Θανάσης Χειμωνάς: «Ζούμε την επέλαση ενός άκρατου συντηρητισμού με (δήθεν) προοδευτική μουτσούνα»

Μπορούμε να φανταστούμε το μέλλον με όρους που θα τους υπαγορεύει η αισιοδοξία; Αλήθεια, μπορούμε; Θα πρέπει κανείς να ανασκάψει πολύ μέσα στον εαυτό του για να βρει ένα -έστω- ψήγμα θετικής σκέψης, τη στιγμή που όλα τα δεδομένα βαίνουν καλώς... εις βάρος μας.

Ο Θανάσης Χειμωνάς στο νέο του μυθιστόρημα Τρότζαν (εκδ. Πατάκη) μάς μεταφέρει στο μακρινό 2073 όπου τα πάντα τίθενται υπό έλεγχο. Κι όταν λέμε τα πάντα, εννοούμε τα πάντα. Καμία ανθρώπινη δραστηριότητα δεν μένει κρυφή.

Μήπως, όμως, πολλούς από αυτούς τους ελέγχους τους υφιστάμεθα και στις μέρες μας; Ακούγεται ακραίο, αλλά αν το καλοσκεφτεί κανείς ίσως δεν είναι.

Ο Θανάσης Χειμωνάς μάς μιλάει για το πώς του γεννήθηκε η ιδέα να γράψει το συγκεκριμένο μυθιστόρημα, αλλά και τι από όλα αυτά υπάρχει ως δεδομένο στις μέρες μας.

Aν και ο αριθμός των σελίδων ενός βιβλίου δεν είναι το βασικό του χαρακτηριστικό, το Τρότζαν είναι το πιο μεγάλο σε μέγεθος που έχεις γράψει ως τώρα. Πώς σου προέκυψε;

Πρόκειται για μια ιδέα που στριφογύριζα στο μυαλό μου από τις αρχές της χιλιετίας. Τότε που στο Λονδίνο είχα δει στην αγγλική τηλεόραση μια σειρά η οποία διαδραματιζόταν στο κοντινό μέλλον όπου ένα αυταρχικό καθεστώς είχε απαγορεύσει τη σοκολάτα. Αργότερα, η έκρηξη της πολιτικής ορθότητας αλλά και τα λοκντάουν “γέννησαν” το Τρότζαν στην τελική του μορφή. Η συγγραφή του μυθιστορήματος κράτησε πάνω από δύο χρόνια τη στιγμή που κανένα προηγούμενο βιβλίο μου δε μου είχε πάρει πάνω από δέκα μήνες.

Η επιστημονική φαντασία είναι ένα από τα λογοτεχνικά είδη που σου αρέσουν ή σε οδήγησε εκεί η ιστορία σου;

Δε θα έλεγα πως το Τρότζαν είναι ένα μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας. Η επιστημονική φαντασία αποτέλεσε απλώς το “όχημα” για την εξέλιξη της πλοκής του. Η αλήθεια πάντως είναι πως διάβασα δυο-τρία βιβλία για την τεχνολογία του μέλλοντος ενώ παρακολούθησα και ουκ ολίγα επεισόδια του Black Mirror.

Στις μέρες μας ένα αθώο φλερτ μπορεί να θεωρηθεί σοβαρότατη σεξουαλική παρενόχληση. Το χιούμορ έχει ευνουχιστεί.

Μήπως αρκετά από αυτά που πραγματεύεται το μυθιστόρημά σου δεν χρειάζεται να τα περιμένουμε να συμβούν το 2073, αλλά συμβαίνουν ήδη σήμερα;

Στο βιβλίο μου η κυβέρνηση ελέγχει τα πάντα, ακόμα και το ποιον θα παντρευτείς ή ποιο επάγγελμα θα ακολουθήσεις. Το χιούμορ, η τέχνη και τα σπορ έχουν απαγορευτεί. Ο έρωτας αλλά και τα φύλα είναι παράνομα ενώ το σεξ γίνεται κάτω από αυστηρό έλεγχο. Όλοι εργάζονται από το σπίτι 24 /7. Τα social media δικάζουν και έχουν αντικαταστήσει τις ταυτότητες. Η κυκλοφορία απαγορεύεται τα βράδια για λόγους ασφάλειας και υγείας. Τα σύνορα είναι μονίμως κλειστά. Όλα αυτά, το 2024, είτε έχουν ξεκινήσει είτε έχουν ήδη πραγματοποιηθεί.

Δημόσια έχεις καταφερθεί αρκετές φορές κατά της πολιτικής ορθότητας. Θεωρείς πως μαζί με τον άκρατο δικαιωματισμό είναι οι μεγαλύτερες παγίδες του σημερινού δημόσιου λόγου;

Όχι μόνο του δημόσιου λόγου. Η (ακραία, τονίζω) πολιτική ορθότητα τείνει να ισοπεδώσει τα πάντα. Η τέχνη λογοκρίνεται σε όλες τις μορφές της. Ένα αθώο φλερτ μπορεί να θεωρηθεί σοβαρότατη σεξουαλική παρενόχληση. Το χιούμορ έχει ευνουχιστεί. Ζούμε μια επέλαση ενός άκρατου συντηρητισμού με (δήθεν) προοδευτική μουτσούνα.

Ο Θανάσης Χειµωνάς γεννήθηκε το 1971 στην Αθήνα. Σπούδασε Φιλολογία και Κινηµατογράφο στο Πανεπιστήµιο του Στρασβούργου και Δηµοσιογραφία στο Λονδίνο. Πρωτοεµφανίστηκε στα γράµµατα µε δύο διηγήµατα στην εφ. Τα Νέα, το πρώτο από τα οποία εντάχθηκε στη συλλογή διηγηµάτων Έρωτας σε πρώτο πρόσωπο (Κέδρος, 1997). Έχει γράψει τα µυθιστορήµατα: Ραµόν (Κέδρος, 1998• Εκδόσεις Πατάκη, 2019), Σπασµένα ελληνικά (Κέδρος, 2000), Ανεξιχνίαστη ψυχή (Εκδόσεις Πατάκη, 2003), H µπλε ώρα (Εκδόσεις Πατάκη, 2005), Ραγδαία επιδείνωση (Εκδόσεις Πατάκη, 2008), Δεν την αγαπάω πια (Εκδόσεις Πατάκη, 2010), Ζούµε τις τελευταίες µας µέρες (Εκδόσεις Πατάκη, 2013), Αίτηµα φιλίας (Εκδόσεις Πατάκη, 2015), Παραφροσύνη (Εκδόσεις Πατάκη, 2017), Ο κύριος Τέλειος (Εκδόσεις Πατάκη, 2021), Τρότζαν (2023). Το 2002 το Ραµόν εκδόθηκε στη Γαλλία από τις εκδόσεις Alter Edit, ενώ το 2003 ακολούθησαν τα Σπασµένα ελληνικά. Το 2021 το Αίτηµα φιλίας εκδόθηκε στη Βόρεια Μακεδονία από τις εκδόσεις ArtConnect.

Πώς καταφέρνουν αυτές οι απαγορεύσεις να επιβάλλονται δίχως διαμαρτυρία; Είναι τα social media που λειαίνουν το έδαφος ή μήπως οι δυτικές κοινωνίες είναι κουρασμένες και δεν αντέχουν καν τη σκέψη της όποιας αντίστασης;

Τα σόσιαλ μίντια έχουν παίξει τεράστιο ρόλο. Είναι απολύτως ελεγχόμενα και έχουν αγελοποιήσει τον κόσμο ο οποίος πλέον αποτελεί μια άβουλη μάζα. Υπάρχει σίγουρα και κούραση μετά από χρόνια ταραχών και οικονομικής κρίσης. Πάνω απ' όλα όμως, ο άνθρωπος σήμερα είναι ένα φοβισμένο ον. Φοβάται ότι θα αρρωστήσει, ότι θα παγώσει τον χειμώνα, ότι θα πάθει θερμοπληξία το καλοκαίρι. Ακολουθεί πιστά τις οδηγίες του κράτους-πατερούλη και είναι έτοιμος να θυσιάσει τα πάντα απέναντι σε υπερβολικά μεγεθυσμένους έως ανύπαρκτους κινδύνους.

Τι πιο αστείο από την υποχρέωση να ενημερώνεις το κράτος όταν πας να αγοράσεις χαρτί τουαλέτας για να μην πάθεις κορωνοϊό;

Παρά το εφιαλτικό του πράγματος, δεν διστάζεις να χρησιμοποιείς και το χιούμορ στο βιβλίο σου. Δεν είναι και λίγο κωμικοτραγικές όλες αυτές οι απαγορεύσεις που υπάρχουν στο «μελλοντικό» κόσμο σου, αλλά και σ’ αυτόν που ζούμε εμείς;

Μα όλο αυτό που ζούμε είναι τραγελαφικό. Υπάρχουν σκετς των Monty Python γυρισμένα πριν από μισό αιώνα που απεικονίζουν καταστάσεις οι οποίες σήμερα θεωρούνται σοβαρότατες. Από κει και πέρα τι πιο αστείο από την υποχρέωση να ενημερώνεις το κράτος όταν πας να αγοράσεις χαρτί τουαλέτας για να μην πάθεις κορωνοϊό;

Τι θα μπορούσε να αναχαιτίσει αυτή την εντεινόμενη πίεση προς τα άτομα να ακολουθήσουν μια συγκεκριμένη νόρμα σκέψης;

Δυστυχώς, πιστεύω πως η κατάσταση είναι μη αναστρέψιμη. Παλιά, ο συντηρητισμός, ο σκοταδισμός, η επιβολή λογοκρισίας προέρχονταν από συγκεκριμένους πολιτικούς χώρους. Μπορούσες να τους αντιμετωπίσεις, να τους απομονώσεις. Τώρα ο συντηρητισμός είναι παντού. Βρίσκεται σε ανθρώπους που στέκονταν κάποτε δίπλα σου οι οποίοι είναι έτοιμοι να σε αποκαλέσουν σεξιστή ή ομοφοβικό επειδή θα αρνηθείς να ονομάσεις έναν φόνο γυναίκας από άνδρα “γυναικοκτονία” ή επειδή θα υποστηρίξεις πως υπάρχουν δύο φύλα.

Η πανδημία που βιώσαμε παγκοσμίως επέτεινε την τάση κανονικοποίησης των ατόμων; Θα δημιουργήσει, σε βάθος χρόνου, ένα νέο τύπο πολίτη;

Υπάρχει ήδη αυτός ο νέος τύπος πολίτη. Ένας άνθρωπος που προσπαθεί να μείνει όσο το δυνατόν περισσότερο σπίτι του φοβούμενος ακόμα και το απλό κρυολόγημα, βλέποντας χαζοσειρές στο ίντερνετ και δουλεύοντας από το πρωί ως το βράδυ. Ένας άνθρωπος που υπακούει τυφλά την κυβέρνηση και τους “Ειδικούς”. Ένας άνθρωπος που δεν πίνει, δεν καπνίζει, δεν διασκεδάζει, δεν κάνει σεξ. Ένας άνθρωπος χωρίς φύλο, ταυτότητα, βούληση.

Από την ενασχόλησή σου με την πολιτική διδάχτηκες κάτι για το γράψιμο;

Όχι. Απλώς έγραψα την Παραφροσύνη (εκδ. Πατάκη), το μακράν πιο αποτυχημένο εμπορικά βιβλίο μου.

^＊Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Το νέο του μυθιστόρημα «Σαν νορμάλ» θα κυκλοφορήσει στις 12 Μαρτίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.