων, και για εκπαιδευτικούς σκοπούς.
  • Οφείλει να είναι πειραματικό και ταυτόχρονα εξεταστέο και αρεστό στον επόπτη καθηγητή και στην τριμελή επιτροπή.

Το ακαδημαϊκό μυθιστόρημα συμπορεύεται με τη λογοτεχνική θεωρία, η αφομοίωση και η δημιουργική εφαρμογή της οποίας καθιστά πιο απαιτητικό και ολοκληρωμένο το έργο.

Αναφερόμενος ο συγγραφέας στην εμπειρία του από τη συγγραφή του μυθιστορήματος Ίσος Ιησούς τονίζει την ιδιαίτερα κοπιαστική έρευνα όλων των γνωστικών πεδίων που εμπλέκονται στην εξέλιξη του μυθιστορήματός του: το φάσμα του αυτισμού, η τεχνολογία των υπολογιστών από τη σκοπιά της κβαντικής φυσικής και μηχανικής, η ψυχιατρική, η νευροφυσιολογία του εγκεφάλου, η ελληνική μυθολογία και πολλά άλλα.

Από την άλλη, το ακαδημαϊκό μυθιστόρημα συμπορεύεται με τη λογοτεχνική θεωρία, η αφομοίωση και η δημιουργική εφαρμογή της οποίας καθιστά πιο απαιτητικό και ολοκληρωμένο το έργο. Ειδικότερα, θέματα όπως η λογοτεχνική ονοματοποιία, οι αφηγηματικές τεχνικές, ο συμβολισμός, η διακειμενικότητα και η παρωδία αποτελούν μέρος της «εξήγησης», εξεταζόμενα σε συνάρτηση με το μυθιστόρημα Ίσος Ιησούς, το οποίο χρησιμοποιείται ως παράδειγμα στη διερεύνηση των αντίστοιχων θεωριών.

Προσωπικά, με κέρδισε το 10o κεφάλαιο με τίτλο «Από την παρωδία στη διακειμενικότητα – Η συνομιλία του Ίσος Ιησούς με άλλα κείμενα», στο οποίο ο συγγραφέας εξετάζει μεταξύ των άλλων τη θεωρία της «υπερκειμενικότητας» που ανέπτυξε διεξοδικά ο Gerard Genette, στο έργο του Palimpestes (1982), το οποίο πλέον κυκλοφορεί και στα ελληνικά, και την πραγματεύτηκε περαιτέρω η Julia Kristeva, η οποία εισήγαγε και τον όρο διακειμενικότητα. Στο μυθιστόρημα του Παναγιωτίδη η υπερκειμενικότητα, που βασίζεται στους υπολογιστές, αναφέρεται σε ένα κείμενο που μπορεί να μεταφέρει τον αναγνώστη του απευθείας σε άλλα κείμενα.

Το βιβλίο αυτό, σε επιμέλεια Ζαχαρία Κατσακού, απευθύνεται στους μεταπτυχιακούς φοιτητές της Δημιουργικής Γραφής αλλά και σε κάθε συγγραφέα και εραστή της γραφής γενικότερα που έχει τη διάθεση να μαθαίνει διαρκώς, διευρύνοντας τους αναγνωστικούς και συγγραφικούς του ορίζοντες, ανανεώνοντας τα όπλα της θεωρητικής και συγγραφικής του φαρέτρας, χωρίς να επαναπαύεται στο όποιο ταλέντο διαθέτει. Κλείνοντας ο Παναγιωτίδης το βιβλίο του αναφέρει χαρακτηριστικά:

Όσο εξελίσσεται η διαδικασία της συγγραφής, ο συγγραφέας, ο οποίος συγγράφει ένα ακαδημαϊκό μυθιστόρημα, χάρη στη συνεχή συστηματική έρευνα και την καθοδήγηση του επόπτη καθηγητή του, συνειδητοποιεί ότι πέρα από το ταλέντο του, η γραφή του δεν είναι παρά η αποκρυστάλλωση ενός προϋπάρχοντος κειμένου της σκέψης του, ενός κειμένου το οποίο εμπεριέχει όλα τα λογοτεχνικά και μη λογοτεχνικά, όλα τα επιστημονικά κείμενα που έχει διαβάσει, έχει μελετήσει και τον έχουν συνειδητά ή ασυνείδητα επηρεάσει.

* Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή διηγημάτων «Σπουδή στο κίτρινο» (εκδ. Το Ροδακιό).

 Στην κεντρική εικόνα, ο πίνακας «La Roulette» (1926), του Jean Metzinger.


altΔημιουργική Γραφή και Λογοτεχνία
Επίμετρο στο «Ίσος Ιησούς»
Γιώργος Παναγιωτίδης
Γαβριηλίδης 2019
Σελ. 144, τιμή εκδότη €10,60

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΙΔΗ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Γράφοντας για την Αρχιτεκτονική, του Τάση Παπαϊωάννου - Το κτήριο και το κείμενο

Γράφοντας για την Αρχιτεκτονική, του Τάση Παπαϊωάννου - Το κτήριο και το κείμενο

Για το βιβλίο του Τάση Παπαϊωάννου «Γράφοντας για την Αρχιτεκτονική – Οδοιπορικό σε χτίσματα και χαλάσματα» (εκδ. Το Ροδακιό). Κεντρική εικόνα: Μακέτα σχεδίου (Α΄ βραβείο σε διαγωνισμό το 1989 για το «Μουσείο Εθνικής Αντίστασης και Μνημείο Ηλέκτρας Αποστόλου» στο Ν. Ηράκλειο) που δεν υλοποιήθηκε ποτέ. [Αρχιτέκτ...

Σοφοκλής [Ο θηβαϊκός κύκλος], σε μετάφραση Δημήτρη Καλοκύρη

Σοφοκλής [Ο θηβαϊκός κύκλος], σε μετάφραση Δημήτρη Καλοκύρη

Για τη μετάφραση των τριών τραγωδιών του Σοφοκλή «Ο Οιδίποδας τύραννος, Ο Οιδίποδας στον Κολωνό, Αντιγόνη» (μτφρ. Δημήτρης Καλοκύρης, εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Πένυ Παπουτσή (Ισμήνη), Μάνος Κατράκης (Οιδίπους), Αγνή Μουζενίδου (Αντιγόνη) από την παράσταση του Εθνικού Θεάτρου «Οιδίπους τύραννος» (1973) (σκην. Τά...

Το κύμα μέσα στο μυαλό, της Ούρσουλα Λε Γκεν

Το κύμα μέσα στο μυαλό, της Ούρσουλα Λε Γκεν

Για το βιβλίο της Ursula K. Le Guin «Το κύμα μέσα στο μυαλό - Κείμενα για τη γραφή, την ανάγνωση και τη φαντασία» (μτφρ. Βικτώρια Αρδίτη & Νίκος Κούρκουλος, εκδ. Στάσει Εκπίπτοντες).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ας μιλήσουμε λίγο για τη φαντασία, τη δ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μαρία Κάλλας: Τα βιβλία για τη μελαγχολική ντίβα

Μαρία Κάλλας: Τα βιβλία για τη μελαγχολική ντίβα

Μια μέρα σαν σήμερα, 16 Σεπτεμβρίου 1977, πέθανε στο Παρίσι από καρδιακή προσβολή στα 54 της χρόνια η «θεία» Μαρία Κάλλας. 

Της Ελένης Κορόβηλα

Η μεγαλύτερη ντίβα της όπερας, η Μαρία Κάλλας, γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη στις 2 Δεκεμβρίου 1923. Η κόρη τ...

Τάβι Βάρτια: «Ήθελα να γράψω μια δυνατή ιστορία αγάπης και επιβίωσης»

Τάβι Βάρτια: «Ήθελα να γράψω μια δυνατή ιστορία αγάπης και επιβίωσης»

Συνέντευξη με τον Φινλανδό σκηνοθέτη, σεναριογράφο και συγγραφέα Taavi Vartia, με αφορμή το μυθιστόρημά του «Κλεμμένη νύφη» (μτφρ. Όικαρινεν-Βασιλοπούλου Γιάννα, εκδ. Βακχικόν)

Της Ελένης Κορόβηλα

Ο Τάβι Βάρτια είναι γνωστό...

Κάποια κορίτσια, κάποια καπέλα και ο Χίτλερ, της Τρούντι Κάντερ

Κάποια κορίτσια, κάποια καπέλα και ο Χίτλερ, της Τρούντι Κάντερ

Για το μυθιστόρημα της Trudi Kanter «Κάποια κορίτσια, κάποια καπέλα και ο Χίτλερ» (μτφρ. Ιωάννα Ηλιάδη, εκδ. Κλειδάριθμος).

Της Λεύκης Σαραντινού

Οι πρωτογενείς και άμεσες μαρτυρίες γύρω από ιστορικά γεγονότα έχουν πάντα γι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 31 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ