Φραντσέσκο Νέρι: «Το Φεστιβάλ ΦΙΛΕ φιλοδοξεί να καθιερωθεί ως ένα σταθερό ραντεβού»

Η πρώτη έκδοση του Φεστιβάλ Ιταλικής Λογοτεχνίας στην Ελλάδα (ΦΙΛΕ) θα πραγματοποιηθεί στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών από τις 13 ως τις 15 Φεβρουαρίου 2026 και στοχεύει να αναδείξει τον πλούτο της σύγχρονης ιταλικής λογοτεχνίας και τον τρόπο που αυτή προσλαμβάνεται από το αναγνωστικό κοινό της χώρας μας.

«Το Φεστιβάλ ΦΙΛΕ φιλοδοξεί να καθιερωθεί ως ένα σταθερό ραντεβού στην πολιτιστική μας δραστηριότητα» δήλωσε μεταξύ άλλων ο Φραντσέσκο Νέρι, διευθυντής του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου Αθηνών, με τον οποίο συνομιλήσαμε για τα κοινά πολιτιστικά στοιχεία που μοιράζονται η Ιταλία και η Ελλάδα, τις ενότητες του Φεστιβάλ, το ενδιαφέρον για την ιταλική γλώσσα στη χώρα μας, τη συνεργασία με το ΕΛΙΒΙΠ (Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού).

Σε λίγες μέρες, η Αθήνα θα υποδεχθεί το 1ο Φεστιβάλ Ιταλικής Λογοτεχνίας στην Ελλάδα. ΦΙΛΕ, όπως προκύπτει από το αρκτικόλεξο που μας δίνει απευθείας ένα ξεκάθαρο στίγμα: Μια χειρονομία φιλίας. Τι είναι αυτό που ενώνει τις χώρες και τους πολιτισμούς μας και που ίσως δεν το συνειδητοποιούμε;

Η σχέση μεταξύ Ιταλίας και Ελλάδας βασίζεται σε ένα βαθύ αμοιβαίο πάθος, και ακριβώς αυτήν την αμοιβαία αγάπη θελήσαμε να τονίσουμε πρωτίστως δίνοντας αυτό το όνομα στο φεστιβάλ μας: μια διοργάνωση αφιερωμένη στα ιταλικά βιβλία στην Ελλάδα γεννιέται πρώτα απ’ όλα ως έκφραση φιλίας, ως διάλογος μεταξύ φίλων. Οι λόγοι είναι πολλοί και γνωστοί: η κοινή κληρονομιά της κλασικής αρχαιότητας, η ομοιότητα ανάμεσα στους πολιτισμούς μας και στις χώρες μας. Ωστόσο, όπως συμβαίνει με κάθε συναίσθημα, έτσι και η φιλία μας δεν γεννιέται αποκλειστικά από ορθολογικές σκέψεις, αλλά και από ένα ενστικτώδες στοιχείο που αποτελεί αναμφίβολα μέρος του χαρακτήρα των λαών μας.

Για το φεστιβάλ αυτό θελήσαμε να καλύψουμε διαφορετικά λογοτεχνικά είδη, αλλά και διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους το κοινό μπορεί να προσεγγίσει τους συγγραφείς μας.

Τονίζοντας αυτούς τους δεσμούς φιλίας, επιλέξατε να αναπτύξετε το πρόγραμμα του Φεστιβάλ σε πέντε ενότητες. Τι περιλαμβάνει και σε τι αποσκοπεί η κάθε μία;

Για το φεστιβάλ αυτό θελήσαμε να καλύψουμε διαφορετικά λογοτεχνικά είδη, αλλά και διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους το κοινό μπορεί να προσεγγίσει τους συγγραφείς μας. Γι’ αυτό δίνω ιδιαίτερη σημασία στο γεγονός ότι, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ μας, υπάρχει μια ενότητα με την ονομασία «εργαστήριο», η οποία αποτελεί σεμινάριο ανάγνωσης και γραφής μαζί με δύο γνωστούς συγγραφείς, δηλαδή την Antonella Lattanzi και τον Matteo B. Bianchi, και θα ολοκληρωθεί με μια ανοιχτή συνάντηση το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου. Στη συνέχεια, θελήσαμε να δημιουργήσουμε την ενότητα «επιστροφές», στην οποία παρουσιάζονται βιβλία που έχουν ήδη μεταφραστεί και εκδοθεί στην Ελλάδα, αλλά εξακολουθούν να συναρπάζουν το κοινό, όπως τα έργα της Marta Barone και τα παιδικά βιβλία του Pierdomenico Baccalario.Ο Donato Carrisi και ο Carlo Vecce -ο πρώτος ένας από τους πιο γνωστούς Ιταλούς συγγραφείς αστυνομικής λογοτεχνίας και ο δεύτερος διακεκριμένος καθηγητής ιταλικής λογοτεχνίας- συμμετέχουν στην ενότητα «οπτικές», όπου η λογοτεχνία ανοίγεται στον διάλογο με άλλες τέχνες και τρόπους έκφρασης.

Στο πλαίσιο της ενότητας «συναντήσεις» θα πραγματοποιηθεί ο διάλογος ανάμεσα σε μια σπουδαία Ιταλίδα συγγραφέα, τη Melania Mazzucco, και δύο Ελληνίδες συγγραφείς, τη Μαρία Ηλιού και την Αμάντα Μιχαλοπούλου, με στόχο την ανάπτυξη ενός διαλόγου ανάμεσα σε πρόσωπα που μοιράζονται έναν κοινό ορίζοντα ιστορίας, ευαισθησίας και γλώσσας. Τέλος, η τελευταία εκδήλωση του φεστιβάλ μας, με τον διάσημο συγγραφέα Niccolò Ammaniti, εντάσσεται στην κατηγορία «νέες ελληνικές κυκλοφορίες», η οποία είναι αφιερωμένη στην παρουσίαση έργων που μόλις έχουν εκδοθεί στην Ελλάδα. Στόχος είναι να γνωρίσουν οι Έλληνες αναγνώστες Ιταλούς συγγραφείς που δεν έχουν ακόμη μεταφραστεί στα ελληνικά ή που μεταφράστηκαν μόλις πριν από δύο χρόνια, παρουσιάζοντας, μεταξύ άλλων, μια ιδιαίτερα γνωστή συγγραφέα όπως η Melania Mazzucco.

Το Φεστιβάλ Ιταλικής Λογοτεχνίας στην Ελλάδα (ΦΙΛΕ) θα πραγματοποιηθεί στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών από τις 13 ως τις 15 Φεβρουαρίου 2026.

Πριν από μερικούς μήνες, η Ιταλία ήταν η τιμώμενη χώρα στην ανανεωμένη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου της Θεσσαλονίκης όπου παρουσιάστηκε σε μεγαλύτερο εύρος η ιταλική βιβλιοπαραγωγή. Συνεργάζεστε με το ΕΛΙΒΙΠ (το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού) και για τη διοργάνωση του ΦΙΛΕ που επικεντρώνεται στη λογοτεχνία. Πώς θα συνεχιστεί αυτή η συνεργασία;

Το Φεστιβάλ ΦΙΛΕ φιλοδοξεί να καθιερωθεί ως ένα σταθερό ραντεβού στην πολιτιστική μας δραστηριότητα. Η δική μας πρόθεση, καθώς και του ΕΛΙΒΙΠ, είναι να μη σταματήσουμε στο εξαιρετικό αποτέλεσμα της Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης του 2025, αλλά να οικοδομήσουμε μια πορεία που θα προβλέπει σε τακτική βάση στιγμές εμβάθυνσης στη σύγχρονη ιταλική λογοτεχνία, στη μετάφραση ιταλικών βιβλίων στα ελληνικά, καθώς και στη δημιουργία ολοένα και στενότερων δεσμών ανάμεσα σε Ιταλούς και Έλληνες συγγραφείς και εκδότες.

Οι Ιταλοί συγγραφείς είναι εδώ και καιρό καλά γνωστοί, μεταφρασμένοι και διαβάζονται με μεγάλο ενδιαφέρον και ενθουσιασμό από το ελληνικό κοινό.

Το γεγονός ότι βρισκόμαστε ανάμεσα στη συμμετοχή της Ιταλίας ως τιμώμενης χώρας στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης το 2025 και στη συμμετοχή της Ελλάδας ως τιμώμενης χώρας στο Σαλόνι Βιβλίου του Τορίνο τον Μάιο του 2026 δημιουργεί μια ιδιαίτερα ευνοϊκή συγκυρία για τον σχεδιασμό των μελλοντικών μας δράσεων.

Από τη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου και μετά, έχετε παρατηρήσει αύξηση στο ενδιαφέρον για την ιταλική λογοτεχνική παραγωγή και ίσως και για την καλλιέργεια της ιταλοφωνίας στην Ελλάδα;

Η ιταλική συμμετοχή στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης την περασμένη χρονιά εντάχθηκε σε ένα ιδιαίτερα θετικό πλαίσιο για την ιταλική λογοτεχνία στην Ελλάδα. Οι Ιταλοί συγγραφείς είναι εδώ και καιρό καλά γνωστοί, μεταφρασμένοι και διαβάζονται με μεγάλο ενδιαφέρον και ενθουσιασμό από το ελληνικό κοινό. Η περσινή Έκθεση επέτρεψε ένα ακόμη ποιοτικό άλμα στις μεταξύ μας σχέσεις, τα αποτελέσματα του οποίου ελπίζω να φανούν όχι μόνο βραχυπρόθεσμα, αλλά και μεσοπρόθεσμα. Σίγουρα, εδώ στο Ινστιτούτο συνεχίζουμε να διαπιστώνουμε μια σταθερή αύξηση του ενδιαφέροντος για τη γλώσσα μας.

Ο Φραντσέκο Νέρι διευθυντής του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου Αθηνών, μας είπε ότι «περισσότεροι από χίλιοι υποψήφιοι κάθε χρόνο εγγράφονται στις εξετάσεις ιταλικής γλώσσας» κάθε χρόνο.

Πόσο μεγάλο είναι το ενδιαφέρον για την ιταλική γλώσσα στην Ελλάδα; Πόσοι είναι οι μαθητές που φοιτούν στα δικά σας τμήματα και πόσοι κατά μέσο όρο περνούν κάθε χρόνο τις εξετάσεις ιταλικής γλωσσομάθειας που εσείς διοργανώνετε, ως επίσημος φορέας;

Πολλοί άνθρωποι μαθαίνουν ιταλικά για επαγγελματικούς ή προσωπικούς λόγους, συχνά ακόμη και απλώς από αγάπη για τη χώρα μας. Κάθε χρόνο έχουμε περισσότερους από διακόσιους σπουδαστές που παρακολουθούν τα μαθήματα του Ινστιτούτου είτε διά ζώσης, στις εγκαταστάσεις μας, είτε διαδικτυακά. Άλλοι συμμετέχουν στα μαθήματα ιταλικού πολιτισμού που προσφέρουμε, όπως το θέατρο, τη χορωδία ή τους παραδοσιακούς χορούς. Περισσότεροι από χίλιοι υποψήφιοι κάθε χρόνο εγγράφονται στις εξετάσεις ιταλικής γλώσσας που διεξάγονται στο Ινστιτούτο μας και, τον Ιούνιο, επίσης στη Θεσσαλονίκη, την Ηγουμενίτσα και την Πάτρα.

* Η ΕΛΕΝΗ ΚΟΡΟΒΗΛΑ είναι δημοσιογράφος.

Λίγα λόγια για τον Φραντσέσκο Νέρι

Ο Francesco Neri είναι πτυχιούχος Κλασικής Φιλολογίας (Πανεπιστήμιο της Μπολόνια) και διδάκτορας Αρχαίας Ιστορίας (Πανεπιστήμιο της Γένοβας). Εργάζεται στο Υπουργείο Εξωτερικών και Διεθνούς Συνεργασίας της Ιταλίας από το 2008.

Από το 2020 είναι διευθυντής του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου Αθηνών. Είναι ο συγγραφέας του Reliquie eroiche nella Grecia arcaica e classica (Il Mulino, 2010).