«Με κάθε βιβλίο που γράφω ξαναγίνομαι παιδί που κοιτάζει τον κόσμο με καινούργια ματιά» μας είπε ο Αρτούρο Πέρεθ-Ρεβέρτε (Arturo Pérez-Reverte), που επισκέφτηκε την Αθήνα για να συμμετάσχει στο 7ο Φεστιβάλ Αστυνομικής Λογοτεχνίας Άγκαθα.
Συνέντευξη στη Χίλντα Παπαδημητρίου
Ο σπουδαίος Ισπανός συγγραφέας Αρτούρο Πέρεθ-Ρεβέρτε ήρθε για πρώτη φορά επίσημα στην Αθήνα, στο πλαίσιο του 7ου Φεστιβάλ Αστυνομικής Λογοτεχνίας Άγκαθα, και είχα τη χαρά και την τιμή να συνομιλήσω μαζί του περί βιβλίων, βιβλίων, βιβλίων.
Το τελευταίο βιβλίο του Ρεβέρτε που κυκλοφορεί στα ελληνικά είναι το Τελευταίο πρόβλημα (μτφρ. Τιτίνα Σπερελάκη, εκδ. Πατάκη), ενώ σύντομα θα κυκλοφορήσει η ιστορία του Καστιλλιάνου ιππότη Rodrigo Díaz de Vivar, του γνωστού ως El Çid. Το βιβλίο γράφτηκε το 2019 και στα ελληνικά θα βγει με τον τίτλο Χωρίς πατρίδα και Θεό.
Εκτός της προσωπικής συνομιλίας μας για την Book Press, παρακολούθησα και το masterclass που παρέδωσε την Κυριακή, 17 Μαΐου 2026, στο Πολεμικό Μουσείο.
Ποια ήταν τα πρώτα αναγνώσματά σας;
Στην οικογένειά μου υπήρχαν δύο μεγάλες βιβλιοθήκες, του πατέρα μου και της γιαγιάς μου. Του πατέρα μου περιείχε αυτό που λέμε «σοβαρή λογοτεχνία», Ντοστογιέφσκι, Τόμας Μαν, Δάντη, όλους τους κλασικούς. Της γιαγιάς μου περιείχε τα πιο «ελαφρά», διασκεδαστικά βιβλία: Άγκαθα Κρίστι και Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, τα περιπετειώδη μυθιστορήματα του Αλέξανδρου Δουμά, του Τσάντλερ και του Χάμετ. Διάβαζα τα πάντα ανάκατα, γιατί αυτό είμαι κυρίως: αναγνώστης. Και ίσως η επιτυχία των βιβλίων μου οφείλεται στο ότι συνδύασα αυτά τα τόσο διαφορετικά λογοτεχνικά είδη.
Στα βιβλία σας είναι φανερό ότι είστε επηρεασμένος από τις περιπετειώδεις σάγκα του Δουμά, αλλά και από τον Θερβάντες, τον Όμηρο και από τις μεγάλες αφηγήσεις της μυθολογίας. Στην Ελλάδα σάς έχουμε μάθει ως συγγραφέα αστυνομικής μυθοπλασίας. Εσείς πού εντάσσεται τα βιβλία σας;
Δεν μου αρέσουν οι ετικέτες, γράφω ιστορίες που θέλω να διασκεδάζουν τον αναγνώστη χωρίς να με ενδιαφέρει το είδος. Δεν συμπαθώ τις διαχωριστικές γραμμές: καλή ή κακή λογοτεχνία, υψηλή ή φτηνή. Με ενδιαφέρει ο αφηγηματικός τρόπος που θα χρησιμοποιήσω για να προσεγγίσω το θέμα μου, για να ολοκληρώσω αυτό που έχω στο μυαλό μου.
Με ενδιαφέρει πολύ η ιστορία, της Ισπανίας κατά κύριο λόγο, αλλά και όλης της λεκάνης της Μεσογείου. Νιώθω σαν να βρίσκομαι στο σπίτι μου όταν ταξιδεύω στην Ιταλία, στην Ελλάδα, στο Μαρόκο, στην Πορτογαλία.
Επειδή κάθε βιβλίο σας βασίζεται σε ενδελεχή έρευνα του θέματος που πραγματεύεστε, πόσο χρόνο σας παίρνει η συγγραφή ενός βιβλίου;
Τώρα πια που ασχολούμαι αποκλειστικά με το γράψιμο, έχω πολύ χρόνο για έρευνα κι αυτό είναι το αγαπημένο μου στάδιο: η έρευνα σε βιβλία και για βιβλία, η ανακάλυψη φωτογραφιών ή χαρτών, η μελέτη της ιστορίας. Με ενδιαφέρει πολύ η ιστορία, της Ισπανίας κατά κύριο λόγο, αλλά και όλης της λεκάνης της Μεσογείου. Νιώθω σαν να βρίσκομαι στο σπίτι μου όταν ταξιδεύω στην Ιταλία, στην Ελλάδα, στο Μαρόκο, στην Πορτογαλία. Υπάρχει ένα κοινό πολιτισμικό νήμα που μας ενώνει, εμάς τους λαούς αυτής της θάλασσας. Συνήθως θέλω περίπου ενάμισι χρόνο για να ολοκληρώσω το κάθε βιβλίο.
Είναι εντυπωσιακές πάντως οι γνώσεις σας για τη ζωγραφική και γενικά τις αναπαραστατικές τέχνες. Έχετε σπουδάσει ιστορία τέχνης;
Από επτά χρονών είμαι αναγνώστης. Όλη η γνώση του κόσμου βρίσκεται στις βιβλιοθήκες, που είναι ο αγαπημένος μου τόπος. [Μου δείχνει το κινητό του]: τώρα έχουμε κι αυτό, μέσω του οποίου μπορούμε να προσεγγίσουμε κάθε πληροφορία, κι εμείς το χρησιμοποιούμε για να τραβάμε... φωτογραφίες. Ό,τι χρειάζομαι, ό,τι αναζητώ, όποια απορία έχω, τη λύνω στις βιβλιοθήκες. Εκεί βρίσκονται τα πάντα, οι γνώσεις αιώνων πολιτισμού.
 |
|
Ο Αρτούρο Πέρεθ Ρεβέρτε με τη Χίλντα Παπαδημητρίου |
Στη σειρά των βιβλίων σας με ήρωα τον λοχαγό Αλατρίστε, έχετε πει ότι στην έρευνα σας βοήθησε η κόρη σας, η οποία τότε ήταν μαθήτρια. Είναι συγγραφέας κι αυτή;
Η κόρη μου έχει σπουδάσει ιστορία και αρχαιολογία, ασχολείται με τις καταδύσεις και ανήκει σε μια ομάδα νέων αρχαιολόγων Ισπανών, Ιταλών, Ελλήνων, Τούρκων, που αναζητούν στοιχεία κι ευρήματα μέσα στη θάλασσα ή στα νησιά της Μεσογείου. Αν της έμαθα κάτι, εκτός της αγάπης για το διάβασμα και τα βιβλία, είναι η λατρεία για τη θάλασσα, την ιστιοπλοΐα και τις καταδύσεις.
Εργαστήκατε επί είκοσι χρόνια ως δημοσιογράφος και πολεμικός ανταποκριτής σε εμπόλεμες περιοχές (Κόσοβο, Σουδάν, Σαν Σαλβαντόρ, Λιβύη), και έχετε μιλήσει και γράψει για τη φρίκη του πολέμου και τις αγριότητες που διαπράττονται σ’ αυτόν. Ωστόσο, στα βιβλία σας υπάρχει μια ακτίνα αισιοδοξίας, ακόμα και οι «αρνητικοί» ήρωες όπως ο Φαλκό έχουν τις καλές πλευρές τους. Πώς το πετυχαίνετε αυτό;
Είμαι γενικά απαισιόδοξος, για το μέλλον του κόσμου, την πορεία της ανθρωπότητας, αλλά συγκεκριμένα αισιόδοξος: όπως προανέφερα, δεν πιστεύω στις διαχωριστικές γραμμές στη λογοτεχνία ή στους ανθρώπους, μεταξύ καλού και κακού, καθάρματος και ήρωα. Και αυτό ακριβώς είναι οι ήρωές μου, άνθρωποι που εμπεριέχουν το καλό και το κακό.
Πώς βρεθήκατε να καλύπτετε τις μάχες σε εμπόλεμες ζώνες;
Έφυγα πολύ νέος από το σπίτι μου, αδέκαρος και με ένα σακίδιο με λίγα βιβλία. Σ’ αυτά κατέφευγα πάντοτε, όταν η φρίκη γινόταν αφόρητη. Πιο πολύ απ’ οποιαδήποτε άλλη ιδιότητα, του δημοσιογράφου, του ρεπόρτερ, του συγγραφέα, με ορίζει το γεγονός ότι ήμουν πάντοτε αναγνώστης.
Γράφω πάντοτε για τα πράγματα που έχω δει, που έχω διαβάσει ή έχω ονειρευτεί. Δεν είμαι θεωρητικός γραφιάς, μου αρέσει να επενδύω τις εμπειρίες μου στα βιβλία μου. Έχω ζήσει από κοντά τη φρίκη, τη σκληρότητα, την τραγωδία, τη μοναξιά που συνεπάγεται ο πόλεμος.
Μεγάλωσα σε μια περίοδο χωρίς τηλεόραση, η οποία μπήκε στο σπίτι μας όταν ήμουν πια δώδεκα ετών. Αγάπησα τα βιβλία και το σινεμά. Ξεκίνησα να γράφω θέλοντας να ξαναβρώ την απόλαυση της ανάγνωσης που ένιωθα σαν παιδί, και με κάθε βιβλίο που γράφω ξαναγίνομαι παιδί, ένα παιδί που κοιτάζει τον κόσμο με καινούργια ματιά.
Από πού αντλείται έμπνευση για τα θέματά σας;
Είμαι σαν τον κυνηγό θηραμάτων, παρατηρώ τους ανθρώπους και καταγράφω όσα βλέπω. Με ενδιαφέρει πολύ η ιστορία και η αρχαιολογία, έχω μάθει λατινικά και αρχαία ελληνικά, γαλλικά. Προσπαθώ σε κάθε βιβλίο, ανεξαρτήτως του σε ποια εποχή διαδραματίζεται, να εισάγω θέματα σύγχρονα, προβλήματα της εποχής μας, διλήμματα των σημερινών ανθρώπων. Γράφω πάντοτε για τα πράγματα που έχω δει, που έχω διαβάσει ή έχω ονειρευτεί. Δεν είμαι θεωρητικός γραφιάς, μου αρέσει να επενδύω τις εμπειρίες μου στα βιβλία μου. Έχω ζήσει από κοντά τη φρίκη, τη σκληρότητα, την τραγωδία, τη μοναξιά που συνεπάγεται ο πόλεμος. Μπορώ να πω ότι έμαθα περισσότερα πράγματα από τους «κακούς», που μπορεί να είναι οι πιο ενδιαφέροντες ήρωες. Το κακό γεννιέται μαζί με τον άνθρωπο, είναι στη φύση του.
Αλλά αρνείστε να μιλήσετε αγγλικά, και για πολλά χρόνια δεν επιτρέπατε τη μετάφραση των βιβλίων σας στις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Απεχθάνομαι την ιδεολογία που εκπορεύεται από τις αγγλοσαξονικές χώρες, τη μανία της πολιτικής ορθότητας που, κατά την άποψή μου, είναι μια σύγχρονη έκφραση του πουριτανισμού. Αρνήθηκα και αρνούμαι να «επιμεληθούν» τα βιβλία μου για να τα κάνουν αρεστά στους ταγούς του καθωσπρεπισμού της πολιτικής ορθότητας.
Υπάρχουν βιβλία που δεν θα προλάβω να διαβάσω ποτέ, άλλα που διαβάζω και ξαναδιαβάζω ή ανατρέχω σ’ αυτά. Έχω λεξικά όλων των γλωσσών, μου αρέσει να αναζητώ τη σημασία των λέξεων σε άλλες γλώσσες. Η βιβλιοθήκη είναι το σπίτι μου.
Πώς σας φάνηκαν οι κινηματογραφικές μεταφορές των βιβλίων σας, από τον Πολάνσκι ή τον Τζιμ ΜακΜπράιντ;
Από τη στιγμή που υπογράφω την παραχώρηση των δικαιωμάτων, δεν θέλω να έχω πια καμία σχέση. Δεν θέλω να γράψω τα σενάρια των δικών μου βιβλίων, ο κινηματογράφος είναι μια άλλη μορφή τέχνης με τους δικούς της κώδικες και αρχές, κι εγώ δεν ανακατεύομαι.
Είναι αλήθεια ότι η βιβλιοθήκη σας αποτελείται από 34.000 βιβλία;
Χοντρικά, ναι, αυτός είναι ο αριθμός. Υπάρχουν βιβλία που δεν θα προλάβω να διαβάσω ποτέ, άλλα που διαβάζω και ξαναδιαβάζω ή ανατρέχω σ’ αυτά. Έχω λεξικά όλων των γλωσσών, μου αρέσει να αναζητώ τη σημασία των λέξεων σε άλλες γλώσσες. Η βιβλιοθήκη είναι το σπίτι μου. Συνήθως δουλεύω 5-6 ώρες κάθε πρωί εκεί, στη βιβλιοθήκη μου.
Έχετε γράψει 35 βιβλία, το καθένα με διαφορετικό θέμα. Σε όλα όμως παραμονεύει ο θάνατος, η παρουσία του ή η σκιά του είναι παρούσα διαρκώς. Γιατί επιμένετε σ’ αυτό;
Ο κόσμος χωρίζεται σ’ αυτούς που γνωρίζουν ότι θα πεθάνουν, και στους υπόλοιπους. Αυτοί που έχουν συνείδηση της βεβαιότητας πόσο εύθραυστη είναι η ζωή, με γοητεύουν γιατί αντιμετωπίζουν τα πράγματα με στωικότητα – αυτή η ελληνική λέξη μού αρέσει πολύ κι εκφράζει το modus vivendi μου. Μου αρέσουν οι άνθρωποι που αντιλαμβάνονται το χάος του κόσμου και από τα συντρίμμια, προσπαθούν να ενώσουν τα κομμάτια για να ζήσουν. Σαν τον ομηρικό Οδυσσέα κι εγώ, φτάνω ναυαγός σε άγνωστα μέρη, αναζητώ μια Ναυσικά και πέφτω πάνω στους Κύκλωπες, και με το ψέμα μου, την πονηριά μου, προσπαθώ να ξαναστήσω τον κόσμο. Μεγάλωσα δίπλα στη θάλασσα κι έβλεπα τα πλοία να περνούν, για μένα η θάλασσα συμβολίζει τη μετακίνηση, την αλλαγή, και τώρα που έχω μεγαλώσει αρκετά, ξανοίγομαι με το ιστιοπλοϊκό μου και παλεύω με τα κύματα, και νιώθω να ανακτώ τη νιότη μου και τη δύναμή μου.
* Η ΧΙΛΝΤΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ είναι συγγραφέας και μεταφράστρια. Το νέο της αστυνομικό μυθιστόρημα έχει τίτλο «Κομπολόι στο χώμα» (εκδ. Μεταίχμιο).
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Αρτούρο Πέρεθ-Ρεβέρτε γεννήθηκε στην ισπανική πόλη Καρθαγένη το 1951. Έως σήµερα έχει συνδυάσει με ξεχωριστό τρόπο τη µάχιµη δηµοσιογραφία µε τη λογοτεχνία. Ως απεσταλµένος του γραπτού τύπου, του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης έζησε από κοντά για 21 χρόνια (1973-1994) τις µεγαλύτερες διεθνείς συρράξεις. Τα µυθιστορήµατά του γνωρίζουν παγκόσµια επιτυχία και αρκετά έχουν µεταφερθεί στον κινηµατογράφο.
Τα έργα του κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πατάκη και έως σήµερα έχουν εκδοθεί τα εξής: O δάσκαλος της ξιφασκίας, O πίνακας της Φλάνδρας, H λέσχη «Δουμάς» ή Η σκιά του Ρισελιέ, To αίνιγμα της Σεβίλλης, O ναυτικός χάρτης, Η βασίλισσα του Νότου, Ο λοχαγός Αλατρίστε, Η καθαρότητα του αίματος, O ήλιος της Μπρέντα, O ζωγράφος των μαχών, Το χρυσάφι του βασιλιά, Το κίτρινο γιλέκο, Κουρσάροι της Ανατολής, Το τανγκό της Παλιάς Φρουράς, H υπομονή του ελεύθερου σκοπευτή, Καλοί άνθρωποι σε σκοτεινούς καιρούς, Φαλκό, Ο Ουσάρος, Εύα, Σαμποτάζ, Ο Ιταλός, Το τελευταίο πρόβλημα. Από το 2003 είναι µέλος της Βασιλικής Ισπανικής Ακαδηµίας (Real Academia Espanola).
