Οι εκδότες απαντούν | Θανάσης Ψυχογιός

Κατ’ αρχάς, θα ήθελα να σας ευχαριστήσω, κύριε Ψυχογιέ, για το χρόνο σας. Θα ήθελα να ξεκινήσουμε με την ερώτηση κατά πόσο η κρίση έχει επηρεάσει την αγορά του βιβλίου και ειδικότερα τον εκδοτικό σας οίκο.

Η κρίση μάς αφορά όλους και δεν αφήνει κανέναν ανεπηρέαστο, αλλά προσπαθούμε κατά το δυνατόν να μην της επιτρέψουμε να μας πτοήσει και να την αντιμετωπίσουμε με «κρίση ορθότερη». Αναμφίβολα η αγορά του βιβλίου έχει δεχτεί πλήγματα, αλλά τα στοιχεία δείχνουν πως άλλες αγορές έχουν επηρεαστεί πολύ περισσότερο, ενώ αξίζει να σημειωθεί πως η περσινή χρονιά έκλεισε θετικά για τις Εκδόσεις Ψυχογιός. Φέτος καταβάλλουμε συνειδητά προσπάθεια να μειώσουμε τις τιμές μας, γιατί το βιβλίο αποτελεί «πνευματική τροφή» και δεν πρέπει να λείψει από κανέναν. Αυτό έδειξε άλλωστε και μια έρευνα αναγνωσιμότητας που διενεργήσαμε μέσα στο 2012, η οποία κατέγραψε πως οι συστηματικοί αναγνώστες δεν έχουν μειωθεί σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, αν και έχει μειωθεί λίγο το ποσό που δαπανούν για την αγορά βιβλίων.

Τα τελευταία χρόνια οι Εκδόσεις Ψυχογιός έχουν συνδεθεί, εκτός των άλλων, με ηχηρές μετεγγραφές συγγραφέων και με την έντονη διαφημιστική προώθηση των νέων σας τίτλων. Πόση σημασία δίνετε στην εικόνα των συγγραφέων σας;

Επιδιώκουμε διαρκώς την αναβάθμιση του εκδοτικού καταλόγου μας και αυτό σημαίνει τόσο την προσθήκη σημαντικών συγγραφέων, είτε από την Ελλάδα είτε από το εξωτερικό, όσο και την αναζήτηση και τον εντοπισμό νέων ταλέντων – και εδώ ίσως δίνουμε ακόμα περισσότερη βαρύτητα στον ελληνικό χώρο. Η διαφήμιση είναι ο τρόπος μας να πλησιάσουμε τους αναγνώστες και να τους παρουσιάσουμε τους νέους, σημαντικούς τίτλους μας, και δε θα μπορούσε παρά να είναι έντονη, καθώς μας ενδιαφέρει το μήνυμά μας να φτάσει σε όσο το δυνατόν περισσότερο κόσμο. Ως προς την εικόνα των συγγραφέων μας, πιστεύω ότι αυτή αντανακλάται πρωτίστως στο έργο τους και αυτήν ακριβώς θέλουμε να αναδεικνύουμε, είτε με τη διαφήμιση είτε με την αξιοποίηση των κοινωνικών δικτύων κτλ.

Οι εκδόσεις σας φιλοξενούν πολλά βιβλία της κατηγορίας που συνηθίζουμε να αποκαλούμε «γυναικεία λογοτεχνία». Αποδέχεστε αυτόν το χαρακτηρισμό;

Ναι, βεβαίως. Στις Εκδόσεις Ψυχογιός δεν έχουμε προκαταλήψεις σε σχέση με συγκεκριμένες λέξεις ή ορισμούς ή έννοιες. Εφόσον ο όρος «γυναικεία λογοτεχνία» χρησιμοποιείται καλοπροαίρετα και για να περιγράψει μια κατηγορία βιβλίων που απευθύνονται κυρίως –αν και όχι αποκλειστικά– σε συγκεκριμένους βιβλιόφιλους, και δη του ωραίου φύλου, γιατί όχι; Άλλωστε, οι αναγνώστριες είναι αριθμητικά περισσότερες από τους αναγνώστες βάσει των διαφόρων ερευνών αναγνωσιμότητας, γεγονός που καταδεικνύει και την πνευματική τους καλλιέργεια…

Στις Εκδόσεις Ψυχογιός δεν έχουμε προκαταλήψεις σε σχέση με συγκεκριμένες λέξεις ή ορισμούς ή έννοιες. Εφόσον ο όρος «γυναικεία λογοτεχνία» χρησιμοποιείται καλοπροαίρετα και για να περιγράψει μια κατηγορία βιβλίων που απευθύνονται κυρίως –αν και όχι αποκλειστικά– σε συγκεκριμένους βιβλιόφιλους, και δη του ωραίου φύλου, γιατί όχι;

Ρίχνοντας μια ματιά στις λίστες με τα ευπώλητα, εύκολα διαπιστώνει κανείς ότι τα βιβλια των εκδόσεών σας βρίσκονται συνεχώς σε υψηλές θέσεις. Ποιο είναι, κατά τη γνώμη σας, το «μυστικό» της εμπορικής σας επιτυχίας;

Δεν ξέρω αν είναι μυστικό ή όχι, αλλά θα απέδιδα την επιτυχία μας στη διαρκή επαφή μας με την πραγματικότητα και την καθημερινή ζωή του ευρύτερου αναγνωστικού κοινού. Προσπαθούμε να μην είμαστε μονομερείς (ούτε μονομανείς!) και φροντίζουμε ώστε κάθε χρόνο να έχουμε ένα πολυσυλλεκτικό εκδοτικό πρόγραμμα. Μας ενδιαφέρουν πάντα οι αναγνώστες με απαιτήσεις, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι αγνοούμε τον αναγνώστη που θέλει να αποδράσει για μερικές ώρες από τα προβλήματα της καθημερινότητας και να χαλαρώσει, να διασκεδάσει για λίγο με μια απλή, καλογραμμένη ιστορία. Στα κριτήριά μας για επιλογή τίτλων συμπεριλαμβάνονται και οι αναγνωστικές επιθυμίες του κοινού, γι’ αυτό άλλωστε εκδίδουμε βιβλία για κάθε προτίμηση και ηλικία.

Παρ’ όλα αυτά, επιτρέψτε μου να παρατηρήσω ότι οι κριτικοί των μεγάλων εφημερίδων και των λογοτεχνικών περιοδικών δείχνουν να αγνοούν τον κύριο όγκο των εκδόσεών σας. Πώς σχολιάζετε το γεγονός και πόσο σας ενδιαφέρουν οι κριτικές, όταν αυτές γράφονται;

Καταλαβαίνω τι εννοείτε, επιτρέψτε μου όμως να διαφωνήσω. Στην πραγματικότητα, οι κριτικοί αγνοούν ένα πολύ συγκεκριμένο κομμάτι των εκδόσεών μας, αυτό για το οποίο μιλήσαμε νωρίτερα χρησιμοποιώντας τον όρο «γυναικεία λογοτεχνία». Δε νομίζω ότι υπάρχει ιδιαίτερος λόγος να σχολιάσω το φαινόμενο. Θεωρώ ωστόσο πως ίσως θα ήταν περισσότερο γόνιμη και ωφέλιμη για το αναγνωστικό κοινό μια πιο ισορροπημένη αντιμετώπιση του εκδοτικού μας προγράμματος. Και το λέω αυτό για να περάσω στο δεύτερο μέρος της ερώτησής σας και να τονίσω ότι φυσικά και μας ενδιαφέρουν οι κριτικές, και τις παρακολουθούμε, καθώς θεωρούμε την κριτική καθοριστικό παράγοντα ακόμα και για τη διαμόρφωση των λογοτεχνικών τάσεων σε μια χώρα. Επειδή, λοιπόν, πρόκειται για έργο υψηλής ευθύνης, είναι σημαντικό και για τους κριτικούς μας να ανταποκριθούν καταλλήλως. Πάντως, για ορισμένα βιβλία μας, όπως «Η περίπτωση Φίνκλερ», «Το κοιμητήριο της Πράγας» κ.ά., οι κριτικές ήταν οι πλέον εγκωμιαστικές.

Έχετε εγκαινιάσει στις εκδόσεις σας μια νέα σειρά, τη σειρά «Ψ». Πείτε μου ποια είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της και ποιοι είναι οι στόχοι σας, σε σχέση με τη συγκεκριμένη σειρά.

Νομίζω ότι η σειρά «Ψ» επιβεβαιώνει όσα έλεγα προηγουμένως για την πολυσυλλεκτική δυναμική του εκδοτικού μας προγράμματος. Κοντά στα ψυχαγωγικά βιβλία μας και μαζί με τα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας –για να αναφερθώ και σ’ αυτό το κομμάτι του καταλόγου μας, με συγγραφείς όπως οι Ρούσντι, Μαχφούζ, Έκο, Κάρεϊ κ.ά.– προστίθενται από πέρσι έργα περισσότερο εναλλακτικά και πειραματικά, έργα κοινωνικού και πολιτικού προβληματισμού, έργα τα οποία διερευνούν νέες λογοτεχνικές δυνατότητες και απευθύνονται πρωτίστως στο βιβλιόφιλο, απαιτητικό κοινό χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποκλείουν οποιονδήποτε άλλο αναγνώστη. Εξάλλου, μας ενδιαφέρει η συνεχής διεύρυνση του αναγνωστικού κοινού και όχι οι αποκλειστικότητες ή οι ελίτ οποιουδήποτε είδους.

Οι εκδόσεις σας είναι «ανοιχτές» σε νέους συγγραφείς; Τι είναι αυτό που ζητάτε από έναν πρωτοεμφανιζόμενο συγγραφέα;

Επιτρέψτε μου να πω ότι αυτό είναι σχεδόν αυτονόητο. Ο εντοπισμός και η ανάδειξη σημαντικών νέων συγγραφέων αποτελεί μια από τις προτεραιότητες του εκδοτικού μας οίκου. Μας ενδιαφέρει τόσο ο εμπλουτισμός του δικού μας καταλόγου όσο και, όπως ευελπιστούμε, του ευρύτερου «καταλόγου», αυτού της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Αυτό που ψάχνουμε σε έναν πρωτοεμφανιζόμενο συγγραφέα είναι φυσικά η δύναμη του λόγου, ο εκφραστικός πλούτος, η αυθεντικότητα, η φρεσκάδα, η νέα, ανατρεπτική ματιά, η αφοσίωση στη λογοτεχνία και, τελικά, η αγάπη για το κείμενο, για τη δουλειά του· να διαθέτει αυτό το «κάτι» που θα μπορεί να αγγίζει και να συγκινεί τους αναγνώστες.

Υπάρχουν Έλληνες συγγραφείς που θαυμάζετε τη δουλειά τους και θα θέλατε να βρίσκονται στις εκδόσεις σας;

Βεβαίως, υπάρχουν ορισμένοι συγγραφείς για τους οποίους τρέφουμε μεγάλη εκτίμηση και θα ήταν τιμή μας να φιλοξενήσουμε έργα τους στον κατάλογό μας, αλλά ούτως ή άλλως οι πόρτες μας είναι ανοιχτές για την υποβολή οποιοδήποτε ανέκδοτου έργου, είτε η πένα είναι «επώνυμη» είτε όχι. Για εμάς μετράει πρώτα από όλα το κείμενο και στη συνέχεια το όποιο «όνομα» του συγγραφέα.

Μας ενδιαφέρουν πάντα οι αναγνώστες με απαιτήσεις, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι αγνοούμε τον αναγνώστη που θέλει να αποδράσει για μερικές ώρες από τα προβλήματα της καθημερινότητας και να χαλαρώσει, να διασκεδάσει για λίγο με μια απλή, καλογραμμένη ιστορία.

Έχετε μπει δυναμικά και στην αγορά του ηλεκτρονικού βιβλίου. Αν συνυπολογίσουμε, όπως έχετε αναφέρει σε πρόσφατη συνέντευξή σας στον κύριο Μπακουνάκη, στο Βήμα, ότι το αναγνωστικό σας κοινό αποτελείται κατά 70% από γυναίκες, πώς θα μπορέσει το ηλεκτρονικό βιβλίο να «περάσει» σε αυτό το ευρύτερο κοινό;

Όπως προείπα, έχουμε βιβλία για κάθε αναγνώστη, συνεπώς και για το ανδρικό κοινό. Ανάμεσα στα 300 κυκλοφορούντα e-books από τις Εκδόσεις μας, έχουν επιλεγεί ενδεικτικά τίτλοι από όλες τις κατηγορίες. Ας μην ξεχνάμε πως το νούμερο ένα e-book στην Ελλάδα αυτή τη στιγμή είναι η αυτοβιογραφία του Steve Jobs που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις μας και διαβάζεται κυρίως από άντρες, ενώ έχουμε και πολλούς άλλους τίτλους (π.χ. «Το κορίτσι με το τατουάζ», τα βιβλία του Μάνκελ κ.ά.), τα οποία καλύπτουν πλήρως τις απαιτήσεις των αρρένων αναγνωστών. Σύντομα θα κυκλοφορήσουν και ιστορικοί και πολιτικοοικονομικοί τίτλοι στη μορφή αυτή, ενώ ένας άντρας αναγνώστης μπορεί να αγοράσει και κάποιο e-book για τη γυναίκα του ή τα παιδιά του. Τέλος, δυνάμει χρήστες των e-books είναι και οι νέοι, και των δύο φύλων, και μεριμνούμε για την κάλυψη των αναγνωστικών αναγκών και των τελευταίων.

Πρόσφατα επεκτείνατε τις εκδόσεις σας και στην Τουρκία λέγοντας ότι είναι η «προσφορότερη αγορά». Μιλήστε μου γι’ αυτό σας το επιχειρηματικό άνοιγμα. Ποιες ειναι οι προσδοκίες σας;

Η Τουρκία είναι μια μεγάλη πρόκληση και ένα market test για τη διεθνή επέκταση του εκδοτικού οίκου. Η πρόκληση έγκειται στο ότι επενδύουμε και επιχειρούμε σε μια χώρα στην οποία υπάρχουν ήδη ισχυροί ανταγωνιστές καλά εδραιωμένοι από χρόνια. Όμως διαθέτουμε την οργάνωση, το know-how και την αποφασιστικότητα να επεκταθούμε σε διεθνές περιβάλλον, και η Τουρκία είναι μια ταχύτατα αναπτυσσόμενη αγορά. Οι νέοι κάτω των τριάντα ετών ανέρχονται σε τριάντα εκατομμύρια και η τουρκική κυβέρνηση, με το σύνθημα «Η Τουρκία διαβάζει», προωθεί την καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας. Προσδοκούμε λοιπόν να γνωρίσουμε στο τουρκικό αναγνωστικό κοινό τους Έλληνες συγγραφείς μας και τους ξένους που εκδίδουμε στην Ελλάδα αλλά, γιατί όχι, και Τούρκους συγγραφείς.

Τη χρονιά του 2011 δηλώσατε ότι είχατε πωλήσεις 1,8 εκ. βιβλία. Κύριε Ψυχογιέ, θα ήθελα να μάθω, τι σημαίνει για εσάς επιτυχία;

Πάντα είμαι ικανοποιημένος με αυτά που επιτυγχάνουμε στην εταιρεία μας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι στόχοι μας δεν είναι πολύ υψηλοί. Επιτυχία για μένα είναι όχι μόνο τα θετικά αποτελέσματα που επιτυγχάνουμε κάθε χρόνο αλλά και η διαρκής προσπάθεια που καταβάλλουμε όλοι στις Εκδόσεις μας για ακόμα καλύτερα αποτελέσματα: να εκδίδουμε βιβλία που θα αγαπούν και θα διαβάζουν περισσότεροι αναγνώστες, οι συγγραφείς μας να είναι ευχαριστημένοι και εμείς να επιτελούμε την αποστολή μας, που έγκειται στο να προσφέρουμε ποικιλοτρόπως στην κοινωνία.

Από τη σκοπιά του αναγνώστη, ποιοι είναι οι αγαπημένοι σας συγγραφείς;

Έχω πει στο παρελθόν ότι και άλλη μια ζωή να είχα, δε θα μου έφτανε για να διαβάσω τα βιβλία που αγαπώ και τους συγγραφείς που θαυμάζω. Επομένως δε θα μπω στη διαδικασία να τους απαριθμήσω, καθώς είναι πολλοί. 

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΑΓΟΡΑΣΤΟΣ είναι δημοσιογράφος.