Μια συνέντευξη με την Ισπανίδα Μοργκάνα Κρέτζμαν [Morgana Kretzmann], με αφορμή την κυκλοφορία του μυθιστορήματός της «Στη σκόνη» από τις εκδόσεις Βακχικόν, σε μετάφραση Ζωής Καραμπέκιου.
Στη Βίκυ Πορφυρίδου
Η Μοργκάνα Κρέτζμαν είναι Βραζιλιάνα συγγραφέας και σεναριογράφος. Έχει εκδώσει δύο μυθιστορήματα. Πρόσφατα κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Βακχικόν το βιβλίο της Στη σκόνη, σε μετάφραση Ζωής Καραμπέκιου.
Το μυθιστόρημά σας, Στη σκόνη, αγγίζει σοβαρά κοινωνικά ζητήματα, όπως η κακοποίηση και οι ψυχολογικές της επιπτώσεις. Τι σας ενέπνευσε να γράψετε αυτή την ιστορία και ποιον αντίκτυπο ελπίζετε ότι θα έχει στους αναγνώστες σας;
Πρώτα απ’ όλα, επιτρέψτε μου να πω πως είναι πολύ σημαντικό για μένα το γεγονός ότι το πρώτο μου μυθιστόρημα, με πρωταγωνίστρια μια ηθοποιό του θεάτρου, μεταφράζεται πρώτα στην Ελλάδα – την κοιτίδα του παγκοσμίου θεάτρου.
Ολοκλήρωνα τις σπουδές μου στο Παπικό Καθολικό Πανεπιστήμιο του Ρίο ντε Τζανέιρο (PUC) στη συγγραφή σεναρίου για τον κινηματογράφο, όταν γεννήθηκε εντός μου αυτή η ιστορία, μέσα από την ηρωίδα μου, τη Σοφία, η οποία ταξιδεύει σε διάφορες πόλεις της Βραζιλίας αναζητώντας εκδίκηση, αλλά στην πραγματικότητα αυτό που ψάχνει είναι ο ίδιος της ο εαυτός. Στο σενάριο δεν κατάφερνα να αποτυπώσω όλα όσα ήθελα, ειδικά τα όνειρα και τους εφιάλτες της. Η ελευθερία που σου προσφέρει η λογοτεχνία δεν υπάρχει σε καμία άλλη μορφή τέχνης. Έτσι γεννήθηκε το βιβλίο, το οποίο μου πήρε επτά χρόνια για να ολοκληρώσω, μετά από έρευνα, συνεντεύξεις με γυναίκες που υπέστησαν κακοποίηση στην παιδική τους ηλικία και στην ενήλικη ζωή τους, και βέβαια τη διαδικασία της συγγραφής.
Στη Βραζιλία ήρθα σε επαφή με ανθρώπους (άνδρες και γυναίκες) που είχαν υποστεί κακοποίηση ως παιδιά, και μόνο αφού διάβασαν το Στη σκόνη αποφάσισαν να ζητήσουν επαγγελματική βοήθεια (ψυχοθεραπεία) ή να καταγγείλουν αυτό που τους συνέβη στο παρελθόν -είτε στις οικογένειές τους είτε στους φίλους τους-, να μιλήσουν: ο λόγος ως πράξη ελευθερίας. Υπάρχουν άνθρωποι που μου γράφουν ακόμη, λέγοντας πως το βιβλίο τούς έσωσε τη ζωή. Κάθε βία που βιώνουμε, είτε στην παιδική μας ηλικία είτε στην ενήλικη ζωή μας, παραμένει μέσα μας. Ίσως ο στόχος της ιστορίας της Σοφίας να είναι ακριβώς αυτός: να βοηθήσει τους ανθρώπους να μιλήσουν γι’ αυτό και να κατανοήσουν ότι η ευθύνη δεν ήταν ποτέ δική τους.
Ο τίτλος του βιβλίου σας, Στη σκόνη, δημιουργεί μια αίσθηση αποσύνθεσης και τελεσιδικίας. Τι συμβολίζει για εσάς και πώς συνδέεται με το ταξίδι της Σοφίας;
Ο τίτλος αποτυπώνει αυτό που μένει στη ζωή μιας γυναίκας που έχει κακοποιηθεί, τόσο ως παιδί όσο και ως ενήλικη: μόνο η σκόνη – συχνά, εκείνη που κρύβεται για χρόνια κάτω από τα έπιπλα. Αλλά από αυτήν ακριβώς τη σκόνη η γυναίκα καταφέρνει να ξαναγεννηθεί. Δεν χρειάζεσαι πολλά για να ξαναρχίσεις, όταν αποφασίζεις να συνεχίσεις να ζεις.
Η Σοφία είναι αληθινή, γιατί δεν είναι μια ηρωίδα του δίπολου μαύρο-άσπρο.
Η πρωταγωνίστρια του βιβλίου, η Σοφία, είναι ένας πολύπλοκος και δυναμικός χαρακτήρας. Υπήρξαν πραγματικές εμπειρίες ή άνθρωποι που σας ενέπνευσαν να δημιουργήσετε μια τέτοια ηρωίδα;
Η Σοφία είναι αληθινή, γιατί δεν είναι μια ηρωίδα του δίπολου μαύρο-άσπρο. Είναι αληθινή, γιατί αντιπροσωπεύει όλες εμάς σε κάποια στιγμή της ζωής μας. Κάθε γυναίκα, είτε ως παιδί, είτε ως έφηβη, είτε ως ενήλικη, έχει υποστεί κάποιας μορφής βία, απλώς και μόνο επειδή είναι γυναίκα – στο εργασιακό, οικογενειακό, συναισθηματικό ή κοινωνικό της περιβάλλον. Η Σοφία είναι αληθινή, γιατί αναγνωρίζουμε τον εαυτό μας στα λάθη της, στις προσπάθειές της να διορθώσει τα πράγματα, στη δύναμη που επιδεικνύει καθώς αποζητά τη δικαίωση.
Το βιβλίο σας έχει ένα απρόσμενο τέλος. Πόσο σημαντικό είναι για εσάς να προκαλείτε τις προσδοκίες των αναγνωστών;
Προερχόμενη από το θέατρο -ήμουν ηθοποιός και δραματουργός και εργάζομαι ακόμη ως σεναριογράφος σειρών-, σκέφτομαι πολύ το πώς μπορώ να παρουσιάσω τις ανατροπές στις ιστορίες μου με τον πιο λογοτεχνικό τρόπο, πώς μπορώ να τις μετατρέψω σε ποίηση. Βλέπω την ποίηση ως την πιο αληθινή μορφή τέχνης, και ήθελα το Στη σκόνη να έχει αυτό το αίσθημα της ζωής που πάλλεται, να κάνει τον αναγνώστη να μπει στη θέση της Σοφίας και της μητέρας της σε εκείνη την τελική σκηνή. Ίσως η λογοτεχνία είναι τελικά η απόλυτη πράξη ενσυναίσθησης.
Το Στη σκόνη είναι το πρώτο βιβλίο μιας σειράς για γυναίκες που γεννήθηκαν ή ζουν μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα, στα βάθη της Βραζιλίας, στα βάθη της Λατινικής Αμερικής.
Το βιβλίο σας Στη σκόνη είναι το πρώτο μέρος της «Τριλογίας της κόκκινης γης». Τι μπορούν να περιμένουν οι αναγνώστες από τα επόμενα βιβλία της σειράς;
Το Στη σκόνη είναι το πρώτο βιβλίο μιας σειράς για γυναίκες που γεννήθηκαν ή ζουν μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα, στα βάθη της Βραζιλίας, στα βάθη της Λατινικής Αμερικής. Το δεύτερο μυθιστόρημά μου, Água Turva (Θολό νερό), κυκλοφόρησε στη Βραζιλία το 2024 και πρόκειται να εκδοθεί στη Γαλλία, τη Γερμανία και την Αργεντινή μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2025. Αφηγείται την ιστορία τριών γυναικών που ζουν στα σύνορα μεταξύ Βραζιλίας και Αργεντινής. Είναι μια οικογενειακή σάγκα, ένας μεγάλος απολογισμός του παρελθόντος ανάμεσα σε δύο οικογένειες, τους Σαραμπιάο και τους Ρομάνο. Ελπίζω να μεταφραστεί σύντομα και στα ελληνικά.
Το μυθιστόρημά σας έχει ήδη τύχει αναγνώρισης στη Βραζιλία και τώρα εκδίδεται στα ελληνικά. Πώς νιώθετε για αυτήν τη διεθνή επιτυχία και πώς βλέπετε τη σχέση της βραζιλιάνικης λογοτεχνίας με το παγκόσμιο κοινό;
Ζούμε μια εξαιρετική περίοδο για τη σύγχρονη βραζιλιάνικη λογοτεχνία που γράφεται από γυναίκες. Υπάρχουν εκπληκτικά ταλέντα που τώρα ανακαλύπτονται και μεταφράζονται σε άλλες χώρες, όπως η Αντρέα ντελ Φουέγο, η Ελιάνε Άλβες Κρουζ και η Νάρα Βιδάλ. Στη δική μου περίπτωση, δεν περίμενα ποτέ ότι το Στη σκόνη θα έφτανε τόσο μακριά (Βραβείο Λογοτεχνίας Σάο Πάολο, μετάφραση στα ελληνικά κ.λπ.). Ούτε για το Água Turva περίμενα πως θα είχε τέτοια πορεία. Προσπαθώ να δουλεύω χωρίς προσδοκίες, με τα πόδια στη γη. Νιώθω τυχερή που διαβάζομαι. Η ζωή αξίζει! (όπως είπε η υποψήφια για Όσκαρ Φερνάντα Τόρες).
