«Το να γράψω ένα μυθιστόρημα μόνο για την Κύπρο μού φαινόταν πολύ μεγάλη ευθύνη. Ως ξένη συγγραφέας, δεν ήμουν σίγουρη ότι θα ήμουν σε θέση να γράψω μία ιστορία εντελώς κυπριακή. Αποφάσισα να συνδέσω την Κύπρο και τη Γιουγκοσλαβία, ή καλύτερα, τη Βόρεια Μακεδονία» είπε η Λίντια Ντίμκοφσκα (Lidija Dimkovska), με αφορμή το μυθιστόρημά της «Μοναδικός αριθμός ταυτοποίησης» (μτφρ. Σωτήρης Μηνάς, εκδ. Βακχικόν).
Συνέντευξη στην Αγγελική Δημοπούλου
Η Λίντια Ντίμκοφσκα είναι συγγραφέας, ποιήτρια και μεταφράστρια από τη Βόρεια Μακεδονία. Το μυθιστόρημά της Μοναδικός αριθμός ταυτοποίησης μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Βακχικόν, σε μετάφραση του Σωτήρη Μηνά.
Η συγγραφέας θα βρεθεί σύντομα στην Κύπρο, όπου και θα παρουσιάσει το βιβλίο της: Την Κυριακή 23 Νοεμβρίου 2025 στη 13:00 στη Σκηνή 5 στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου της Λεμεσού και τη Δευτέρα 24 Νοεμβρίου 2025 στις 20.00 στο Prozak cafe στη Λευκωσία. Η παρουσία της στο νησί έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς η ιστορία του βιβλίου ξεκινά από την Κύπρο και με την τουρκική εισβολή στο νησί.
Το μυθιστόρημά σας Μοναδικός αριθμός ταυτοποίησης είναι το δεύτερο βιβλίο σας που μεταφράζεται στα ελληνικά. Το βιβλίο θα παρουσιαστεί επίσης σε ένα από τα μεγαλύτερα φεστιβάλ στην Κύπρο, αυτό της Λεμεσού. Πώς νιώθετε για όλα αυτά, δεδομένου ότι το θέμα του βιβλίου αφορά και την Κύπρο;
Νιώθω πολύ συγκινημένη, δεν μπορούσα να πιστέψω ότι το μυθιστόρημά μου Μοναδικός αριθμός ταυτοποίησης, σε ελληνική μετάφραση του Σωτήρη Μηνά, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν, θα παρουσιαστεί πρώτα απ' όλα στην Κύπρο, από όπου ξεκίνησαν όλα.
Πριν από περισσότερο από μια δεκαετία βρέθηκα για πρώτη φορά στην Κύπρο και αμέσως αποφάσισα να γράψω μια ιστορία γι’ αυτήν. Συγκινήθηκα τόσο πολύ από όλα όσα είδα, άκουσα, συνειδητοποίησα. Μου πήρε πολύ χρόνο να σκεφτώ την ιστορία, να βρω τον κατάλληλο τρόπο και τα κατάλληλα θέματα για να τη γράψω. Και τώρα, το μυθιστόρημα υπάρχει και ο χαρακτήρας του Νίκου Αβραάμ μπορεί επιτέλους να επιστρέψει, συμβολικά. Η κόρη του, η Κατερίνα Αβραάμ, η αφηγήτρια στο μυθιστόρημά μου, στην ιστορία ταξίδεψε στην Κύπρο και ακριβώς στη Λεμεσό βρήκε τη γιαγιά της, τον μόνο δεσμό με το παρελθόν και τις ρίζες του πατέρα της.
Δεν έχω πάει στη Λεμεσό, αλλά έκανα έρευνα γι' αυτήν, και τώρα πραγματικά πηγαίνω εκεί. Η μυθοπλασία μεταμορφώνεται σε ζωή, ακριβώς όπως η ζωή μεταμορφώνεται σε μυθοπλασία. Δεν είναι καταπληκτικό; Η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου της Λεμεσού θα είναι η πρώτη συνάντηση μεταξύ εμού, του βιβλίου μου στα ελληνικά και των ελληνόφωνων αναγνωστών μου και είμαι σίγουρη ότι θα είναι μια καταπληκτική εμπειρία. Ειδικά χάρη στο γεγονός ότι η παρουσίαση θα γίνει από τη Βίβιαν Αβρααμίδου Πλούμπη, πρόσφυγα από τα Βαρώσια και καλή συγγραφέα, που γράφει για το παρελθόν και το παρόν των Βαρωσίων. Θα κάνουμε παρουσίαση του μυθιστορήματος και στη Λευκωσία και είμαι πολύ ενθουσιασμένη γι’ αυτό.
Η ιστορία του βιβλίου ξεκινά στην Αμμόχωστο το 1974 και με την τουρκική εισβολή στο νησί. Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με αυτό το θέμα στο βιβλίο σας ή να θέσετε αυτό το ιστορικό υπόβαθρο, με άλλα λόγια;
Σοκαρίστηκα από τα ερείπια των Βαρωσίων που είδα στο διαδίκτυο και σοκαρίστηκα και από την πραγματικότητα του διαιρεμένου νησιού που είδα από κοντά. Απλώς εθίστηκα στην Κύπρο, διάβασα ό,τι έβρισκα, έμαθα πολλά ιστορικά γεγονότα, φαντάστηκα τη ζωή το 1974, το πώς συνέβησαν όλα και λυπήθηκα πολύ για τη μοίρα του λαού. Ιδιαίτερα σοκαρίστηκα από τις μετακινήσεις πληθυσμών: ξαφνικά οι Έλληνες από τον Βορρά έπρεπε να μετακινηθούν στον Νότο, και οι Τούρκοι από τον Νότο στον Βορρά. Η Κύπρος έγινε μια κλεψύδρα της Ιστορίας. Αλλά το να γράψω ένα μυθιστόρημα μόνο για την Κύπρο μού φαινόταν πολύ μεγάλη ευθύνη. Ως ξένη συγγραφέας, δεν ήμουν σίγουρη ότι θα ήμουν σε θέση να γράψω μια ιστορία εντελώς κυπριακή. Εξαιτίας αυτού, αποφάσισα να συνδέσω την Κύπρο και τη Γιουγκοσλαβία, ή καλύτερα, τη Βόρεια Μακεδονία και να φτιάξω μια ιστορία για τον Νίκο από τα Βαρώσια που έρχεται ως πρόσφυγας στα Σκόπια με την κοπέλα του Μίλκα, η οποία το καλοκαίρι του 1974 ήταν ξένη εργάτρια σε ένα από τα ξενοδοχεία στην Αμμόχωστο. Με αυτόν τον τρόπο μπόρεσα να γράψω μια ιστορία στην οποία μένω με όλο μου το είναι.
Έγινε έρευνα για να γράψετε αυτό το συγκεκριμένο βιβλίο; Έχετε ενσωματώσει στην πλοκή αληθινές ιστορίες που έχετε ακούσει από ανθρώπους που τις έζησαν;
Απολύτως. Έκανα μια μεγάλη έρευνα για όλα όσα συνέβησαν στην Κύπρο το 1974 αλλά και μετά, κυρίως στο διαδίκτυο και σε βιβλία, αλλά επίσης επισκέφτηκα δύο φορές την Κύπρο και το Μπρίστολ (όπου διαδραματίζεται ένα μέρος του μυθιστορήματος) και έμεινα και σε μια λογοτεχνική εστία στο Λονδίνο. Είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω, για παράδειγμα, την Ημέρα Μνήμης για τα 49 χρόνια από την εισβολή, στην ελληνική εκκλησία στο Λονδίνο. Μάλιστα, στο Λονδίνο τελείωσα το μυθιστόρημά μου.
Εκτός από αυτά, είχα την τύχη να έρθω σε επαφή με τον Τάσο Δημητριάδη, έναν σπουδαίο άνθρωπο και φωτογράφο από τα Βαρώσια, που έχει αφιερωθεί στην κληρονομιά των Βαρωσίων και της Κύπρου και ο οποίος ήταν πάντα πρόθυμος να με βοηθήσει απαντώντας σε όλες μου τις ερωτήσεις και επίσης να βεβαιωθεί ότι καταλάβαινα καλά τις πληροφορίες που ήδη είχα. Επικοινώνησα επίσης με την Όλγα Δημητρίου από το Ινστιτούτο Παγκόσμιας Ασφάλειας του Ντάραμ, η οποία με βοήθησε με αρκετά έγγραφα σχετικά με συγκεκριμένα ξενοδοχεία και άλλα μέρη στη Λευκωσία.
Στην πόλη μου, τα Σκόπια, προσπάθησα να ερευνήσω την επιρροή που είχε η εισβολή στην Κύπρο στη Γιουγκοσλαβία και ανακάλυψα ότι ο Μακάριος επισκέφθηκε τη Γιουγκοσλαβία και τον Τίτο τον Νοέμβριο του 1974
Ήμουν τυχερή που το 2019 προσκλήθηκα από το Ιδεόγραμμα στη Λευκωσία σε μια ανάγνωση ποίησης και μπόρεσα να εξερευνήσω την πόλη και περνώντας τα σύνορα, να νιώσω όπως ένιωσε η Κατερίνα στο μυθιστόρημά μου. Στην πόλη μου, τα Σκόπια, προσπάθησα να ερευνήσω την επιρροή που είχε η εισβολή στην Κύπρο στη Γιουγκοσλαβία και ανακάλυψα ότι ο Μακάριος επισκέφθηκε τη Γιουγκοσλαβία και τον Τίτο τον Νοέμβριο του 1974 και ο Τίτο του εγγυήθηκε ότι όλα θα πάνε καλά. Αλλά δεν έγινε. Για μένα το πιο σημαντικό ήταν να μάθω αν ένας πραγματικός πρόσφυγας από την Κύπρο ήρθε στην πρώην Γιουγκοσλαβία, αλλά δεν κατέστη δυνατό να το μάθω. Τέλος πάντων, ο δικός μου Νίκος Αβραάμ ήρθε στη Γιουγκοσλαβία, στη Βόρεια Μακεδονία, στα Σκόπια, παρέμεινε εκεί, και πέθανε εκεί, χωρίς να ξαναδεί την Κύπρο. Ακόμα και τώρα τον λυπάμαι, κι ας είναι ένα φανταστικό πρόσωπο.
Θα θέλατε να μοιραστείτε λίγα πράγματα με τους αναγνώστες για την επιλογή του τίτλου του βιβλίου;
Ο Μοναδικός Αριθμός Ταυτοποίησης, ή καλύτερα ο Μοναδικός Αριθμός Κύριου Πολίτη (Unique Master Citizen Number), είναι ένας αριθμός αναγνώρισης που δόθηκε σε κάθε πολίτη των πρώην γιουγκοσλαβικών δημοκρατιών και συνεχίζει να χρησιμοποιείται σε όλες τις χώρες που δημιουργήθηκαν μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας. Επίσης, οι μετανάστες λαμβάνουν Αριθμό Προσωπικής Ταυτοποίησης, αλλά ένας αριθμός σαν αυτόν αποκαλύπτει στις τελωνειακές ή άλλες αρχές ότι πρόκειται για αλλοδαπό. Στην Κύπρο δεν υπήρχε τέτοιος αριθμός, οπότε ήθελα ο Νίκος Αβραάμ από το μυθιστόρημά μου, χάνοντας ένα «α» από το επώνυμό του (κατά λάθος ή «λογικά» για τις γιουγκοσλαβικές αρχές), τουλάχιστον να λάβει έναν Μοναδικό Αριθμό Ταυτοποίησης.
Είναι ο άνθρωπος μόνο ένας αριθμός ή κάτι πολύ περισσότερο; Και για ποιον;
Αυτός ο Μοναδικός Αριθμός Ταυτοποίησης είναι παντού, σε οποιοδήποτε έγγραφο οποιουδήποτε ατόμου – άρα σημαίνει ότι υπάρχεις αν έχεις Μοναδικό Αριθμό Ταυτοποίησης. Αλλά υπάρχεις πραγματικά, με έναν βαθύτερο, πιο ανθρώπινο τρόπο; Υπάρχει ο Νίκος Αβραάμ με τη νέα του ταυτότητα ή ο Μοναδικός Αριθμός Ταυτοποίησης δεν αρκεί για να υπάρξει; Είναι ο άνθρωπος μόνο ένας αριθμός ή κάτι πολύ περισσότερο; Και για ποιον; Χρειάζεται Μοναδικός Αριθμός Ταυτοποίησης και στην οικογένειά σου για να σε σέβονται και να σε αγαπούν, για να υπάρχεις; Όλοι αυτοί, αλλά και άλλοι λόγοι, ενέπνευσαν τον τίτλο.
Τι θέλατε να μοιραστείτε με τους αναγνώστες σχετικά με την αποξένωση και την αναζήτηση ταυτότητας γράφοντας αυτό το βιβλίο;
Στο βιβλίο -εκτός από την ιστορία για τον Νίκο και την οικογένειά του στα Σκόπια, και την αναζήτηση ταυτότητας από την Κατερίνα, την κόρη του, η οποία με κάθε κόστος θέλει να κατανοήσει τη σιωπή του πατέρα της, που δεν αναφέρει το παρελθόν του, την οικογένειά του στα Βαρώσια, την Κύπρο κ.λ.π.- υπάρχει μια παράλληλη ιστορία για την Έρημο, όπου ρητορικά ο Νίκος θέλει να πάει κάθε φορά που νιώθει άσχημα. Η Έρημος είναι ένας δυστοπικός τόπος αποξένωσης και εξατομίκευσης, όπου οι άνθρωποι πηγαίνουν για να μείνουν μόνοι, για να μην εξαρτώνται από κανέναν, για να κάνουν ό,τι θέλουν, για να σιωπήσουν, για να μην επικοινωνούν με άλλους, για να μην ερωτεύονται, για να μην κάνουν παιδιά, για να είναι εντελώς μόνοι, εξωτερικά και εσωτερικά.
Αυτή η αποξένωση είναι ήδη παρούσα στον κόσμο και τη ζωή μας, έτσι δεν είναι; Η ταυτότητα και η αποξένωση είναι σημαντικά θέματα γενικά της λογοτεχνίας μου, μου προσφέρουν τη δυνατότητα να εξερευνήσω την ανθρώπινη ύπαρξη με πολλούς διαφορετικούς τρόπους.
Πώς νιώθετε όταν σκέφτεστε έναν αναγνώστη να διαβάζει το βιβλίο σας;
Πριν από λίγο καιρό, περίμενα ένα λεωφορείο στα Σκόπια, για να πάω σε μια άλλη πόλη όπου έπρεπε να κάνω μια παρουσίαση για τον Μοναδικό αριθμό ταυτοποίησης. Ξαφνικά, στην αίθουσα αναμονής του σταθμού λεωφορείων είδα μια γυναίκα να διαβάζει το μυθιστόρημά μου. Ήταν βαθιά απορροφημένη στην ανάγνωση και δεν πρόσεξε το έκπληκτο πρόσωπό μου. Δεν την πλησίασα, την άφησα με το μυθιστόρημά μου. Ήταν μια καταπληκτική εμπειρία, είδα την αναγνώστριά μου από κοντά!
Σήμερα, οι αναγνώστες είναι πολύ πιο ελεύθεροι και -με την ευλογία των νέων τεχνολογιών- επικοινωνούν προσωπικά με τους συγγραφείς. Χαίρομαι πάντα όταν ένας αναγνώστης μοιράζεται μαζί μου τις εντυπώσεις του, ακόμα κι αν δεν ξέρω τι να απαντήσω εκτός από το να τον ευχαριστήσω γι' αυτό. Πάντα με εκπλήσσει. Αλλά είναι εκπληκτικό όταν οι συγγραφείς και οι αναγνώστες ζουν στην ίδια εποχή και μπορούν να επικοινωνούν και να μοιράζονται λέξεις και κόσμους.
Λίγα λόγια για τη συγγραφέα
Η Λίντια Ντίμκοφσκα (Lidija Dimkovska) είναι συγγραφέας, ποιήτρια και μεταφράστρια από τη Βόρεια Μακεδονία. Έχει εκδώσει ποιητικές συλλογές, μυθιστορήματα και συλλογές διηγημάτων. Για το έργο της έχει λάβει πολυάριθμα βραβεία, μεταξύ των οποίων το Κρατικό Βραβείο Ποίησης και δύο φορές το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας της Β. Μακεδονίας, το γερμανικό βραβείο Hubert Burda, το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUPL) για το μυθιστόρημά της Μία ακόμα ζωή (μτφρ. Γιούλη Σταματίου, εκδόσεις Βακχικόν 2023), το ευρωπαϊκό βραβείο Petru Krdu, το σλοβένικο βραβείο The Glass of Immortality κ.ά. Έχει συμμετάσχει σε διεθνή λογοτεχνικά φεστιβάλ.
Ο Μοναδικός αριθμός ταυτοποίησης αναδείχθηκε μυθιστόρημα της χρονιάς στη Β. Μακεδονία το 2023 και κέρδισε το βραβείο Štefica Cvek, ενώ βρίσκεται στην τρίτη του έκδοση στη Βόρεια Μακεδονία. Έχει μεταφραστεί στα σλοβένικα και τα κροατικά, και είναι το δεύτερο βιβλίο της που κυκλοφορεί στα ελληνικά.
