«Πιστεύω ότι η γραφή λαμβάνει χώρα κάπου ανάμεσα στη μνήμη και τη φαντασία. Αυτά τα δύο είναι αχώριστα, δεν υπάρχει φαντασία χωρίς μνήμη, όπως ακριβώς κάθε μνήμη διαμορφώνεται από τη φαντασία» λέει ο Πορτογάλος συγγραφέας Ζοζέ Λουίς Πεϊσότο που συμμετέχει στο φετινό Φεστιβάλ ΛΕΑ. Εκδηλώσεις για το βιβλίο του «Μου πέθανες» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου, εκδ. Βακχικόν) έχουν προγραμματιστεί για τις 19 Ιουνίου στην Αθήνα και τις 24 Ιουνίου στα Χανιά, στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων.
Συνέντευξη στην Αγγελική Δημοπούλου
Ο Ζοζέ Λουίς Πεϊσότο (Jose Luis Peixoto) είναι Πορτογάλος συγγραφέας και ποιητής. Τα βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε 20 γλώσσες κι έχει λάβει πολλές διακρίσεις και σημαντικά βραβεία. Το αφήγημά του Μου πέθανες έχει λάβει εξαιρετικές κριτικές κι έχει μεταφραστεί και εκδοθεί σε 17 χώρες. Πλέον κυκλοφορεί και στα ελληνικά, σε μετάφραση της Ζωής Καραμπέκιου, από τις εκδόσεις Βακχικόν.
Ο συγγραφέας θα επισκεφτεί την Ελλάδα για να φιλοξενηθεί στο φετινό Φεστιβάλ LEA 2025 και θα παρουσιάσει το βιβλίο του την Πέμπτη 19 Ιουνίου, στις 19:00, στο Polyglot Bookstore και την Τρίτη 24 Ιουνίου στις 18:00 στο Θέατρο «Μίκης Θεοδωράκης» στα Χανιά, στο πλαίσιο του 4ου Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων. Η έκδοση του βιβλίου και η παρουσία του συγγραφέα στην Ελλάδα έδωσαν την αφορμή για τη συνέντευξη που ακολουθεί.
Σε λίγες μέρες θα φιλοξενηθείτε στην Ελλάδα και στο φετινό Φεστιβάλ ΛΕΑ με την ευκαιρία της κυκλοφορίας, στα ελληνικά, του βιβλίου σας «Μου πέθανες». Πώς νιώθετε γι' αυτό και τι σημαίνει για εσάς μια νέα μετάφραση του βιβλίου σας;
Αυτό είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικό βιβλίο για μένα. Είναι το πρώτο μου έργο που εκδόθηκε και παραμένει ένα βαθιά προσωπικό κείμενο, συνδεδεμένο με μια εμπειρία που με διαμόρφωσε εξίσου βαθιά. Το να το βλέπω τώρα μεταφρασμένο στα ελληνικά είναι κάτι που με συγκινεί πολύ. Τα ελληνικά είναι μια αξιοσημείωτη γλώσσα ανάμεσα στις γλώσσες του κόσμου, αρχαία, πλούσια και θεμελιώδης για τόσες πολλές πτυχές του κοινού μας πολιτισμού. Το να φιλοξενούμαι στην Ελλάδα και να συμμετέχω στο φετινό Φεστιβάλ ΛΕΑ με αυτή την ευκαιρία είναι μεγάλη τιμή και ανυπομονώ πραγματικά να συνδεθώ ξανά με τους αναγνώστες από την Ελλάδα.
Μια αφήγηση για τον θάνατο του πατέρα. Μοιράζεστε την απουσία, τις αναμνήσεις μαζί του, τις δύσκολες τελευταίες στιγμές και το τέλος. Τι σας οδήγησε να γράψετε αυτό το βιβλίο; Είναι απελευθερωτικό να μοιράζεσαι κάτι τέτοιο στο χαρτί;
Όταν έγραφα αυτό το κείμενο, δεν είχα ιδέα ότι μια μέρα θα γινόταν βιβλίο. Απλώς έγραφα για όσα βίωνα, προσπαθώντας να κατανοήσω κάτι που μου φαινόταν συντριπτικό και ιδιαίτερα προσωπικό. Κι όμως, περισσότερα από 25 χρόνια μετά την πρώτη του δημοσίευση, μου είναι πλέον πολύ σαφές το πόσο σημαντικό είναι αυτό το κείμενο στη ζωή μου, όχι μόνο γι’ αυτό που αντιπροσωπεύει συναισθηματικά, αλλά και για τον ρόλο που έπαιξε σε όλα όσα θα έγραφα στη συνέχεια. Το μακρύ και ουσιαστικό ταξίδι του διεθνώς όλα αυτά τα χρόνια είναι κάτι που με αγγίζει βαθιά. Αυτό το βιβλίο ξεκίνησε ως κάτι που ήταν μόνο δικό μου. Αλλά σήμερα ανήκει σε πολλούς ανθρώπους, και πιστεύω ότι ακριβώς έτσι πρέπει να είναι.
Στο βιβλίο σας, το κεντρικό θέμα είναι η απώλεια, το τραύμα, το πένθος και η μνήμη. Το βιβλίο έλαβε εξαιρετικές κριτικές. Μεταξύ άλλων, ειπώθηκε ότι δημιουργεί μια ισχυρή αίσθηση κοινής εμπειρίας. Ήταν κάτι που είχατε αυτό στο μυαλό σας όταν γράφατε; Και πώς το βλέπετε τώρα;
Το ταξίδι που έχει διανύσει αυτό το βιβλίο, από την αυτοέκδοσή του το έτος 2000 μέχρι και τις πολλές εκδόσεις που έγιναν σε διαφορετικές γλώσσες και πολιτισμικά πλαίσια, είναι κάτι που με ξεπερνά. Δεν θα μπορούσα ποτέ να το προβλέψω. Σήμερα, πιστεύω ότι υπάρχει κάτι καθολικό σε αυτή την προσέγγιση που είναι τόσο προσωπική, τόσο οικεία. Ίσως εκεί βρίσκει η λογοτεχνία τη βαθύτερη δύναμή της: στο παράδοξο μιας φωνής που μιλάει από έναν ιδιωτικό χώρο και, με κάποιο τρόπο, γίνεται κατανοητή από πολλούς. Κατά κάποιο τρόπο, η υποδοχή που έχει λάβει αυτό το βιβλίο όλα αυτά τα χρόνια αποκαλύπτει κάτι ουσιώδες για τη φύση της ίδιας της λογοτεχνίας: συναντιόμαστε μέσα από αυτό που είναι ανθρώπινο εντός μας.
Μνήμη. Είναι αυτό που κρατά το τραύμα ανοιχτό για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, αλλά και, από την άλλη πλευρά, η μόνη δύναμη που έχουμε, η ρίζα μας. Πώς το βλέπετε από την οπτική γωνία του συγγραφέα;
Πιστεύω ότι η γραφή λαμβάνει χώρα κάπου ανάμεσα στη μνήμη και τη φαντασία. Αυτά τα δύο είναι αχώριστα, δεν υπάρχει φαντασία χωρίς μνήμη, όπως ακριβώς κάθε μνήμη διαμορφώνεται από τη φαντασία. Όσον αφορά τη θλίψη, τη βλέπω σαν μια φυσική και απαραίτητη διαδικασία ως απάντηση στην απώλεια, μια διαδικασία που είναι στενά συνδεδεμένη με τη μνήμη. Το πένθος, από πολλές απόψεις, είναι μια αναμέτρηση με τη μνήμη, αλλά και με την κατανόησή μας για τον κόσμο. Στην καθημερινή ζωή, σπάνια ζούμε με την επίγνωση της δικής μας πεπερασμένης φύσης. Από τη μία πλευρά, χρειαζόμαστε την ψευδαίσθηση της αθανασίας για να διαχειριστούμε τις πρακτικές απαιτήσεις της ζωής. Από την άλλη, η μνήμη μας είναι ατελής. Δεν είμαστε σε θέση να συλλάβουμε το απόλυτο. Αλλά ο θάνατος είναι απόλυτος, και γι' αυτό χρειαζόμαστε τη θλίψη: για να δώσουμε μορφή σε αυτό το απόλυτο που δεν μπορεί να αναιρεθεί, για να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να αντιμετωπίσει το μη αναστρέψιμο μέσα από μια διαδικασία που αποκαθιστά το νόημα.
Έχετε εργαστεί πάνω σε πολλά διαφορετικά λογοτεχνικά είδη. Μυθιστόρημα, διήγημα, ποίηση, παιδικό βιβλίο και δοκίμιο. Τι σας αρέσει περισσότερο να γράφετε και τι σας αρέσει να διαβάζετε;
Κάθε λογοτεχνικό είδος έχει τον δικό του ρυθμό και τις δικές του απαιτήσεις. Σε διαφορετικές στιγμές, μας ελκύουν διαφορετικές μορφές, αυτό ισχύει τόσο για αυτά που διαβάζω όσο και για αυτά που γράφω. Ωστόσο, σε αυτό το σημείο της ζωής μου, το μυθιστόρημα είναι το είδος όπου νιώθω τη μεγαλύτερη πρόκληση. Η πολυπλοκότητά του και το τεράστιο φάσμα δυνατοτήτων που προσφέρει το καθιστούν ιδιαίτερα ελκυστικό για μένα. Ένα μυθιστόρημα μπορεί να χωρέσει σχεδόν τα πάντα, επιτρέπει την απόχρωση, την αντίφαση και το βάθος. Αυτό το δημιουργικό εύρος είναι κάτι που βρίσκω συνεχώς διεγερτικό.
Τα βιβλία σας έχουν μεταφραστεί σε 20 γλώσσες και έχετε κερδίσει σημαντικά βραβεία και διακρίσεις. Τι σημαίνει για εσάς; Και από την άλλη πλευρά, ποιο είναι το πιο σημαντικό πράγμα που κερδίζετε από τη συγγραφή;
Το να μεταφράζονται τα βιβλία μου σε άλλες γλώσσες και να λαμβάνω βραβεία και διακρίσεις είναι πολύ ικανοποιητικό. Είναι μια μορφή αναγνώρισης που επιτρέπει στο έργο μου να ταξιδεύει, να φτάνει σε αναγνώστες σε πολύ διαφορετικά μέρη του κόσμου, και αυτό είναι κάτι που εκτιμώ απεριόριστα. Αλλά πέρα από αυτό, αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι τι δίνει πίσω η ίδια η γραφή. Η γραφή είναι ένας τρόπος σκέψης, συναισθήματος, ύπαρξης. Μου επιτρέπει να εξερευνήσω τι σημαίνει να είσαι ζωντανός, να δίνεις μορφή σε ό,τι διαφορετικά θα παρέμενε ανείπωτο. Αυτή η εσωτερική κίνηση, αυτή η σιωπηλή ανταλλαγή μεταξύ εμού και της σελίδας, είναι αυτό στο οποίο βρίσκω το πιο αληθινό νόημα.
