Ο βραβευμένος με Νόμπελ Λογοτεχνίας Ορχάν Παμούκ (Orhan Pamuk) μίλησε για το μυθιστόρημά του «Νύχτες πανούκλας», το οποίο τον έφερε αντιμέτωπο με την κατηγορία της προσβολής του Κεμάλ Ατατούρκ και της τουρκικής σημαίας. Το βιβλίο κυκλοφόρησε πρόσφατα στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πατάκη, σε μετάφραση Στέλλας Βρετού.
Επιμέλεια: Book Press
Η ιστορία του Ορχάν Παμούκ εκτυλίσσεται στις αρχές του 2ου αιώνα, στο επινοημένο νησί Μίνγκερ, όπου ξεσπά μια επιδημία πανούκλας. Καθώς τα μέτρα για την καταπολέμηση της επιδημίας αποτυγχάνουν, ο σουλτάνος Αμπντουλχαμίτ Β' αναγκάζεται να θέσει το νησί σε καραντίνα, απομονώνοντας τους κατοίκους του από τον υπόλοιπο κόσμο.
Το μυθιστόρημα του Παμούκ κυκλοφόρησε μετά την έξαρση της πανδημίας του covid-19. Στη συνέντευξή του, ο συγγραφέας μίλησε στον Alain Elkann για τη σύνδεση της ιστορίας του με την επικαιρότητα:
«Είναι απλή σύμπτωση. Καθώς το έγραφα, ούτε περίμενα, ούτε προέβλεψα όσα θα ακολουθούσαν. Έχω ξαναμιλήσει, άλλωστε, για την πανούκλα στο Λευκό κάστρο, ένα παλαιότερο βιβλίο μου που διαδραματίζεται στην Κωνσταντινούπολη του 17ου αιώνα. Πριν από σαράντα περίπου χρόνια, το 1983, έγραψα το Σπίτι της σιωπής, στο οποίο ένας ιστορικός μελετά μια πανδημία πανούκλας. Μόλις τελείωσα το προηγούμενο μυθιστόρημά μου, τη Γυναίκα με τα κόκκινα μαλλιά, αποφάσισα να γράψω ένα ιστορικό μυθιστόρημα για την πανούκλα. Ήταν ένα τολμηρό εγχείρημα. Όταν ξεκίνησα να γράφω το βιβλίο, πριν από τέσσερα περίπου χρόνια, οι φίλοι μου με ρώτησαν γιατί επέλεξα ένα τόσο απαισιόδοξο θέμα. Θεωρούσαν ότι κανένας δεν θα ενδιαφερόταν για το θέμα του βιβλίου, ότι η πανούκλα είχε εξαφανιστεί, ότι η ανθρωπότητα έχει εξελιχθεί. Άρχισαν να με πείθουν, όμως ήμουν αποφασισμένος να ολοκληρώσω το μυθιστόρημά μου. Έγραφα και έγραφα και έγραφα. Οπότε όχι, δεν προέβλεψα την πανδημία, απλώς ανέκαθεν οι πανδημίες καθόριζαν την Ιστορία της ανθρωπότητας».
Στην ίδια συνέντευξη, ο Παμούκ μίλησε για τους συγγραφείς και τα αναγνώσματα που τον ενέπνευσαν ώστε να γράψει το βιβλίο:
«Όπως όλοι, όταν ήμουν νέος διάβασα την Πανούκλα του Αλμπέρ Καμύ. Ήμουν ένα μικρό αγόρι από την Τουρκία που ήθελε να γίνει ζωγράφος. Διάβασα αυτό το βιβλίο και συγκινήθηκα αφάνταστα. Βέβαια, με επηρέασε περισσότερο το μυθιστόρημα Οι αρραβωνιασμένοι, το μεγάλο ιταλικό έπος του Αλεσάντρο Μαντσόνι. Οι Ιταλοί φίλοι μου μου λένε ότι διάβασαν το συγκεκριμένο έργο στο σχολείο. Το βιβλίο έχει μόνο τριάντα πέντε σελίδες σχετικές με την πανούκλα, όμως αυτές οι τριάντα πέντε σελίδες είναι πολύ πιο ρεαλιστικές από όλη την Πανούκλα του Καμύ – από τα δύο έργα, Οι αρραβωνιασμένοι είναι το καλύτερο βιβλίο για την πανούκλα.
»Όμως, το σπουδαιότερο βιβλίο που γράφτηκε ποτέ για μια πανδημία είναι ένα βιβλίο του Ντάνιελ Ντιφόου. Σύμφωνα με τους ιστορικούς, ο συγγραφέας του Ροβινσώνα Κρούσου ανακάλυψε το ημερολόγιο του θείου του εβδομήντα χρόνια μετά από τη Μεγάλη Πανούκλα του Λονδίνου του 1665, και βασιζόμενος σε αυτό έγραψε την Πανούκλα στο Λονδίνο.
»Ο Ντιφόου εστιάζει στην ανθρώπινη ψυχοσύνθεση και γράφει για τους ηλικιωμένους, για όσους αγωνίζονται να επιβιώσουν, για όσους πανικοβάλλονται. Ο Αλμπέρ Καμύ χρησιμοποιεί την πανούκλα περισσότερο συμβολικά, προκειμένου να μιλήσει για τη γερμανική κατοχή».
Τέλος, ο Παμούκ εξήγησε πως η κύρια πρόθεσή του ήταν να μιλήσει για τις αντιδράσεις των ανθρώπων όταν τους επιβάλλονται τα αυστηρά μέτρα του εγκλεισμού:
«Ήθελα να μιλήσω για τα προβλήματα που προκύπτουν όταν το κράτος επιβάλλει καραντίνα. Ο Ντιφόου και ο Μαντσόνι με δίδαξαν να σκέφτομαι πολιτικά, καθώς η ανθρωπότητα συμπεριφέρεται πάντα με τον ίδιο τρόπο. Αρχικά, το κράτος υιοθετεί μια στάση άρνησης και εντέλει δρα καθυστερημένα. Ο κόσμος αδυνατεί να πιστέψει όσα ακούει, ειδικά οι καταστηματάρχες και οι επιχειρηματίες που δεν θέλουν να παραδεχτούν ότι υπάρχει πανδημία και ότι θα πρέπει να βάλουν λουκέτο στα καταστήματά τους. Οι φήμες που διαδίδονται γιγαντώνουν το πρόβλημα. Το μυθιστόρημά μου παρουσιάζει τη στάση που υιοθετούσαν ανέκαθεν οι άνθρωποι κατά την έξαρση μιας πανδημίας. Αν η κυβέρνηση επιβάλλει αυστηρά lockdown, οι επιχειρήσεις καταρρέουν και όλοι αρχίζουν να διαμαρτύρονται. Αν η κυβέρνηση δεν το κάνει και πει σε όλους να μην ανησυχούν, πολλοί άνθρωποι πεθαίνουν».
