ΦΙΛΕ: Η ιταλική λογοτεχνία αποκτά το φεστιβάλ της στην Ελλάδα – Όλο το πρόγραμμα

Από τον βαθύ δεσμό με την κλασικότητα έως την εδραιωμένη ουμανιστική παράδοση, από την κοινή μεσογειακή ταυτότητα έως τις συγγενικές οπτικές του παρόντος, η Ελλάδα και η Ιταλία μοιράζονται μια βαθιά πολιτιστική κληρονομιά. Την κληρονομιά αυτή φιλοδοξεί να τιμήσει και να αναδείξει η πρώτη έκδοση του ΦΙΛΕ - Φεστιβάλ Ιταλικής Λογοτεχνίας στην Ελλάδα που θα πραγματοποιηθεί στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών από την Παρασκευή 13 έως την Κυριακή 15 Φεβρουαρίου 2026.

Μια χειρονομία φιλίας και διαλόγου μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας

Το Φεστιβάλ στοχεύει να αναδείξει την ποικιλομορφία και τον πλούτο της σύγχρονης ιταλικής λογοτεχνίας, η οποία απολαμβάνει ολοένα και αυξανόμενο ενδιαφέρον και προσοχή από το ελληνικό αναγνωστικό κοινό, χάρη και στην ώθηση που δημιούργησε η συμμετοχή της Ιταλίας, τον περασμένο Μάιο, ως Τιμώμενης Χώρας στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης, τη σημαντικότερη στην Ελλάδα.

Το ΦΙΛΕ προωθείται από το Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών σε συνεργασία με το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού, το Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, την ένωση Giri di parole, υπό την αιγίδα της Ένωσης Ιταλών Εκδοτών-ΑΙΕ, υπό την αιγίδα του ιταλικού Κέντρου για το βιβλίο και την ανάγνωση-CEPELL και με την ενεργό συμμετοχή των εκδοτικών οίκων Διόπτρα, Κέλευθος, Πατάκη και Utopia, και έχει διπλό στόχο: να αποτελέσει ένα ζωντανό αρχείο λογοτεχνικών φωνών και, ταυτόχρονα, μια χειρονομία φιλίας και διαλόγου. Το ίδιο το όνομα ΦΙΛΕ είναι το ακρωνύμιο του Φεστιβάλ Ιταλικής Λογοτεχνίας στην Ελλάδα, ενώ η λέξη ΦΙΛΕ αποκτά ένα επιπλέον νόημα, καθώς παραπέμπει στη λέξη φίλος.

Στην Αθήνα θα εκπροσωπήσουν τη σύγχρονη ιταλική λογοτεχνία, σε διαφορετικά είδη οι Niccolò Ammaniti, Pierdomenico Baccalario, Marta Barone, Matteo B. Bianchi, Donato Carrisi, Paolo Giordano, Antonella Lattanzi, Melania Mazzucco και Carlo Vecce.

Τις συναντήσεις θα πλαισιώσουν συγγραφείς, μεταφραστές, δημοσιογράφοι, ακαδημαϊκοί και εκπρόσωποι του ελληνικού θεσμικού και πολιτιστικού κόσμου: οι Περικλής Δημητρολόπουλος, Δήμητρα Δότση, Νάσος Ηλιόπουλος, Μαρία Ηλιού, Ελένη Κορόβηλα, Δημήτρης Μαμαλούκας, Αμάντα Μιχαλοπούλου, Κώστας Μοστράτος και Ιωάννης Τσόλκας.

Ο Francesco Neri, διευθυντής του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου Αθηνών, δηλώνει:

«Το ΦΙΛΕ γεννήθηκε από το ζωηρό και αυξανόμενο ενδιαφέρον που εκδηλώνουν οι Έλληνες αναγνώστες και εκδότες για την Ιταλία και τη λογοτεχνία της. Η έναρξη της πρώτης του έκδοσης στην ιστορική έδρα του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου - που στο πέρασμα των χρόνων έχει φιλοξενήσει κεντρικές φωνές της λογοτεχνικής μας παράδοσης, από τον Ουγκαρέτι και τον Μοντάλε έως τον Καλβίνο και τον Μοράβια - σημαίνει ότι εντασσόμαστε σε μια ιστορία ανταλλαγών που συνεχώς ανανεώνεται, δημιουργώντας ολοένα και πιο έντονους και σταθερούς δεσμούς, ευνοώντας την άμεση γνωριμία με τους Ιταλούς συγγραφείς και αναδεικνύοντας εκείνη την αυθόρμητη σχέση συμπάθειας και αμοιβαίου θαυμασμού που ανέκαθεν υπήρχε ανάμεσα στις δύο ακτές του Ιονίου».

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Το ΦΙΛΕ περιλαμβάνει μια σειρά εκδηλώσεων που θα πραγματοποιηθούν από τις 13 έως τις 15 Φεβρουαρίου στους χώρους του Ιταλικού Mορφωτικού Ινστιτούτου Αθηνών. Το πρόγραμμα διαρθρώνεται σε πέντε διαφορετικές ενότητες: ΦΙΛΕ://συναντήσεις, ενότητα αφιερωμένη στον άμεσο διάλογο μεταξύ Ιταλών και Ελλήνων συγγραφέων που μοιράζονται έναν κοινό ορίζοντα ιστορίας, ευαισθησίας και γλώσσας, ΦΙΛΕ://νέες ελληνικές κυκλοφορίες, τον χώρο παρουσίασης των νέων ιταλικών εκδόσεων που μόλις κυκλοφόρησαν στην Ελλάδα, ΦΙΛΕ://επιστροφές, με πρωταγωνιστές ιταλικά βιβλία, κλασικά και σύγχρονα, που έχουν ήδη μεταφραστεί και εκδοθεί στην Ελλάδα, τα οποία συνεχίζουν να συνομιλούν με τους Έλληνες αναγνώστες μέσα από νέα κλειδιά ανάγνωσης, ΦΙΛΕ://οπτικές, ενότητα αφιερωμένη σε συναντήσεις που υπερβαίνουν τα όρια της πεζογραφίας και ανοίγονται στον διάλογο με άλλες μορφές γνώσης και φαντασίας, όπως η επιστήμη, η φιλοσοφία, ο κινηματογράφος και οι εικαστικές τέχνες και ΦΙΛΕ://εργαστήριο, που ανοίγει τη συμμετοχική και εργαστηριακή διάσταση του φεστιβάλ, εμπλέκοντας ενεργά το κοινό.

Σε ένα πλαίσιο γεμάτο μεγάλους πρωταγωνιστές, το Φεστιβάλ ανοίγει με την ομιλία του Paolo Giordano και κλείνει με εκείνη του Niccolò Ammaniti, δύο μεγάλων μετρ της σύγχρονης αφήγησης.

Παρασκευή 13 Φεβρουαρίου

Εναρκτήρια ομιλία
Ώρα 18:30 | Auditorium του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου
Μέσα στη ρήξη. Η Τασμανία και η ανησυχία του παρόντος
Με τον Paolo Giordano
Σε διάλογο με τον Περικλή Δημητρολόπουλο (Διευθυντή, ΤΟ ΒΗΜΑ)

Εισάγει ο Francesco Neri (Διευθυντής του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου Αθηνών)

Με την έκδοση του μυθιστορήματος Tasmania (εκδ. Einaudi, 2022, στα ελληνικά κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πατάκη το 2025 με τον τίτλο Τασμανία), ο Paolo Giordano προσφέρει στον αναγνώστη ένα μυθιστόρημα που εξερευνά τα πιο ενδιαφέροντα πεδία της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας των τελευταίων ετών, διερωτώμενος για το μέλλον μέσα από τις ρωγμές της εποχής μας: την κλιματική κρίση, τους συλλογικούς φόβους, την επισφάλεια των συναισθημάτων και της σκέψης.

© Pierluca Esposito

Μέσα από τις περιπέτειες του πρωταγωνιστή, ενός νεαρού άνδρα μετέωρου ανάμεσα στην επιστημονική ορθολογικότητα και την ανάγκη να βρει ένα νόημα, ο συγγραφέας δίνει φωνή σε μια γενιά που ζει στην απογοήτευση, αλλά συνεχίζει να αναζητά μια μορφή αντίστασης και εμπιστοσύνης. Ένας στοχασμός πάνω στην σύγχρονη ευθραυστότητα και στην απόλυτα ανθρώπινη δυνατότητα να μην σταματάμε να κατανοούμε και να ελπίζουμε.

Σάββατο 14 Φεβρουαρίου

ΦΙΛΕ://επιστροφές
Ώρα 11:00 | Auditorium του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου
Επάγγελμα: εφευρέτης περιπετειών
Με τον Pierdomenico Baccalario
Σε διάλογο με την Ελένη Κορόβηλα (δημοσιογράφος στην Bookpress)

Τι αναζητούν οι νεαροί αναγνώστες σε μια ιστορία; Και πώς μπορεί ένας συγγραφέας να μιλήσει πραγματικά τη γλώσσα τους, ώστε να αγγίξει τις σωστές χορδές και να εισακουστεί; Με άλλα λόγια: ποια εργαλεία δεν πρέπει να λείπουν από το εργαλειοθήκη όποιου επινοεί περιπέτειες;

© Walter Menegazzi

Την απάντηση δίνει ο Pierdomenico Baccalario, συγγραφέας παιδικών και εφηβικών μυθιστορημάτων από το 1997, «κόσμημα» των ιταλικών εκδόσεων παγκοσμίως και ιδιαίτερα αγαπητός στην Ελλάδα κυρίως για τις σειρές Οδυσσέας Μουρ και Ο Ντετέκτιβ Νιαουρό (εκδ. Διόπτρα).

Μια λαμπερή και έγκυρη ματιά πάνω στη λογοτεχνία για παιδιά και εφήβους μέσα από τα μάτια εκείνου που όχι μόνο τη δημιουργεί, αλλά ζει και εργάζεται καθημερινά δίπλα σε συγγραφείς, εκδότες και κυρίως αναγνώστες. Μια ευκαιρία να παρατηρήσουμε από κοντά τους μηχανισμούς αυτού του μαγικού σύμπαντος -που βρίσκεται σε διαρκή εξέλιξη και είναι πάντα ικανό να προκαλεί θαυμασμό- το οποίο αποτελεί την πιο ελεύθερη ψυχή της λογοτεχνίας.

ΦΙΛΕ://εργαστήριο
Ώρα 12:30 | Auditorium του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου
Γράφοντας για τον εαυτό μας, γράφοντας για τον άλλο: το σύνορο που μας ενώνει
Με την Antonella Lattanzi και τον Matteo B. Bianchi

Μετά την κυκλοφορία του Cose che non si raccontano (2023), ενός αυτοβιογραφικού μυθιστορήματος που γεννήθηκε από το θάρρος να αφηγηθεί το ανείπωτο, και πριν επιστρέψει στη μυθοπλασία με το Chiara (2025, αμφότερα από τις εκδόσεις Einaudi), η Antonella Lattanzi αναρωτιέται: «Μετά από αυτό θα μπορώ ακόμα να γράφω; Να γράφω την αλήθεια, δηλαδή, όχι την πραγματικότητα, αλλά ακριβώς αυτό που θέλεις να γράψεις;».

© Cristiano Gerbino

Το όριο μεταξύ του εγώ και του κόσμου είναι δυσδιάκριτο. Το γνωρίζει καλά ο Matteo B. Bianchi, ένας πολύ διαφορετικός συγγραφέας αλλά εξίσου επιδέξιος στο να μετατρέπει τη ζωή -τη ζωή των άλλων, αλλά κυρίως τη δική του- σε αφήγημα όπως εξηγεί στο Il romanzo che hai dentro. Guida personalissima alla scrittura autobiografica (εκδ. UTET, 2025).

Ο Matteo B. Bianchi

Ανάμεσα στους δύο δημιουργείται μια γέφυρα: το να αφηγείσαι τους άλλους ή τον εαυτό σου, τελικά, είναι πάντα ένας τρόπος να διερευνάς το ανθρώπινο, αναζητώντας στη γλώσσα μια κοινή μορφή σωτηρίας.

ΦΙΛΕ://συναντήσεις
Ώρα 18:30 | Auditorium του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου
Εξιστορώντας τις γυναίκες, επαναπροσδιορίζοντας τον κόσμο
Με τη Melania Mazzucco
Σε διάλογο με την Μαρία Ηλιού (συγγραφέας και σκηνοθέτιδα) και την Αμάντα Μιχαλοπούλου (συγγραφέας)
Παρουσιάζει η Δήμητρα Δότση (μεταφράστρια λογοτεχνίας)

Σημείο αναφοράς της σύγχρονης ιταλικής λογοτεχνικής σκηνής, η Melania Mazzucco συναντά τις Ελληνίδες συγγραφείς Μαρία Ηλιού και Αμάντα Μιχαλοπούλου ενώπιον του αθηναϊκού κοινού για μια συζήτηση αφιερωμένη στις γυναίκες.

© Isabella De Maddalena

Κεντρικό θέμα του έργου της από το ξεκίνημά της, το οποίο προσεγγίζει μέσα από διαφορετικές μορφές γραφής -καθαρή πεζογραφία, δοκίμιο, ιστορικοβιογραφικό μυθιστόρημα, όπως το L’architettrice (2019) και το πιο πρόσφατο Silenzio. Le sette vite di Diana Karenne (2024, αμφότερα από τις εκδόσεις Einaudi)- η συγγραφέας διασχίζει εποχές και σύνορα για να ερευνήσει τον ρόλο των γυναικών στην ιστορία, την τέχνη και την κοινωνία, αποκαθιστώντας τη διάσταση και την ελευθερία σε συχνά λησμονημένες μορφές, που έπρεπε να αγωνιστούν για να εκφράσουν την ύπαρξη και το ταλέντο τους.

Σε μια διασταύρωση λογοτεχνίας και κοινωνικού στοχασμού, η Mazzucco εξετάζει τις έννοιες του φεμινισμού σήμερα, χαράζοντας έναν χάρτη της γυναικείας επιθυμίας που προσκαλεί να αναθεωρήσουμε το παρόν μέσα από το βλέμμα και τα λόγια των γυναικών.

ΦΙΛΕ://επιστροφές
Ώρα 19:30 | Auditorium του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου
Δίνοντας φωνή στη Βυθισμένη Πολιτεία
Με τη Marta Barone
Σε διάλογο με τον Νάσο Ηλιόπουλο

Εργοστάσια, καφέ, δρόμοι σημαδεμένοι από την πολιτική και τα θρυμματισμένα όνειρα. Αυτό είναι το Τορίνο των «μολυβένιων χρόνων» που αναδύεται μέσα από το Città sommersa (εκδ. Bompiani, 2020, στην Ελλάδα κυκλοφόρησε την επόμενη χρονιά από τις εκδόσεις Κέλευθος με τον τίτλο Βυθισμένη Πολιτεία).

© Delia Simonetti

Την ιστορία ζωντανεύει η φωνή μιας απότομης, μοναχικής νεαρής γυναίκας, λάτρης της λογοτεχνίας, της Marta Barone, η οποία μέσα από μαρτυρίες, φακέλους, αναμνήσεις και όψιμες αποκαλύψεις, αναπλάθει το πορτρέτο του πατέρα της, ενός περίπλοκου και αντιφατικού άνδρα, όπως ακριβώς και η βίαιη αλλά ευτυχισμένη εποχή στην οποία έζησε.

Το βιβλίο «γεμάτο συμπόνια που δεν λησμονεί, αποτελεί ένα εκθαμβωτικό λογοτεχνικό ντεμπούτο», και γι’ αυτό υπήρξε υποψήφιο για το Βραβείο Strega. Η Μarta Barone το παρουσιάζει στο αθηναϊκό κοινό, ανασυνθέτοντας την πορεία ενός ανθρώπου, την ιστορία μιας πόλης και την αίσθηση μιας εποχής που καθρεφτίζονται απόλυτα το ένα μέσα στο άλλο.

Κυριακή 15 Φεβρουαρίου
ΦΙΛΕ://οπτικές
Ώρα 12:30 | Auditorium του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου
Το στίγμα του μυστηρίου: το θρίλερ από τη σελίδα στην οθόνη
Με τον Donato Carrisi
Σε διάλογο με τον Δημήτρη Μαμαλούκα (συγγραφέας)

Εκλεπτυσμένος αρχιτέκτονας του μυστηρίου και ικανός όπως λίγοι να προσδίδει διεθνή εμβέλεια στις ιστορίες του, ο Donato Carrisi βασίζει το προσωπικό του ύφος σε καθηλωτικούς αφηγηματικούς και θεματικούς άξονες που χαρίζουν στον αναγνώστη αξέχαστους χαρακτήρες.

© Gianmarco Chieregato

Συνδυάζοντας την ακρίβεια της πλοκής με τη βαθιά ψυχολογική διερεύνηση, το έγκλημα μετατρέπεται σε καθρέφτη των εσωτερικών σκιών, ένα μέσο για την αναζήτηση της αλήθειας, της δικαιοσύνης και της ευθραυστότητας του νου. Εμμονές που ο Carrisi, μόλις αφήσει την πένα του και πιάσει την κάμερα, καταφέρνει να μεταφέρει αναλλοίωτες και στον κινηματογράφο του, όπου οι λέξεις μετατρέπονται σε φως και σε σιωπή και η αφηγηματική ένταση μετασχηματίζεται σε οπτικό ρυθμό.

Στην Αθήνα, ο Carrisi οδηγεί το κοινό σε ένα ταξίδι μέσα στα μονοπάτια της φαντασίας του, δείχνοντας πώς η γραφή και ο κινηματογράφος μπορούν να διερευνήσουν, με διαφορετικά μέσα, τις ίδιες σκιώδεις πλευρές της ανθρώπινης ψυχής.

ΦΙΛΕ://οπτικές
Ώρα 17:30 | Auditorium του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου
Αφηγούμενος τη μεγαλοφυΐα. Στα ίχνη του Λεονάρντο, ανάμεσα στο δοκίμιο και το μυθιστόρημα
Με τον Carlo Vecce
Σε διάλογο με τον Ιωάννη Τσόλκα (Καθηγητής Ιστορίας της Ιταλικής Λογοτεχνίας και Ευρωπαϊκού Πολιτισμού, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών)

Το να αφηγηθεί κανείς τη διαχρονική και οικουμενική μορφή του Λεονάρντο ντα Βίντσι είναι ένα δύσκολο εγχείρημα, γιατί σημαίνει να αναμετρηθεί με την ίδια την ουσία της ανθρώπινης ιδιοφυΐας. Ο Carlo Vecce το καταφέρνει άψογα αυτό, αποδεχόμενος και κερδίζοντας αυτήν την πρόκληση προσεγγίζοντάς μέσα από δύο διαφορετικές λογοτεχνικές οπτικές: εκείνη του δοκιμίου με το Leonardo, la vita. Il ragazzo di Vinci, l’uomo universale, l’errante (εκδ. Giunti, 2024) και εκείνη του μυθιστορήματος με το Il sorriso di Caterina. La madre di Leonardo (εκδ. Giunti, 2023).

Ο Carlo Vecce

Στην Αθήνα ο μελετητής παρουσιάζει στο κοινό τις λογοτεχνικές του επιτυχίες, στοχαζόμενος πάνω στο πώς ο Λεονάρντο -καλλιτέχνης, επιστήμονας, εφευρέτης και κορυφαίο σύμβολο της Αναγέννησης- συνεχίζει να μιλά σε κάθε εποχή και σε κάθε μορφή αφήγησης, υπερβαίνοντας τα εμπόδια του χρόνου, του χώρου και των γλωσσών με την ίδια ευκολία και ανεξάντλητη περιέργεια που εμψύχωνε το πνεύμα του.

ΦΙΛΕ://νέες ελληνικές κυκλοφορίες
Ώρα 18:30 | Auditorium του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου
Μέσα και έξω από εμάς. Ο αθέατος βίος, ο οικουμενικός
Με τον Niccolò Ammaniti
Σε διάλογο με τον Κώστα Μοστράτο (δημοσιογράφος στον Αθήνα 9,84)
Εισάγει η Δήμητρα Δότση (μεταφράστρια λογοτεχνίας)

Με το La vita intima (εκδ. Einaudi, 2023, που μόλις κυκλοφόρησε στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Utopia με τον τίτλο Αθέατος βίος, 2026), ο Niccolò Ammaniti αγγίζει μια νέα, οραματική κορυφή της αφηγηματικής του αναζήτησης. Και το επιτυγχάνει αυτό εξερευνώντας την πιο ευάλωτη και κρυφή πλευρά του ανθρώπου, μέσα από την ιστορία μιας γυναίκας όμορφης, πλούσιας, επιτυχημένης, συζύγου και μητέρας, πρακτικά τέλειας, που ξαφνικά αναγκάζεται να αναμετρηθεί με τις ίδιες της τις αντιφάσεις.

© Greta De Lazzaris

Ανοίγοντας ένα πέρασμα στη σύγχρονη μοναξιά με τα όπλα της αφηγηματικής διαύγειας και της ευφυούς ειρωνείας, ο συγγραφέας αφηγείται στο αθηναϊκό κοινό τη γένεση και το νόημα μιας ιστορίας που πραγματεύεται την ταυτότητα, την επιθυμία, τον έλεγχο, με μια εκπληκτική ικανότητα να μετατρέπει το εσωτερικό χρονικό σε καθολική αφήγηση. Γιατί η λογοτεχνία, όταν το καταφέρνει, δεν περιγράφει απλώς τον κόσμο: τον αποκαλύπτει.