Γελένα Λένγκολντ: «Τα διηγήματα είναι ο κόσμος σε λίγες σελίδες»

Ποτέ δεν μαθαίνουμε ακριβώς με τι ασχολείται ο ανώνυμος «μάγος του λούνα παρκ», ούτε αν η γυναίκα, που με τόση λαχτάρα προσμένει, φτάνει έγκαιρα στο σημείο του ραντεβού τους. Όπως όμως μας υπενθυμίζει η Γελένα Λένγκολντ, εδώ ακριβώς κρύβεται η μαγεία: Τα καλά διηγήματα πρέπει να επιτρέπουν στον αναγνώστη να βάλει τις τελευταίες πινελιές, ολοκληρώνοντας ο ίδιος το έργο. Και πράγματι, οι περισσότερες από τις καθηλωτικές ιστορίες της πολυβραβευμένης Σέρβας συγγραφέα δεν τελειώνουν στο χαρτί αλλά στη φαντασία μας, όπου οι ήρωές της συνεχίζουν να ζουν, να αγαπούν, να ποθούν, να νοσταλγούν και να εγκαταλείπουν. 

Γεννημένη το 1959 στην πόλη Κρούσεβατς της τέως Γιουγκοσλαβίας και σήμερα κάτοικος Βελιγραδίου, η Γελένα Λένγκολντ έχει εκδώσει οκτώ ποιητικές συλλογές, έξι συλλογές διηγημάτων και δύο μυθιστορήματα, ενώ έχει εργαστεί ως δημοσιογράφος και ως συντονίστρια στον τομέα της Διαχείρισης της νορβηγικής Ακαδημίας Ανθρωπιστικών Σπουδών Nansenskolen. Το βιβλίο διηγημάτων της «Ο μάγος του Λούνα Παρκ», που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Βακχικόν, απέσπασε το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2011 και έκτοτε έχει μεταφραστεί σε δώδεκα γλώσσες.

⁜  ⁜  ⁜  

Έχουν περάσει αρκετά χρόνια από τότε που εκδώσατε τον Μάγο του Λούνα Παρκ. Πώς αισθάνεστε που το βιβλίο συνεχίζει το ταξίδι του στον κόσμο;

Το βιβλίο εκδόθηκε για πρώτη φορά το 2008! Ειλικρινά δεν φανταζόμουν ότι θα έπαιζε τόσο σημαντικό ρόλο στη ζωή μου. Αν το φανταζόμουν, ίσως θα είχα κάνει κάποια πράγματα διαφορετικά... ή ίσως όχι. Σε κάθε περίπτωση, μαζί με την νέα, ελληνική έκδοση, ο Μάγος του Λούνα Παρκ έχει εκδοθεί σε δώδεκα διαφορετικές γλώσσες και χώρες. Αυτό είναι υπέροχο και μου δίνει μεγάλη χαρά, μα κυρίως μου προκαλεί έκπληξη.

Επίσης, για να μιλήσω ειλικρινά, κάποιες φορές σκέφτομαι ότι είναι κρίμα που οι εκδότες συνήθως επιλέγουν να μεταφράσουν το συγκεκριμένο βιβλίο μου. Διότι μετά από αυτό, έγραψα δύο συλλογές διηγημάτων, δύο ποιητικές συλλογές και ένα μυθιστόρημα. Θεωρώ πως ορισμένα εξ αυτών είναι καλύτερα από τον Μάγο του Λούνα Παρκ, αλλά το βραβείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης διατηρεί τη λάμψη του και αυτό, υποθέτω, είναι το μυστικό του καλού μάρκετινγκ. 

Τι απέγιναν οι χαρακτήρες από τον «Μάγο του Λούνα Παρκ»; Σας οδήγησε κάποιος (ή κάποιοι) από αυτούς σε νέες ιστορίες;

Εννοείτε αν συνέχισα να γράφω για κάποιους από τους χαρακτήρες του βιβλίου; Όχι, δεν το έχω κάνει ακόμα, όμως αντιλαμβάνομαι ότι αυτό είναι πολύ δημοφιλές στις μέρες μας. Είναι μια ενδιαφέρουσα σκέψη... ίσως μου δώσατε μια ιδέα για ένα μελλοντικό βιβλίο! Γενικά οι άνθρωποι σήμερα προτιμούν τις σειρές από τις ταινίες, και τα βιβλία με πολλούς τόμους.

Το ότι γράφω ιστορίες για τους ανθρώπους και τις σχέσεις τους δεν με καθιστά ειδικό. Αντιθέτως, το γεγονός ότι υπάρχει τόσο μεγάλη ποικιλία γύρω μας είναι ένας βασικός λόγους που διαρκώς παρατηρώ και πασχίζω να κατανοήσω.

Αρκετοί από τους χαρακτήρες σας καταλήγουν με ραγισμένη καρδιά, ενώ κάποιοι ανακαλύπτουν ότι η αγάπη είναι κάτι περισσότερο από μία εφήμερη παραίσθηση. Κατά την άποψή σας, ποιά συστατικά καθιστούν μια σχέση ανθεκτική στον χρόνο;

Αχ, αυτή είναι μια τόσο δύσκολη ερώτηση... Το ότι γράφω ιστορίες για τους ανθρώπους και τις σχέσεις τους δεν με καθιστά ειδικό. Αντιθέτως, το γεγονός ότι υπάρχει τόσο μεγάλη ποικιλία γύρω μας είναι ένας βασικός λόγους που διαρκώς παρατηρώ και πασχίζω να κατανοήσω.

Μα, για να προσπαθήσω να απαντήσω στην ερώτησή σας: πιστεύω ότι είναι πρωτίστως θέμα τύχης. Αν είσαι αρκετά τυχερός ώστε να βρεις έναν άνθρωπο που μπορείς να αντέξεις δίπλα σου για τα επόμενα 20, 30, 40 χρόνια, τότε είσαι πολύ τυχερός. Επειδή οπωσδήποτε δεν είσαι αρκετά σοφός στα νιάτα σου για να κάνεις την πιο ορθή επιλογή. Μπορείς μόνο να σταθείς τυχερός. Επομένως, αν αργότερα αποδειχθεί ότι έκανες λάθος ή ότι στην πορεία εσύ και ο σύντροφος σου πήρατε διαφορετικές κατευθύνσεις, είναι φυσιολογικό. Δεν είμαστε οι ίδιοι άνθρωποι στα 25 και στα 45. Οι προτεραιότητες μας αλλάζουν στο πέρασμα των χρόνων.

Σας καθόρισε η ποίηση του Ζβονιμίρ Γκόλομπ, όπως καθόρισε την νεαρή ηρωίδα σας στο τελευταίο διήγημα του βιβλίου;

Είναι αναμφίβολα ένας από τους αγαπημένους μου ποιητές και ήθελα να του αποτίσω έναν μικρό φόρο τιμής με αυτό το διήγημα. Ήταν Κροάτης, ομως υπήρξε πολύ δημοφιλής σε ολόκληρη τη Γιουγκοσλαβία, την χώρα όπου έζησα τα πρώτα 30 χρόνια της ζωής μου. Εκ πρώτης όψεως, ο Γκόλομπ είναι «ελαφρύς» ποιητής, πολλοί μουσικοί έχουν τραγουδήσει τους στίχους του, αλλά αν εστιάσεις βαθιά μέσα στα ποιήματά του ανακαλύπτεις τόσο πολλά. Λεπτότητα και τρυφερότητα και σοφία... Είναι κάπως σαν την ποίηση του Λέοναρντ Κοέν.

Τα καλά διηγήματα δεν έχουν ποτέ ξεκάθαρο τέλος. Αφήνουν πάντα την πόρτα λίγο ανοιχτή, για να αναλάβει ο αναγνώστης το «κλείσιμο» με τον δικό του τρόπο. Νομίζω πως αυτό είναι κομμάτι της μαγείας.

Σε σύγκριση με τα μυθιστορήματα, τα διηγήματα συχνά μας αφήνουν... διψασμένους για τη συνέχεια, ωστόσο δεν μπορούμε να αντισταθούμε στη γοητεία τους. Πως το εξηγείτε αυτό;

Χαίρομαι αν ισχύει κάτι τέτοιο, γιατί το αίσθημα που έχω είναι ότι τα μυθιστορήματα παραμένουν πολύ πιο δημοφιλή. Όμως έχετε δίκιο, τα διηγήματα έχουν τη δική τους μαγεία, είναι ο κόσμος σε λίγες σελίδες. Και το γράψιμο μιας μικρής διάρκειας ιστορίας, μίας αληθινής ιστορίας με χαρακτήρες και πλοκή, απαιτεί την ίδια ενέργεια που απαιτεί και ένα μυθιστόρημα. Απλώς διαθέτεις λιγότερο χώρο. Επίσης, τα καλά διηγήματα δεν έχουν ποτέ ξεκάθαρο τέλος. Αφήνουν πάντα την πόρτα λίγο ανοιχτή, για να αναλάβει ο αναγνώστης το «κλείσιμο» με τον δικό του τρόπο. Νομίζω πως αυτό είναι κομμάτι της μαγείας.

Διαβάζουν βιβλία οι νεαροί Σέρβοι; Είστε αισιόδοξη για το μέλλον της λογοτεχνίας στη χώρα σας;

Θα έλεγα πως στη Σερβία η κατάσταση είναι παρόμοια με αυτήν που επικρατεί σε όλον τον κόσμο. Οι νέοι προτιμούν να βλέπουν τηλεοπτικές σειρές από το να διαβάζουν. Βλέπουν τους γονείς τους να κάνουν το ίδιο και τους μιμούνται. Αν θέλεις τα παιδιά σου να διαβάζουν βιβλία, πρέπει κι εσύ να διαβάζεις μπροστά τους. Δεν γίνεται να κάθεσαι μπροστά στην τηλεόραση και να λες στο παιδί σου: «Διάβασε το βιβλίο σου!».

Παράλληλα, η φιλαναγνωσία είναι ζήτημα πολιτιστικής πολιτικής της κάθε χώρας. Δεν είμαι πολύ αισιόδοξη ως προς αυτό. Τα πάντα είναι πιο σημαντικά από τον πολιτισμό. Στις περισσότερες χώρες, ο προϋπολογισμός για τον πολιτισμό είναι πολύ χαμηλός, οι κυβερνήσεις δεν προωθούν συστηματικά την αγάπη για τις τέχνες. Κατά συνέπεια, διερωτόμαι πώς επιβιώνουμε, πώς συνεχίζουμε να βρίσκουμε τη θέληση να γράφουμε, να τραγουδάμε, να ζωγραφίζουμε, όταν όλα γύρω μας μας λένε: «Είστε τόσο ασήμαντοι, δεν σας θέλουμε».

Πως έχει επηρεάσει η πανδημία τη ζωή και τη δημιουργικότητα σας;

Τους πρώτους μήνες είχα κυριολεκτικά «παγώσει». Ήμουν σε πανικό, και απλώς καθάριζα όλη μέρα. Αργότερα, σιγά σιγά, άρχισα να διαβάζω και να απολαμβάνω το διάβασμα πάρα πολύ γιατί δεν είχαμε άλλες δραστηριότητες. Τόσο εγώ όσο και ο σύζυγός μου είμαστε συγγραφείς, δεν πάμε στη δουλειά, είμαστε κάθε μέρα στο σπίτι. Έτσι, σταδιακά, άρχισα να βρίσκω χαρά στη γαλήνη και την ηρεμία, και τελευταία ξανάρχισα να γράφω, κάτι που ήταν αδύνατον να κάνω τους πρώτους έξι μήνες.

Είναι μια πολύ δύσκολη περίοδος, μοιάζει σαν ένα μεγάλο κοινωνικό πείραμα που διενεργεί πάνω μας η φύση. Εύχομαι να περάσουμε το τεστ, και να είμαστε ξανά ελεύθεροι. Ελπίζω ότι τότε θα καταφέρω να ξαναεπισκεφθώ την Ελλάδα, το θέλω τόσο πολύ...

* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΣΑΝΟΥΔΟΥ είναι δημοσιογράφος.