james bridle kentriki

Συνέντευξη με τον Βρετανό καλλιτέχνη και συγγραφέα James Bridle, με αφορμή το βιβλίο του «Νέα Σκοτεινή Εποχή» (μτφρ. Μανώλης Ανδριωτάκης, εκδ. Μεταίχμιο), μια προειδοποίηση για τα σκοτεινά σύννεφα που συγκεντρώνονται πάνω από τον πλουμιστό ψηφιακό ουρανό που μας καλύπτει όλους. 

Του Διονύση Μαρίνου

Τη δεκαετία του ’80, με μια δόση ρομαντισμού, φανταζόμασταν το ψηφιακό μέλλον μας ως ένα ακόμη χρυσόμαλλο δέρας το οποίο ήμασταν προορισμένοι να το κατακτήσουμε. Απότοκος αυτής της βούλησης για ψηφιακή επανάσταση είναι ο σημερινός βαβελικός κόσμος του Διαδικτύου.

Εφαρμογές, social media, πλήθος σάιτ που ραντίζουν την καθημερινότητά μας με σταγονίδια πληροφοριών. Στην ουσία, όλο αυτό στραγγίζει τις δυνάμεις μας να ορίσουμε τον κόσμο που μας περιβάλλει, αλλά και να υπάρξουμε ως αυτόνομες προσωπικότητες μέσα στο ίντερνετ. Το χάος επενεργεί δραστικά πάνω και μέσα μας.

Ο καλλιτέχνης, συγγραφέας και αρθρογράφος, James Bridle με το βιβλίο του Νέα Σκοτεινή Εποχή (μτφρ. Μανώλης Ανδριωτάκης, εκδ. Μεταίχμιο) ανασύρει αυτή την προβληματική από τα θολά της συμφραζόμενα και μας εμφανίζει αυτό που πραγματικά συμβαίνει: δεν γίνεται να εξακολουθούμε να θεωρούμε πως ο κόσμος μας θα γίνει καλύτερος με το να κατέχουμε περισσότερα δεδομένα. Είναι ένας βεβιασμένος καλλωπισμός της απάθειάς μας. Ο Bridle αποκαλύπτει τα σκοτεινά σύννεφα που συγκεντρώνονται πάνω από τον πλουμιστό ψηφιακό ουρανό που μας καλύπτει όλους. Στη συνέντευξη που μας παραχώρησε είναι κάτι παραπάνω από αποκαλυπτικός.

Τι σας παρακίνησε να γράψετε το βιβλίο σας Νέα Σκοτεινή Εποχή;

Δουλεύω στον τομέα της τεχνολογίας σχεδόν είκοσι χρόνια, και μερικά από τα μεγάλα ερωτήματα για τις επιπτώσεις της στις ζωές μας δείχνουν να είναι πιο επείγοντα από ποτέ. Κοιτώντας τριγύρω μας, είναι ολοφάνερο πως ο τρόπος που χρησιμοποιούμε την τεχνολογία δεν είναι «βοηθητικός» – άρα, τι ακριβώς κάνουμε και τι μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτό;

Κατανοήσαμε κάτι καινούργιο γύρω από την τεχνολογία στην εποχή της πανδημίας;

Ο κορωνοϊός έφερε στο προσκήνιο όλα τα θέματα που αναπτύσσονται στο βιβλίο – την εξάρτησή μας από τη διαδικτυακή τεχνολογία και τον τρόπο που αυτή ανήκει και ελέγχεται από μεγάλες εταιρείες που δεν λειτουργούν για τα δικά μας συμφέροντα. Η πανδημία μάς έδειξε επίσης πώς η κουλτούρα της πληροφορίας στην οποία ζούμε προωθεί τη συνωμοσία, την πολιτική πόλωση και τη διαίρεση – κάτι που αναπτύσσω επί μακρόν.

Ποιος κατέχει και αντιλαμβάνεται τα πράγματα που χρησιμοποιούμε και ποιος ωφελείται από τη χρήση τους; Οποιοδήποτε τεχνολογικό ζήτημα, σε επαρκή κλίμακα, είναι πραγματικά ένα πολιτικό πρόβλημα. Μιλώ, λοιπόν, για το ζήτημα της εξουσίας στην τεχνολογία.

Στο βιβλίο σας ασκείτε έντονη κριτική για το ψηφιακό μας μέλλον. Την ίδια στιγμή, όμως, δεν δαιμονοποιείτε την τεχνολογία. Μπορείτε να μας πείτε την ουσία της κριτικής σας;  

Το θέμα δεν είναι αυτή καθ’ αυτή η τεχνολογία, αλλά η εξουσία μέσω αυτής. Ποιος κατέχει και αντιλαμβάνεται τα πράγματα που χρησιμοποιούμε και ποιος ωφελείται από τη χρήση τους; Οποιοδήποτε τεχνολογικό ζήτημα, σε επαρκή κλίμακα, είναι πραγματικά ένα πολιτικό πρόβλημα. Μιλώ, λοιπόν, για το ζήτημα της εξουσίας στην τεχνολογία.

Εμείς οι χρήστες έχουμε τη δύναμη να επανασχεδιάσουμε το διαδίκτυο σύμφωνα με το συμφέρον μας;

Αναμφίβολα. Υπάρχουν εργαλεία και διαδικασίες για δική μας χρήση. Όπως το αποκεντρωμένο και διανεμημένο λογισμικό, ανοιχτοί κώδικες και εφαρμογές peer to peer – που παρουσιάζουν εναλλακτικές λύσεις για το τρέχον δίκτυο. Αλλά βασίζονται στην ικανότητα να εκπαιδεύσουμε τον εαυτό μας, ο οποίος συνεχώς δέχεται επίθεση.

james bridle 3

Υπάρχει περίπτωση οι μελλοντικές επαναστάσεις να μην διεξάγονται στους δρόμους, αλλά μέσω των κομπιούτερ και του διαδικτύου;

Προσωπικά δεν βρίσκω ουσιαστική διαφοροποίηση. Η τεχνολογία δεν είναι αποξενωμένη από την καθημερινότητα, την κουβαλάμε στο δρόμο και ο δρόμος μας υποχρεώνει να την χρησιμοποιούμε. Επομένως, αυτά τα δύο είναι εντελώς εμπλεκόμενα.

Είναι χίμαιρα να λέμε πως το Διαδίκτυο έκανε τον κόσμο πιο δημοκρατικό ή όντως αυτό έκανε;

Το Διαδίκτυο έχει τη δυνατότητα να καταστήσει την πολιτική συμμετοχή πιο προσβάσιμη και πιο διαφορετική, αλλά αυτός δεν είναι ο τρόπος που έχει σχεδιαστεί ευθύς εξαρχής. Αυτό που έχει σημασία είναι το πώς επιλέγουμε να το χρησιμοποιήσουμε. 

Καμία εφαρμογή που είναι σχεδιασμένη από μερικούς προνομιούχους λευκούς, για δικό τους κέρδος, και σύμφωνα με τη δική τους καπιταλιστική λογική, δεν πρόκειται ποτέ να υπηρετήσει τη δημοκρατία.

Ιδιαιτέρως τα social media. Τείνουμε να πιστεύουμε πως το Facebook ή το Instagram έδωσαν δύναμη σε κοινούς ανθρώπους.

Αυτή είναι η χίμαιρα. Καμία εφαρμογή που είναι σχεδιασμένη από μερικούς προνομιούχους λευκούς, για δικό τους κέρδος, και σύμφωνα με τη δική τους καπιταλιστική λογική, δεν πρόκειται ποτέ να υπηρετήσει τη δημοκρατία. Αυτές οι εφαρμογές δεν είναι απλώς άχρηστες, είναι ενεργά ανταγωνιστικές στην πολιτική μας δύναμη.

Από την άλλη μήπως το Διαδίκτυο μας αφαιρεί την έννοια της αλληλεγγύης και μας ωθεί στον μονήρη βίο;

Όχι. Μπορώ να το αντικρούσω αυτό από τη δική μου εμπειρία. Είμαι στο Διαδίκτυο εδώ και τριάντα χρόνια και ως εκ τούτου γνωρίζω περισσότερα και ενδιαφέρομαι περισσότερο για την κατάσταση του κόσμου.

james bridle 6

Μπορούμε να φανταστούμε το μέλλον της τεχνολογίας; Υπάρχει κάτι που πρέπει να μας φοβίζει απ΄ αυτή την αναπόδραστη πρόοδο;

Υπάρχουν πολλά που πρέπει να μας φοβίζουν εάν η γνώση και η δύναμη παραμείνουν στα χέρια μερικών εταιρειών ή βίαιων κρατών που αναζητούν κέρδος. Αλλά υπάρχουν, επίσης, πολλά που πρέπει να μας κάνουν να ελπίζουμε εάν διανέμουμε καλύτερα την αντίληψη και τις ενέργειές μας μέσω των εργαλείων που ήδη χρησιμοποιούμε.

Για χρόνια πιστεύουμε πως μπορούμε να κατανοήσουμε και κυριαρχήσουμε στον κόσμο μέσω μόνο της τεχνολογίας. Στις μέρες μας μπορούμε να συνεχίσουμε να το πιστεύουμε;

Η τεχνολογία ήταν πάντα ταυτισμένη με τον σκοπό να ελέγχει τον κόσμο, με κάποιο τρόπο – από το απλό σφυρί έως έναν υπολογιστή. Αυτή η ορμή είναι που ευθύνεται για την ιδέα της κυριαρχίας. Εάν σταματήσουμε να προσπαθούμε να ελέγξουμε τον κόσμο –αν ξεκινήσουμε από τη διάλυση των άνισων δομών εξουσίας, αντί να τις υποστηρίξουμε– τότε θα μπορούσαμε να έχουμε κάποια ελπίδα προόδου.

Το να ξέρεις κάτι δεν είναι το ίδιο με το να το αντιλαμβάνεσαι και να το κατανοείς. Τα δεδομένα δεν είναι το ίδιο με τη γνώση και η κριτική σκέψη δεν είναι το ίδιο με την ψηφιακή επεξεργασία.

Καθημερινά καταναλώνουμε μεγάλο αριθμό δεδομένων. Ταυτόχρονα ολοένα και λιγότερο γνωρίζουμε τι πραγματικά συμβαίνει στον κόσμο. Δεν είναι ένα παράδοξο όλο αυτό;

Είναι παράδοξο, αλλά μόνο αν πιστέψουμε ότι ο κόσμος είναι κάτι που μπορεί να περιοριστεί σε δεδομένα. Δεν είναι. Ο κόσμος δεν είναι υπολογιστής, ο εγκέφαλος δεν είναι υπολογιστής, οι άνθρωποι και τα άλλα όντα δεν είναι υπολογιστές. Ο κόσμος φαίνεται χαοτικός σε μια μηχανή επειδή δεν μπορεί να μειωθεί σε μονάδες και μηδενικά. Εάν προσπαθούμε να κατανοήσουμε τον κόσμο με άλλους τρόπους, μπορεί να τα πάμε καλύτερα.

james bridle 4

Ποια είναι η έννοια του όρου «Computer thinking» που χρησιμοποιείτε;

Αυτό πού είπα προηγουμένως. Το να περιορίζεις τα πάντα σε δεδομένα και να υποθέτεις πως κάθε πρόβλημα μπορεί να πλαισιωθεί, να υποβληθεί σε επεξεργασία και να επιλυθεί από υπολογιστές. Φαίνεται γελοίο, αλλά αυτή είναι η κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε – μια τεράστια αποτυχία της φαντασίας, που προκλήθηκε από την τεχνολογική ανάπτυξη και την εκπαιδευτική αποτυχία επί σχεδόν ενός αιώνα.

Μήπως αντί για πληροφορία χρειαζόμαστε κάτι άλλο για να κατανοήσουμε τις κοινωνίες μας;

Εκπαίδευση! Το να ξέρεις κάτι δεν είναι το ίδιο με το να το αντιλαμβάνεσαι και να το κατανοείς. Τα δεδομένα δεν είναι το ίδιο με τη γνώση και η κριτική σκέψη δεν είναι το ίδιο με την ψηφιακή επεξεργασία.

bridle ex


Στο βιβλίο κάνετε λόγο για την επιστροφή στην ιδέα ενός «cloud». Μπορείτε να μας αναπτύξετε τη σκέψη σας επ’ αυτού;

Το «cloud» είναι αυτός ο όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει το Διαδίκτυο – όλοι αυτοί οι υπολογιστές, που εργάζονται μακριά, που πιστεύουμε ότι παράγουν γνώση και κατανόηση. Όμως, όπως έχω πει, δεν λειτουργεί έτσι ο κόσμος, γι' αυτό βρισκόμαστε σε τέτοιο χάος. Αλλά από την άλλη πλευρά, τι καταπληκτικό αποτέλεσμα! Έχουμε ρίξει όλη μας τη γνώση και τη μηχανική σ’ αυτό το πρόβλημα και η απάντηση είναι: ο κόσμος είναι συννεφιασμένος! Πρέπει να ξανασκεφτούμε και αυτό μας λέει το «cloud».

Τι ρόλο παίζουν στην καθημερινότητά μας όλα αυτά τα app που έχουν οι συσκευές μας;

Οι εφαρμογές έχουν σχεδιαστεί για να κερδίζουν χρήματα αυτοί που τα δημιουργούν και τα κατέχουν. Επιπλέον, να κάνουν τα πράγματα ευκολότερα για εμάς και να μας αποσπούν την προσοχή. Έτσι, χρησιμεύουν για να κάνουν τους πλούσιους και ισχυρούς πιο πλούσιους και ισχυρούς, για να μειώσουν την εκπροσώπησή μας και την εξουσία μας και να μας αποσπάσουν από τα πραγματικά ζητήματα που αντιμετωπίζουμε.

Είστε επίσης καλλιτέχνης. Πώς μεταβολίζετε τις σκέψεις, τις ιδέες και τα ερωτήματά σας στη δουλειά σας;

Με το να κάνω αυτό ακριβώς! Να σκέφτομαι, να γράφω και να δημιουργώ. Αυτό είναι η τέχνη για μένα: μια διαδικασία δημιουργίας, παραγωγής, σκέψης και προσπάθειας να επικοινωνήσω με τους άλλους.

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, η ποιητική συλλογή «Ποτέ πια εμείς» (εκδ. Μελάνι).


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τάβι Βάρτια: «Ήθελα να γράψω μια δυνατή ιστορία αγάπης και επιβίωσης»

Τάβι Βάρτια: «Ήθελα να γράψω μια δυνατή ιστορία αγάπης και επιβίωσης»

Συνέντευξη με τον Φινλανδό σκηνοθέτη, σεναριογράφο και συγγραφέα Taavi Vartia, με αφορμή το μυθιστόρημά του «Κλεμμένη νύφη» (μτφρ. Όικαρινεν-Βασιλοπούλου Γιάννα, εκδ. Βακχικόν)

Της Ελένης Κορόβηλα

Ο Τάβι Βάρτια είναι γνωστό...

Γράφοντας ως Ρόμπερτ Γκάλμπρεϊθ – μια συνέντευξη με την Τζ. Κ. Ρόουλινγκ

Γράφοντας ως Ρόμπερτ Γκάλμπρεϊθ – μια συνέντευξη με την Τζ. Κ. Ρόουλινγκ

Συνέντευξη με την J. K. Rowling, με αφορμή την κυκλοφορία στη χώρα μας από τις εκδόσεις Ψυχογιός του τέταρτου αστυνομικού μυθιστορήματός της με το ψευδώνυμο Ρόμπερτ Γκάλμπρεϊθ και τίτλο «Θανάσιμο λευκό» (μτφρ. Αύγου...

Κατερίνα Ρουντσενκόβα: «Όλος ο κόσμος είναι πηγή έμπνευσης»

Κατερίνα Ρουντσενκόβα: «Όλος ο κόσμος είναι πηγή έμπνευσης»

Συνέντευξη με την πολυμεταφρασμένη ποιήτρια από την Τσεχία Κατερίνα Ρουντσενκόβα (Kateřina Rudčenková), με αφορμή την ποιητική της συλλογή «Περπατώντας στους αμμόλοφους» (μτφρ. Στέργια Κάββαλου, εκδ. Βακχικόν).

Της Χριστίνας Σανούδου

Ο ήχος του νερού μ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...
Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Θέατρο, χορός, σινεμά, instalations, προβολές, λογοτεχνία, κοινωνικός προβληματισμός και «μια υπόσχεση ευτυχίας που δεν έρχεται αλλά είναι ωραίο να την περιμένεις σαν να φτάνει», όπως σημείωσε η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, Διευθύντρια Πολιτισμού του Ιδρύματος Ωνάση στην παρουσίαση του προγράμματος της Στέγης για το 2021-...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ