antistiksi390-2

Για το μυθιστόρημα του Aldous Huxley Αντίστιξη (μτφρ. Νίκος Σταμπάκης, εκδ. Μέδουσα).

Του Γιώργου Λαμπράκου

Ο Άλντους Χάξλεϊ (1894, Αγγλία – 1963, ΗΠΑ) είναι ένας από τους πιο διαβασμένους και μεταφρασμένους συγγραφείς του 20ού αιώνα. Περισσότερο γνωστός για τον Θαυμαστό καινούργιο κόσμο (1932), τη δυστοπική ουτοπία που επηρέασε ανυπέρβλητα τη μεταγενέστερη δυτική λογοτεχνία, τέχνη και κουλτούρα, ο Χάξλεϊ έγραψε κι άλλα μυθιστορήματα που αξίζει να διαβάζει κανείς, ακόμα και σήμερα. Η πολυσχιδής μόρφωσή του, η βαρυσήμαντη οικογενειακή κληρονομιά του (ήταν εγγονός του βιολόγου Τόμας Χάξλεϊ, βασικού υπερασπιστή του Δαρβίνου, ενώ ο αδερφός του, σερ Τζούλιαν, έγινε παγκοσμίου φήμης βιολόγος, και ο άλλος αδελφός του, σερ Άντριου, βραβεύτηκε με Νόμπελ ιατρικής), το ανήσυχο πνεύμα του (διάσημοι ήταν οι πειραματισμοί του με τα ψυχεδελικά ναρκωτικά, ενώ τα συναφή βιβλία του επηρέασαν ιδιαίτερα τη μεταπολεμική εποχή – π.χ. οι Doors πήραν το όνομά τους από το βιβλίο του Doors of Perception) και η βαθιά κατανόησή του για τις ριζικές μεταβολές, ιδίως τεχνοεπιστημονικής φύσης, του νεωτερικού κόσμου αποτελούν μερικούς από τους λόγους για τους οποίους κάποια βιβλία του εξακολουθούν να κεντρίζουν το ενδιαφέρον μας.   

Η πολυσχιδής μόρφωσή του, το ανήσυχο πνεύμα του και η βαθιά κατανόησή του για τις ριζικές μεταβολές, ιδίως τεχνοεπιστημονικής φύσης, του νεωτερικού κόσμου αποτελούν μερικούς από τους λόγους για τους οποίους κάποια βιβλία του εξακολουθούν να κεντρίζουν το ενδιαφέρον μας.

Είναι λοιπόν καθ’ όλα ευπρόσδεκτη η πρόσφατη μετάφραση της Αντίστιξης (1928), ενός εκτενούς μυθιστορήματος που συνοψίζει με τον καλύτερο τρόπο τα προαναφερθέντα γνωρίσματα της κοσμοαντίληψης του Χάξλεϊ. Στην Αγγλία του Μεσοπολέμου, μέλη της μεσαίας και ανώτερης τάξης προσπαθούν να βρουν τον δρόμο τους μέσα σε έναν κόσμο που (τους) αλλάζει. Ο συγγραφέας Φίλιπ Κουόρλς, ένας κατεξοχήν εγκεφαλικός τύπος, καταγίνεται με τα προβλήματα της εποχής του και παραμελεί τη σύζυγό του Έλινορ, η οποία γοητεύεται από τον Έβεραρντ Γουέμπλι, τον ηγέτη του φασιστικού κόμματος. Η πλούσια Λούσι Τάνταμαουντ παίζει με τα συναισθήματα του δημοσιογράφου Γουόλτερ Μπίντλεϊκ (αδερφού της Έλινορ), ο οποίος την έχει ερωτευτεί παράφορα, ενώ παράλληλα διατηρεί σχέσεις με την παντρεμένη Μάρτζορι Κάρλινγκ, την οποία έχει αφήσει έγκυο. Ο πατέρας τού Μπίντλεϊκ, Τζον, είναι διάσημος όχι μόνο για τη ζωγραφική του, αλλά και για τη σκανδαλώδη ερωτική ζωή του. Ο Μόρις Σπάντρελ, ρέκτης της νύχτας και της διασκέδασης (και συνάμα θύμα της έλλειψης νοήματος, της κενότητας και της πλήξης), συνωμοτεί μαζί με τον νεαρό επιστήμονα και κομμουνιστή Ίλιτζ (μόνο το «Ουλιάνοφ» λείπει από το όνομά του…), βοηθό του λόρδου Έντουαρντ Τάνταμαουντ, με στόχο να διαπράξουν έναν δίκαιο, κατά τη γνώμη τους, φόνο. Ο Μαρκ Ράμπιον, ένας διανοούμενος που στηλιτεύει τις διαστροφές της μοντέρνας εποχής και νοσταλγεί έναν πιο φυσικό τρόπο ζωής, είναι παντρεμένος και ευτυχής με τη Μαρία Ράμπιον (και μαζί ο πιο ισορροπημένος και στιβαρός χαρακτήρας του βιβλίου), ενώ ο Ντένις Μπέρλαπ εκπροσωπεί (εντελώς υποκριτικά) τη χριστιανική κοσμοεικόνα, με δεδηλωμένο προσωπικό ήρωα τον Άγιο Φραγκίσκο.  

huxley
    Ο Aldous Huxley
 

Η Αντίστιξη είναι ένα χαρακτηριστικό δείγμα του τρόπου με τον οποίο ο Χάξλεϊ έβλεπε όχι μόνο τον κόσμο που τον περιέβαλλε, αλλά και τον μελλοντικό: συγκεφαλαιώνει όλους τους προβληματισμούς των πρώτων τριών δεκαετιών του 20ού αιώνα, και από αυτή την άποψη έχει μεγάλη ιστορική αξία. Μέσα από τους ήρωές του, η ζωή των οποίων παρουσιάζεται συγχρονικά και αντιστικτικά (όπως δηλώνει και ο τίτλος), ο Χάξλεϊ προβλέπει καίρια την εξέλιξη της δυτικής συνείδησης στον 20ό αιώνα μέχρι και τις μέρες μας: μιλάει για τον «κυνισμό της νέας γενιάς» («Τα παιδιά έχουν τα πάντα από νωρίς. Χορταίνουν διασκεδάσεις, εξοικειώνονται απο μωρά με όλες τις απολαύσεις […] Σήμερα οι νέοι έχουν βαρεθεί τα πάντα πριν ακόμη ενηλικιωθούν»), τις υπερβολές της καπιταλιστικής προόδου («Πρόοδος! Εσείς οι πολιτικοί όλο γι’ αυτή μιλάτε. Σαν να είναι κάτι που θα κρατήσει. Επ’ άπειρον. Κι άλλα αυτοκίνητα, κι άλλα μωρά, κι άλλη τροφή, κι άλλη διαφήμιση, κι άλλα λεφτά, κι άλλα απ’ όλα»), και τη μόλυνση του περιβάλλοντος («Μιλάτε για πρόοδο, ψήφους και μπολσεβίκους, και κάθε χρόνο αφήνετε ένα εκατομμύριο τόνους πεντοξειδίου του φωσφόρου να χύνονται στη θάλασσα. Είναι βλακώδες, είναι εγκληματικό […] Ταράζετε την ισορροπία. Και τελικά η φύση θα την αποκαταστήσει. Κι η διαδικασία θα είναι πολύ δυσάρεστη για σας»).  

O Χάξλεϊ προβλέπει καίρια την εξέλιξη της δυτικής συνείδησης στον 20ό αιώνα: μιλάει για τον «κυνισμό της νέας γενιάς», τις υπερβολές της καπιταλιστικής προόδου και τη μόλυνση του περιβάλλοντος.

Πέραν αυτών φανερώνει και, πάντα διαμέσου των χαρακτήρων που εκφράζουν τις ιδέες τους, περιπαίζει τη μοντέρνα διαστροφή του ενστίκτου της επιθετικότητας («Οι άνθρωποι δεν πήγαν να πολεμήσουν επειδή έβραζε το αίμα τους. Πήγαν επειδή τους είπαν να πάνε· πήγαν επειδή ήταν καλοί πολίτες»), τις αυταπάτες των κομμουνιστών («Είναι παράλογα ξεμωραμένοι. Κάποιοι απ’ αυτούς δείχνουν να πιστεύουν στ’ αλήθεια ότι μια επανάσταση θα έκανε τους ανθρώπους ευτυχισμένους. Είναι χαριτωμένο…»), τον ανερχόμενο φασισμό («Δίνω μια δεκαετία στην τρέχουσα κατάσταση. Μετά απ’ αυτό θα ακολουθήσει η πιο αποκρουστική κι αιματηρή σύρραξη που έχει υπάρξει ποτέ», προφητεύει με ανατριχιαστική ακρίβεια ο Ράμπιον – αν κρίνουμε από τις γενικότερες απόψεις του, ο Ντ. Χ. Λόρενς, σύγχρονος του Χάξλεϊ, αποτέλεσε το πρότυπο γι’ αυτό τον χαρακτήρα), τις αθλιότητες του λογοτεχνικού συναφιού, αλλά και την εντεινόμενη μηχανική τυποποίηση που επιφέρει η τεχνοεπιστήμη (θέμα στο οποίο ο Χάξλεϊ θα διαπρέψει γράφοντας τον Θαυμαστό καινούργιο κόσμο).    

Η Αντίστιξη είναι ένα μυθιστόρημα ριζωμένο στο πνεύμα του μοντερνισμού, όπου η εξέλιξη της συνείδησης παίζει τον πρωταγωνιστικό ρόλο, ενώ τα εξωτερικά γεγονότα παρουσιάζονται περισσότερο ως αφορμές για να ξεδιπλωθεί ο εσωτερικός κόσμος στο χαρτί.

Ο συγγραφέας στήνει λοιπόν έναν μυθοπλαστικό κόσμο όπου η βασική πλοκή είναι η αισθηματική και, ακόμα περισσότερο, διανοητική διαπλοκή των πρωταγωνιστών του. Εδώ, σημασία δεν έχει τόσο τι θα συμβεί παρακάτω, αλλά τι συμβαίνει ήδη στην ψυχή των πρωταγωνιστών, εξού και η δομή του βιβλίου είναι συχνά άναρχη. Από αυτή την άποψη η Αντίστιξη είναι ένα μυθιστόρημα ριζωμένο στο πνεύμα του μοντερνισμού, όπου η εξέλιξη της συνείδησης παίζει τον πρωταγωνιστικό ρόλο, ενώ τα εξωτερικά γεγονότα παρουσιάζονται περισσότερο ως αφορμές για να ξεδιπλωθεί ο εσωτερικός κόσμος στο χαρτί. Από την άλλη, ο Χάξλεϊ μετέρχεται ένα κλασικό ρεαλιστικό ύφος, παίρνοντας αποστάσεις από τους γλωσσικούς μοντερνιστικούς πειραματισμούς (π.χ. των Τζόις, Γουλφ, Φορντ κ.λπ.), όντας πιο συγγενικός με συγγραφείς όπως π.χ. ο Φόρστερ, αλλά με σαφώς μεγαλύτερες δόσεις στοχασμού (πιο κοντά λοιπόν σε Κεντροευρωπαίους μοντερνιστές, όπως ο Μπροχ). Σε κάθε περίπτωση, ο ειρωνικός και σατιρικός τόνος του έργου το εντάσσει ομαλά στη μακρά σχετική παράδοση της αγγλοσαξονικής πεζογραφίας – σε ένα σημείο, μάλιστα, ο Χάξλεϊ βάζει τον Κουόρλς (που είναι μάλλον το άλτερ έγκο του) να σαρκάζει το ίδιο το μυθιστόρημα ιδεών.  

Τέλος, οι αναφορές σε πολλούς συγγραφείς, στοχαστές και επιστήμονες της νεωτερικής εποχής (Πασκάλ, Μποντλέρ, Τολστόι, Γουέλς, Προυστ, Ζιντ, αλλά και Νεύτων, Δαρβίνος, Φρόιντ κ.ά.) όχι μόνο δεν κουράζουν, αλλά διανθίζουν το έργο με τους πνευματικούς στυλοβάτες του κόσμου μας. Η Αντίστιξη είναι ένα κατεξοχήν μυθιστόρημα ιδεών του μοντερνισμού, ένα στοχαστικό βιβλίο που αναζητά, όπως δηλώνει ένας ήρωάς του, «την τέχνη του ακέραιου βίου», τη δυσεύρετη ισορροπία ανάμεσα στο ένστικτο και τη λογική. Και, κυρίως διά του αντιθέτου, τη βρίσκει και μας την προβάλλει. 

 * Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΑΜΠΡΑΚΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής. 

altΑντίστιξη
Aldous Huxley
Μτφρ. Νίκος Σταμπάκης
Μέδουσα 2014
Σελ. 608, τιμή € 19,60

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ALDOUS HUXLEY

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

Για το μυθιστόρημα του Λερντ Χαντ (Laird Hunt) «Ο νυχτερινός δρόμος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση του Χρήστου Οικονόμου. Φωτογραφία: Λόρενς Μπέιτλερ 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη


...

«Αποσυνάγωγοι» του Ογούζ Ατάι (κριτική) – Ένα σημαντικό έργο της τουρκικής λογοτεχνίας

«Αποσυνάγωγοι» του Ογούζ Ατάι (κριτική) – Ένα σημαντικό έργο της τουρκικής λογοτεχνίας

Για το 34ο βιβλίο της εμβληματικής σειράς «Orbis Literæ», το μυθιστόρημα του Τούρκου συγγραφέα Ογούζ Ατάι [Oğuz Atay] «Αποσυνάγωγοι» (μτφρ. Νίκη Σταυρίδη, απόδοση ποιητικών τμημάτων: Δημήτρης Μαύρος, επίμετρο: Βασίλης Φ. Δρόλιας, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης ...

«Οι ταξιδιώτες» της Ρετζίνα Πόρτερ (κριτική)

«Οι ταξιδιώτες» της Ρετζίνα Πόρτερ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Ρετζίνα Πόρτερ [Regina Porter] «Οι ταξιδιώτες» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης, εκδ. Πατάκη).

Γράφει ο Κώστας Δρουγαλάς

Το ντεμπούτο της Αμερικανίδας Ρετζίνα Πόρτερ (Σαβάνα, Τζόρτζια) με τίτλο ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ