Ντέγιαν Τραϊκόσκι: «Στον κινηματογράφο μπορούμε να δούμε το πραγματικό, βαθύ νόημα των συναισθημάτων»

Η ποιητική σας συλλογή έχει τίτλο Κινηματογραφικά ποιήματα. Πώς επηρεάζει ο κινηματογράφος τη γραφή σας, τόσο στη μορφή όσο και στο περιεχόμενο;

Έχοντας εργαστεί ως δημοσιογράφος και κριτικός κινηματογράφου για δέκα χρόνια, ήταν φυσικό κι επόμενο να διαμορφωθούν οι απόψεις μου για τις τέχνες με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Η επιρροή στο περιεχόμενο είναι προφανής – όλα τα ποιήματα του βιβλίου είναι εμπνευσμένα από ταινίες, από μερικές από τις πιο θρυλικές σκηνές στην ιστορία του κινηματογράφου. Μου αρέσει να αναλύω τις σκηνές ή τις ταινίες στο σύνολό τους και να μεταφέρω το συναίσθημα, την ουσία, την ατμόσφαιρα μέσα στην ποίηση. Όσον αφορά στην τελική μορφή, είναι σαν το μοντάζ μιας ταινίας: το γράψιμο του σεναρίου και η σκηνοθεσία, σε αυτή την περίπτωση, είναι οι διαδικασίες τού να ξανασκέφτεσαι τις ταινίες και να γράφεις τα ποιήματα, και στο τέλος πρέπει να τα μοντάρεις, ώστε να έχεις το τελικό προϊόν.

Πολλά από τα ποιήματά σας φαίνεται να συνδυάζουν την οπτική εικόνα με το συναισθηματικό βάθος. Βλέπετε την ποίηση και τον κινηματογράφο ως συμπληρωματικούς τρόπους αφήγησης;

Φυσικά. Για να παραφράσω το τέλος του ποιήματος του Πέτερ Χάντκε «Το τραγούδι της παιδικής ηλικίας» (που χρησιμοποιήθηκε στην ταινία «Τα φτερά του έρωτα» του Βιμ Βέντερς): «Είναι όπως τότε που ήταν το παιδί παιδί, κι ένα μπαστούνι έριξε στο δέντρο σαν ακόντιο, που τρέμει εκεί και σήμερα ακόμα».

Μου αρέσει το γεγονός ότι η ποίηση και ο κινηματογράφος (ή η μουσική και ο κινηματογράφος, ή η πρόζα και ο κινηματογράφος) είναι σαν τον Χιραγιάμα, τον βασικό χαρακτήρα της ταινίας (πάλι του Βιμ Βέντερς) «Υπέροχες μέρες», αλλά και σαν την Παρθενόπη, την κεντρική ηρωίδα στο φιλμ «Παρθενόπη» του Σορεντίνο.

Πολλά από τα ποιήματά σας φαίνεται να ακολουθούν τα ταξίδια εραστών. Τι σας ωθεί να εξερευνάτε την αγάπη και την ανθρώπινη σύνδεση μέσα από την ποίηση;

Το να εξερευνάς τις περίπλοκες πτυχές της αγάπης, από φιλοσοφική και ψυχολογική σκοπιά, είναι μια υπέροχη πρόκληση. Το να αναλύεις σε βάθος τις πτυχές της αγάπης μέσα από ταινίες είναι κάτι ακόμα πιο όμορφο. Όπως το νόημα των λέξεων του Χάμπερτ Χάμπερτ στη Λολίτα: «Μη με αγγίζεις· θα πεθάνω αν με αγγίξεις»· τι πρέπει να συμβεί σε έναν άνθρωπο ώστε να το νιώσει αυτό; Ή μια αγάπη ανάμεσα σε δύο εκ φύσεως αλλόκοτους ανθρώπους όπως είναι η Ελοΐζ και ο Τομ Τομ από το «The Million Dollar Hotel». Ή τη θαυμάσια εκκεντρική και βαθιά εμπνευστική «Fleabag». Ή τη σύζυγος του Στάλκερ στο «Στάλκερ».

Στον κινηματογράφο μπορούμε να δούμε το πραγματικό, βαθύ νόημα των συναισθημάτων. Η φράση «Μόνο μαζί του μπορούσα να είμαι μόνη» (από τον πιο όμορφο μονόλογο για την αγάπη στην ιστορία του κινηματογράφου, πάλι από τα «Φτερά του Έρωτα») είναι ένα από τα καλύτερα παραδείγματα για αυτό.

Στην ποίηση, η φιλοσοφία λειτουργεί περισσότερο ως εργαλείο σκέψης για να αναλύω τα προβλήματα ή τις καταστάσεις που περιγράφονται στις ταινίες.

Το φιλοσοφικό σας υπόβαθρο πρέπει να επηρεάζει τη γραφή σας. Με ποιους τρόπους διαμορφώνουν οι φιλοσοφικές ιδέες τη φωνή σας στην ποίηση;

Χρησιμοποιώ περισσότερο τη φιλοσοφία στα πεζά μου έργα. Στο μυθιστόρημά μου Infidelity προσεγγίζω διάφορες πτυχές της αγάπης από πολλές πλευρές, με αναφορά στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία – από την οπτική του Πλάτωνα, του Ηράκλειτου, του Αναξίμανδρου... Στην ποίηση, η φιλοσοφία λειτουργεί περισσότερο ως εργαλείο σκέψης για να αναλύω τα προβλήματα ή τις καταστάσεις που περιγράφονται στις ταινίες. Βασικά, θέτοντας στον εαυτό μου τα πιο απλά ερωτήματα απ' όλα: Γιατί; Ή τι;

Γιατί οι εραστές στην «Ερωτική επιθυμία» («In the Mood for Love») δεν καταλήγουν μαζί; Ποια είναι η δύναμη που κινεί το ποτήρι στο «Στάλκερ»; Ποιο είναι το νόημα των βιβλίων και των φτερών στην ταινία «Το χρώμα του ροδιού» του Παρατζάνοφ; Και από αυτά τα ερωτήματα γεννιούνται οι σκέψεις, τις οποίες προσπαθώ να ζωγραφίσω με την ποίηση.

Όταν ο Πλάτωνας αντιμετώπιζε προβλήματα που ήταν πιο δύσκολο να εξηγήσει, χρησιμοποιούσε μύθους για να τα εξηγήσει καλύτερα, να φτάσει πέρα από τα όρια της λογικής και της γλώσσας.

Τα ποιήματά σας συχνά θολώνουν τη γραμμή ανάμεσα στην πραγματικότητα και τον μύθο. Είναι αυτός ο συγκερασμός σκόπιμος, και τι σας επιτρέπει να εκφράσετε;

Είναι σκόπιμος και ταυτόχρονα ασυνείδητος. Όταν ο Πλάτωνας αντιμετώπιζε προβλήματα που ήταν πιο δύσκολο να εξηγήσει, χρησιμοποιούσε μύθους για να τα εξηγήσει καλύτερα, να φτάσει πέρα από τα όρια της λογικής και της γλώσσας. Η πραγματικότητα και ο μύθος εμπλέκονται, όπως στην αλληγορία του σπηλαίου του Πλάτωνα – και αυτό ακριβώς κάνουν οι ταινίες και η ποίηση: δεν βλέπουν τις σκιές στο σπήλαιο, αλλά ζωγραφίζουν τα πράγματα από την άλλη πλευρά του γνωστού.

Αυτό είναι το πρώτο σας βιβλίο που κυκλοφορεί στα ελληνικά. Πώς αισθάνεστε που το έργο σας φτάνει σε ελληνόφωνο κοινό;

Όταν ο γραπτός λόγος ταξιδεύει μέσα από τις γλώσσες, είναι πάντα μια περιπέτεια. Όπως ο Οδυσσέας, στη διαδικασία του ταξιδιού, οι λέξεις έρχονται αντιμέτωπες με καταιγίδες, Κύκλωπες και όλους τους ανέμους εκτός από τον σωστό. Μέχρι να έρθει η στιγμή που ο γραπτός λόγος θα επιστρέψει ανάμεσα στις σελίδες, όπου το σπίτι έχει τους ίδιους τοίχους και κουρτίνες, απλά με διαφορετικό αλφάβητο.

Ως γείτονες, είναι καθήκον μας να εργαστούμε για πιο στενές σχέσεις, ειδικά σε αυτές τις εποχές.

Πιστεύω επίσης ότι αυτό είναι το πρώτο ποιητικό βιβλίο από Μακεδόνα συγγραφέα που μεταφράζεται στα ελληνικά (υπήρξαν ανθολογίες και μεμονωμένα ποιήματα σε περιοδικά κ.λπ., αλλά ως πλήρης ποιητική συλλογή από έναν συγγραφέα, νομίζω ότι είναι η πρώτη τα τελευταία χρόνια, και για αυτό οφείλω να συγχαρώ τις εξαίρετες εκδόσεις Βακχικόν). Επομένως, ελπίζω αυτή να είναι μόνο η αρχή μιας πιο ισχυρής συνεργασίας. Ως γείτονες, είναι καθήκον μας να εργαστούμε για πιο στενές σχέσεις, ειδικά σε αυτές τις εποχές. Ας μην είμαστε σαν τους χαρακτήρες από την ταινία «Τα πνεύματα του Ινισέριν», αλλά σαν τους αγγέλους από «Τα φτερά του έρωτα».