«Η κυκλοφορία των εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης ξεκίνησε το 2022 και, μόλις πριν από δύο μήνες, η Europol, στην ετήσια έκθεσή της, τόνισε πως οι κυβερνοεγκληματίες χρησιμοποιούν το ΑΙ σε πρωτοφανείς απάτες» λέει η Εστέρ Πανιάγουα (Esther Paniagua), συγγραφέας του βιβλίου «Error 404 - Έτοιμοι για έναν κόσμο χωρίς ίντερνετ;» που βρέθηκε στην Αθήνα για τη συμμετοχή της στο Φεστιβάλ ΛΕΑ 2025.
Συνέντευξη στον Σόλωνα Παπαγεωργίου
Στο δοκίμιό της Error 404 – Έτοιμοι για έναν κόσμο χωρίς Ίντερνετ; (μτφρ. Δήμητρα Παπαβασιλείου, εκδ. Καστανιώτη), η ανεξάρτητη δημοσιογράφος Εστέρ Πανιάγουα διεισδύει στις σκοτεινότερες περιοχές του ψηφιακού κόσμου, αποδεικνύοντας εμπεριστατωμένα πόσο εύκολα μπορεί να γίνει πραγματικότητα ένα φαινομενικά αδιανόητο σενάριο: ο κόσμος να αποσυνδεθεί «με τη βία» από το διαδίκτυο και να μην μπορέσει να επιστρέψει.
Έχοντας φτάσει στην Αθήνα για τη συμμετοχή της στο Φεστιβάλ ΛΕΑ 2025, η συγγραφέας μάς μίλησε για τον τρόπο που οργανώνεται το κυβερνοέγκλημα, την Τεχνητή Νοημοσύνη, τους εναλλακτικούς δρόμους που χρειάζεται να ακολουθήσουμε για να βγούμε από το αδιέξοδο.
Στο βιβλίο σας προετοιμάζετε τους αναγνώστες για έναν κόσμο χωρίς ίντερνετ. Εξηγείτε τους τρόπους τους οποίους ήδη οι χάκερς -ή οι crackers, όπως αποκαλούνται οι χάκερς με τις κακές προθέσεις-, καθώς και οι αυταρχικές κυβερνήσεις εφαρμόζουν για να διακόψουν τη λειτουργία του διαδικτύου. Αυτό που τραβά την προσοχή στην προσέγγισή σας είναι το ότι επισημαίνετε πως μεγάλο κακό μπορεί να προκληθεί ακόμα και από άτομα χωρίς ιδιαίτερα μέσα. Πλέον, παιδιά και έφηβοι μετατρέπονται με ευκολία σε κυβερνοεγκληματίες. Πώς φτάσαμε ως εδώ; Ποια γεγονότα στην πορεία του ίντερνετ ξεχωρίζετε ως κομβικά;
Δύσκολη ερώτηση. Για αρχή, θα απαντήσω συνοπτικά με ένα ρητό του Χέμινγουεϊ: συνέβη σιγά σιγά και μετά απότομα.
Όπως ίσως γνωρίζετε, στις απαρχές του το διαδίκτυο ήταν σαν ένα δίκτυο peer-to-peer, ένα μέρος εκδημοκρατισμού, ώστε να υπάρξει ανοιχτός διάλογος με τον κόσμο, οι άνθρωποι να μοιράζονται μεταξύ τους, να δημιουργούν. Σε αυτό οι άνθρωποι βίωναν, ερευνούσαν – δεν ήταν ένα εμπορικό μέρος. Αλλά, βεβαίως, μόλις οι επιχειρήσεις αντιληφθούν πως υπάρχει χώρος τον οποίο μπορούν να εκμεταλλευτούν, το κάνουν. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, βασίστηκαν στο γεγονός πως το διαδίκτυο ήταν σαν την Άγρια Δύση, δεν υπήρχαν κανόνες, κι άρχισαν να το εμπορευματοποιούν.
Εξαρχής υπήρχαν οι χάκερς, άνθρωποι που ήθελαν να πειραματιστούν, να μετρήσουν τις δυνάμεις τους. Το κίνημα οργανώθηκε κι απέκτησε δυο όψεις – άτομα με κακές προθέσεις κι άτομα χωρίς καν προθέσεις, ή τέλος πάντων, με καλές προθέσεις, που προσπαθούν να εντοπίσουν αδύναμα σημεία και να επιδιορθώσουν βλάβες. Όλα συνέβαιναν εντελώς άτυπα. Δεν υπήρχε οργανωμένο κυβερνοέγκλημα – με το που άρχισε να εμπορευματοποιείται το διαδίκτυο, άρχισε να εμπορευματοποιείται και το κυβερνοέγκλημα.
Έτσι, προέκυψαν εταιρείες που συγκεντρώνουν ανθρώπους που μπορούν να βρουν τρωτά σημεία τα οποία άλλοι εκμεταλλεύονται. Εταιρείες άρχισαν να χρηματοδοτούν χάκερς και κράκερς όχι για να προξενήσουν ζημιές, αλλά για να ανιχνεύσουν αδυναμίες και στη συνέχεια να πουλήσουν τις πληροφορίες σε τρίτους, που χρησιμοποιούσαν τις πληροφορίες αυτές για να εξαπολύσουν επιθέσεις.
Το κυβερνοέγκλημα, δηλαδή, έγινε υπηρεσία. Αναπτύχθηκαν πλατφόρμες μέσω των οποίων μπορούν να γίνουν κυβερνοεπιθέσεις χωρίς πολλές τεχνικές γνώσεις. Ο επιτιθέμενος χρειάζεται απλώς να κάνει λίγες τροποποιήσεις. Αυτή τη στιγμή βιώνουμε την Άνοιξη, ή το Καλοκαίρι της Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά στην πραγματικότητα η ιστορία της είναι μακρά.
Αυτό ήταν κατά πάσα πιθανότητα ένα σημείο καμπής. Οι χάκερς σύντομα άρχισαν να ελέγχουν αν υπάρχουν τρωτά σημεία όχι μονάχα στις ιστοσελίδες ή σε οργανισμούς, αλλά και στο ίδιο το ίντερνετ. Για παράδειγμα, η ομάδα L0pht εντόπισε το πρωτόκολλο BG2B, όπως αναφέρω στο βιβλίο μου. Αυτά τα περιστατικά συνέβησαν πολύ νωρίς στην ιστορία του ίντερνετ και στη συνέχεια, όσο αυξανόταν η εμπορευματοποίηση, αυξανόταν κι η παροχή τέτοιου είδους υπηρεσιών.
Το κυβερνοέγκλημα, δηλαδή, έγινε υπηρεσία. Αναπτύχθηκαν πλατφόρμες μέσω των οποίων μπορούν να γίνουν κυβερνοεπιθέσεις χωρίς πολλές τεχνικές γνώσεις. Ο επιτιθέμενος χρειάζεται απλώς να κάνει λίγες τροποποιήσεις. Αυτή τη στιγμή βιώνουμε την Άνοιξη, ή το Καλοκαίρι της Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά στην πραγματικότητα η ιστορία της είναι μακρά. Το νέο κύμα ξεκίνησε δέκα χρόνια πριν από το Generative AI, όταν οι χάκερς και οι κράκερς άρχισαν να αξιοποιούν τη μηχανική μάθηση για να βελτιώσουν τη δουλειά τους, να την αυτοματοποιήσουν δηλαδή. Μόνο αν αυτοματοποιήσεις στοιχεία μπορείς να τα πουλήσεις – κι έτσι, το άλλο άτομο δεν χρειάζεται να έχει απίστευτες γνώσεις για να κάνει μια κυβερνοεπίθεση.
Αυτή ήταν, λοιπόν, η αρχή της εποχής στην οποία βρισκόμαστε τώρα, στην οποία όλα είναι ευκολότερα χάρη στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Πλέον, έχουμε πρόσβαση σε φτηνά εργαλεία που μας επιτρέπουν να οργανώνουμε εκστρατείες στις οποίες διεξάγουμε σωματικές επιθέσεις στον εχθρό και ταυτόχρονα κυβερνοεπιθέσεις.
Παράλληλα, παιχνίδια όπως το Minecraft γίνονται όλο πιο δημοφιλή. Τα παιδιά προκαλούν το ένα το άλλο και καμιά φορά οι προκλήσεις ξεφεύγουν: έχουν να κάνουν, λόγου χάρη, με την κατάργηση ενός ιστοτόπου ή τη δημιουργία ενός botnet. Μεγάλες κυβερνοεπιθέσεις συμβαίνουν με αυτόν τον τρόπο, από άτομα που δεν έχουν κακές προθέσεις, αλλά προσπαθούν να κερδίσουν σε ένα παιχνίδι.
Στο κείμενο αναφέρω πως όταν η Ρωσία επιτέθηκε στην Ουκρανία το 2015, δημιούργησε διακοπή ρεύματος μέσω κυβερνοεπίθεσης. Πρώτη φορά στην Ιστορία συνέβη κάτι τέτοιο. Κάθε πόλεμος είναι ένα πειραματικό εργαστήρι.
Όλα εντάθηκαν μέσα στην πανδημία του Covid. Κανείς δεν έβγαινε έξω, οπότε οι κοινοί εγκληματίες, που κλέβουν πορτοφόλια, χρειάστηκε να μπουν στο διαδίκτυο. Έμαθαν πώς να εξαπατούν, να κάνουν phishing, ιδίως μέσω ιστοτόπων ηλεκτρονικού εμπορίου. Στην Ισπανία σημειώθηκαν τέτοιες επιθέσεις – κάποια άτομα που συνελήφθησαν ήταν από τη Ρωσία.
Έγραψα το βιβλίο μου το 2020 και εκδόθηκε την επόμενη χρονιά. Στο κείμενο αναφέρω πως όταν η Ρωσία επιτέθηκε στην Ουκρανία το 2015 δημιούργησε διακοπή ρεύματος μέσω κυβερνοεπίθεσης. Πρώτη φορά στην Ιστορία συνέβη κάτι τέτοιο. Κάθε πόλεμος είναι ένα πειραματικό εργαστήρι. Κι ορισμένες χώρες όπως η Ρωσία, η Κίνα, το Ιράν -υπάρχουν κάποια πράγματα που θα μπορούσαμε να πούμε και για το Ισραήλ, που επιτρέπει κυβερνοεπιθέσεις αν μπορούν να ωφελήσουν την κυβέρνηση- αποτελούν ασφαλή καταφύγια για ομάδες ηλεκτρονικών εγκλημάτων. Γι’ αυτό και πολλές επιθέσεις προέρχονται από εκεί. Η τάση αυτή εξαπλώνεται…
Οι δράστες στηρίζονται στην ανωνυμία και συχνά είναι καλά κρυμμένοι σε κάποιο πληροφοριακό δίκτυο. Πώς θα μπορούσε η παγκόσμια κοινότητα να τους αντιμετωπίσει άμεσα; Αν αυξηθεί η επιτήρηση, δεν θα ενισχυθεί κατά συνέπεια ο ρόλος του Ίντερνετ ως Πανοπτικού, κάτι που αναφέρετε και εσείς;
Ο Πρωθυπουργός της Ισπανίας δήλωσε πως οι χρήστες του Twitter θα έπρεπε να βάζουν υποχρεωτικά την ταυτότητά τους στην πλατφόρμα, ώστε να αναγνωρίζονται. Αυτό είναι επικίνδυνο. Ένα από τα λίγα καλά των μέσων κοινωνικής δικτύωσης είναι ότι ευνοούν, στην παρούσα φάση, την ανάπτυξη κινημάτων, αλλά και την οργανωμένη αντίδραση σε αυθαιρεσίες, όπως ήταν το κίνημα #DeleteFacebook. Τα κινήματα αυτά μπόρεσαν να αναπτυχθούν χάρη στην ανωνυμία, που επίσης καθιστά εφικτό να εκφραστούν άτομα που λογοκρίνονται ή κινδυνεύουν να κατηγορηθούν επειδή είναι ενάντια στην κυβέρνηση ή είναι ομοφυλόφιλοι. Αν χαθεί η ανωνυμία, σε ορισμένες περιπτώσεις θα χαθεί και η ελευθερία της έκφρασης, επειδή θα μπορείς να συλληφθείς ή να δεχθείς επίθεση για αυτά που σκέφτεσαι ή για αυτό που είσαι, για το φύλο σου ή οτιδήποτε άλλο.
Επομένως, το αναγνωριστικό σας δεν αποθηκεύεται, κανείς δεν μπορεί να έχει πρόσβαση στις πληροφορίες σας, αλλά υπάρχει απόδειξη πως είστε αληθινό πρόσωπο. Θεωρώ πως αυτό το σύστημα είναι ιδανικό.
Δεν ξέρω αν γνωρίζετε το Blockchain, την τεχνολογία πίσω από το Bitcoin και τα κρυπτονομίσματα. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για άλλους σκοπούς, συμπεριλαμβανομένης της ιχνηλάτησης. Μπορεί να επιβεβαιώσει ότι είστε πραγματικό άτομο με ταυτότητα, χωρίς να την αποκαλύψει στην πλατφόρμα. Επομένως, το αναγνωριστικό σας δεν αποθηκεύεται, κανείς δεν μπορεί να έχει πρόσβαση στις πληροφορίες σας, αλλά υπάρχει απόδειξη πως είστε αληθινό πρόσωπο. Θεωρώ πως αυτό το σύστημα είναι ιδανικό. Αλλά, ναι, όπως σας είπα, είμαι ενάντια στην υποχρεωτική ταυτοποίηση.
Στο βιβλίο σας αναφέρετε συνεχώς πως στο διαδίκτυο «η επίθεση είναι πολύ πιο εύκολη από την άμυνα». Ανάμεσα στην ανάπτυξη μέτρων ασφαλείας και στην εφαρμογή αντιμέτρων μεσολαβούν πλέον ημέρες, ίσως και λεπτά. Κακόβουλα προγράμματα φαίνεται να ξεπηδούν από το πουθενά, που κάνουν τους προγόνους τους να μοιάζουν με ανέκδοτα. Ποιο χαρακτηριστικό στη «φύση» του Διαδικτύου το επιτρέπει αυτό;
Οι δράστες διευκολύνονται καθώς δεν χρειάζεται να ακολουθούν τον νόμο. Μπορούν να προσπεράσουν ορισμένα βήματα που η αστυνομία ή οι υπηρεσίες πληροφοριών υποτίθεται πως πρέπει να ακολουθούν. Όπως τα σώματα ασφαλείας χρειάζεται να λάβουν άδεια για να μπουν σε ένα σπίτι, έτσι απαιτείται κι ορισμένη γραφειοκρατεία για να κάνουν ενέργειες στο διαδίκτυο, να δείξουν πως συμμορφώνονται με τον νόμο, πως σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, πως μπορούν να αποδείξουν πως κάποιος είναι ένοχος ή αθώος. Αυτές οι κινήσεις δεν είναι υποχρεωτικές για τους κυβερνοεγκληματίες.
Με αυτόν τον τρόπο, αποκτώνται τεχνολογίες τις οποίες η αστυνομία δεν γνωρίζει και μέχρι να τις μάθει, απαιτείται χρόνος. Σήμερα, βέβαια, με τη χρήση του Generative AI, η κυβερνοπροστασία αναπτύσσεται γρηγορότερα, έχει αυτοματοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό. Πάντοτε όμως οι εγκληματίες προχωρούν με μεγαλύτερη ευκολία.
Από την πανδημία και την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, έχουμε μάθει πολλά. Πλέον οι πολιτικοί είναι πιο πρόθυμοι να επενδύσουν σε αυτά τα ζητήματα. Είναι σαν το φαινόμενο της χιονοστιβάδας.
Πέραν όλων αυτών, όμως, υπάρχει ακόμα ένα χαρακτηριστικό, ανθρώπινο. Το κυβερνοέγκλημα δεν θεωρούταν μεγάλο πρόβλημα από τις δυνάμεις ασφαλείας γενικώς, σε κάθε χώρα. Το υποτιμούσαν επειδή δεν το καταλάβαιναν. Οπότε όταν οι άνθρωποι έτρεχαν να δηλώσουν στην αστυνομία πως είχαν πέσει θύματα απάτης, εισέπρατταν γέλια κι άκουγαν πως εκείνοι έφταιγαν, επειδή ήταν αφελείς. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας του Covid-19, η αστυνομία συνειδητοποίησε το μέγεθος του προβλήματος. Οπότε τώρα, στην Ισπανία τουλάχιστον, υπάρχουν αρκετές ομάδες που αφοσιώνονται αποκλειστικά σε αυτό.
Από την πανδημία και την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, έχουμε μάθει πολλά. Πλέον οι πολιτικοί είναι πιο πρόθυμοι να επενδύσουν σε αυτά τα ζητήματα. Είναι σαν το φαινόμενο της χιονοστιβάδας. Σε αυτή την περίπτωση, είναι ένας ενάρετος κύκλος, όχι φαύλος.
Παρότι στο βιβλίο σας αναφέρετε ως έναν βαθμό την Τεχνητή Νοημοσύνη, τι θα προσθέτατε πάνω σε αυτό το θέμα με βάση τις πρόσφατες εξελίξεις;
Αυτό που προανέφερα, πως το κυβερνοέγκλημα έχει καταστεί, ως υπηρεσία, διαθέσιμο σε ευρεία κλίμακα. Οι κυβερνοεπιθέσεις απειλούν περισσότερο τους απλούς ανθρώπους στις μέρες μας. Η κυκλοφορία των εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης ξεκίνησε το 2022 και μόλις πριν από δύο μήνες, η Europol, στην ετήσια έκθεσή της, τόνισε πως οι κυβερνοεγκληματίες χρησιμοποιούν το ΑΙ σε πρωτοφανείς απάτες. Έτσι σημειώνονται περιστατικά όπως αυτό των περασμένων ημερών, με κάποιον που παρίστανε τον Διευθύνοντα Σύμβουλο μιας εταιρείας σε μια βιντεοκλήση και ζήτησε από έναν εργαζόμενο τη μεταφορά εκατομμυρίων σ’ έναν λογαριασμό στο Χονγκ Κονγκ.
Οι εταιρείες του Generative AI γίνονται εταιρείες επιτήρησης. Έτσι αυξάνεται η παραπληροφόρηση. Με τη νέα τάση των AI Companions, πολλοί αντιμετωπίζουν την Τεχνητή Νοημοσύνη ως τον θεραπευτή τους, το αγόρι ή το κορίτσι τους -ιδίως το δεύτερο, μιας και τα αγόρια καταφεύγουν περισσότερο σε αυτή τη λύση-, τον δάσκαλό τους ή για σεξ. Τα εργαλεία αυτά όμως είναι εθιστικά και χειραγωγούν. Είναι θάλαμοι αντήχησης. Βλέπουμε τα βήματα που κάνουν η OpenAI και άλλες εταιρίες, που τώρα θέλουν να φτιάξουν δικά τους μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δεν έχει να κάνει με τη βελτίωση της παραγωγικότητας, σχετίζεται με τα οικονομικά της επιτήρησης, ακολουθούν το μοντέλο της Meta και της Google, θέλουν να γίνουν μέρος της Big Tech, να επεκταθούν, να φτάσουν σε άλλες αγορές.
Σχεδόν κάθε πρόβλημα που ανέφερα στο βιβλίο μου έχει επιδεινωθεί πια. Ορισμένες πλευρές έχουν βελτιωθεί πάντως, πολίτες κι οργανισμοί είναι περισσότερο ευαισθητοποιημένοι στις μέρες μας. Διεκδικούμε τα δικαιώματά μας, επιλέγουμε υπηρεσίες που μας επιτηρούν λιγότερο, ασκούμε πίεση στις κυβερνήσεις, τουλάχιστον στην Ευρώπη, να περάσουν νόμους όπως τον GDPR.
Για αυτό τον λόγο, οι χώρες αυξάνουν τον αριθμό των καλωδίων, έργο που αναλαμβάνουν οι ιδιωτικές επιχειρήσεις. Ποιες είναι αυτές; Η Google, η Microsoft, αυτοί που ελέγχουν τα πάντα online.
Υπάρχουν, λοιπόν, και οι «καλοί», που προσπαθούν να μας προστατέψουν, αλλά οι απειλές έχουν μεγεθυνθεί. Στο στόχαστρο έχουν μπει τα υποβρύχια καλώδια και μάλλον η προστασία τους αποτελεί προτεραιότητα για την Ευρωπαϊκή Ένωση τη δεδομένη στιγμή. Πλέον υπάρχει μια ομάδα που εξειδικεύεται στην προστασία τους, μετά από όσα συνέβησαν στην Ουκρανία, μετά από τις επιθέσεις στη Βαλτική Θάλασσα, που μάλλον προήλθαν από ρωσικά σκάφη. Μας είπαν πως έγινε ένα ατύχημα, πως κάποιο σκάφος συγκρούστηκε με το καλώδιο – ανοησίες. Είναι ένα πολύ ευαίσθητο θέμα, μιας και το ενενήντα ως το ενενήντα εννέα τοις εκατό του ίντερνετ εξαρτάται από αυτά τα καλώδια. Το ίντερνετ της Υεμένης εξαρτάται από δύο καλώδια κι όταν το ένα δέχθηκε επίθεση από αντάρτες, το εναπομείναν δεν μπόρεσε να διαχειριστεί το εκατό τοις εκατό της κίνησης του διαδικτύου, οπότε κατέρρευσε κι έτσι εκατομμύρια άνθρωποι δεν μπόρεσαν να συνδεθούν για ημέρες.
Για αυτό τον λόγο, οι χώρες αυξάνουν τον αριθμό των καλωδίων, έργο που αναλαμβάνουν οι ιδιωτικές επιχειρήσεις. Ποιες είναι αυτές; Η Google, η Microsoft, αυτοί που ελέγχουν τα πάντα online. Οι άνθρωποι, οι οργανισμοί, τα κράτη εξαρτώνται όλο περισσότερο από λιγοστές, μεγάλες εταιρείες...
Στο τέλος του κειμένου σας παραθέτετε κάποιες λύσεις, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην ελεύθερη διάδοση της πληροφορίας. Στις καταληκτικές σελίδες συνοψίζετε τις προτάσεις σας. Ποιος από αυτές τις προτάσεις θεωρείτε σημαντικότερες;
Οι λύσεις στις πολλές προκλήσεις που εκθέτω στο βιβλίο μου πρέπει να είναι πολυδιάστατες και διεπιστημονικές. Καθώς το ίντερνετ είναι ένα παγκόσμιο δίκτυο, χρειαζόμαστε πλαίσια διακυβέρνησης που υιοθετούνται και επιβάλλονται από κοινού τουλάχιστον από τα δημοκρατικά έθνη. Αυτό είναι απαραίτητο για να διασφαλιστεί ότι οι ψηφιακές τεχνολογίες (συμπεριλαμβανομένης της Τεχνητής Νοημοσύνης) είναι ασφαλείς, σέβονται την ιδιωτικότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα και σχηματίζουν υγιέστερους ψηφιακούς χώρους που ενισχύουν αντί να υπονομεύουν τη δημοκρατία. Αυτό αποκαλώ «Δημοκρατική Συμμαχία για την Ψηφιακή Διακυβέρνηση».
Ταυτόχρονα, η δράση σε εθνικό επίπεδο είναι απαραίτητη. Περιλαμβάνει την ιεράρχηση της κυβερνοασφάλειας και την αντιμετώπιση των εξαρτήσεων συνδεσιμότητας με δύο βασικούς τρόπους: πρώτον, αναγνωρίζοντας ότι δεν χρειάζεται να είναι όλα συνδεδεμένα μεταξύ τους και, δεύτερον, χτίζοντας την ψηφιακή αυτονομία της Ευρώπης, ώστε να μην εξαρτόμαστε από ισχυρούς τεχνολογικούς γίγαντες που υπαγορεύουν ολοένα και περισσότερο τους κανόνες του ψηφιακού κόσμου.
Οι άνθρωποι χρειάζονται τα εργαλεία για να συμμετέχουν κριτικά, να είναι ψηφιακά προετοιμασμένοι και να ανακτούν και να ασκούν τα δικαιώματά τους στην ψηφιακή εποχή.
Τέλος, πρέπει να δράσουμε σε κοινωνικό και ατομικό επίπεδο, ξεκινώντας με την αύξηση της ευαισθητοποίησης και τη βελτίωση του γραμματισμού σε ψηφιακά ζητήματα, ζητήματα Τεχνητής Νοημοσύνης και κυβερνοασφάλειας: όχι μόνο για να ενημερώσουμε, αλλά και για να ενδυναμώσουμε τις άμυνές μας. Οι άνθρωποι χρειάζονται τα εργαλεία για να συμμετέχουν κριτικά, να είναι ψηφιακά προετοιμασμένοι και να ανακτούν και να ασκούν τα δικαιώματά τους στην ψηφιακή εποχή.
* Ο ΣΟΛΩΝ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Δυο λόγια για τη συγγραφέα
Η Εστέρ Πανιάγουα (Μαδρίτη, 1986) είναι ανεξάρτητη δημοσιογράφος και συγγραφέας, ειδικευμένη στην επιστήμη και στην τεχνολογία. Άρθρα και αναλύσεις της δημοσιεύονται, μεταξύ άλλων, στην εφημερίδα El País, στα διαδικτυακά μέσα El Español και Χataka, καθώς και στο έντυπο περιοδικό εκλαϊκευμένης επιστήμης Muy Interesante. Αναγνωρίστηκε ως μία από τις «100 Πιο Πρωτοπόρες Γυναίκες της Ισπανίας» (2019-2020). Συμπεριλήφθηκε στη λίστα των «100 Πιο Δημιουργικών Ανθρώπων στις Επιχειρήσεις» του Forbes España.
Είναι τακτική καθηγήτρια σε διάφορα μεταπτυχιακά προγράμματα με επίκεντρο τη δημοσιογραφία, την ψηφιακή επικοινωνία ή την τεχνητή νοημοσύνη. Το Error 404 (2021) είναι το πρώτο εξολοκλήρου δικό της βιβλίο μετά το Diferencia(te) (Κάνε τη διαφορά, 2015), που συνέγραψε με άλλα μέλη της κοινότητας Global Shapers, και τη συλλογή αληθινών ιστοριών No me cuentes cuentos (Μη μου λες παραμύθια, 2020), στην οποία συμμετείχε με τη «Σούπερ Μαριάνα, την πολεμίστρια που νίκησε την αλλεργία». Ζει μεταξύ Βαρκελώνης και Μαδρίτης.
