Σε μια πρόσφατη συνέντευξη (που διεξήχθη και δημοσιεύτηκε στα πολωνικά), η βραβευμένη με Νόμπελ Όλγκα Τοκάρτσουκ παραδέχτηκε ότι χρησιμοποίησε την Τεχνητή Νοημοσύνη κατά τη διαδικασία συγγραφής του τελευταίου βιβλίου της. Ταυτόχρονα, εξέφρασε τους προβληματισμούς για τον ρόλο του συγγραφέα σήμερα κάνοντας την πρόβλεψη ότι στο μέλλον «τα εργαλεία» που προσφέρονται θα αγκαλιαστούν από τους συγγραφείς. Εικόνα: Από τη συνέντευξη που έδωσε στο πλαίσιο του φεστιβάλ Impact στο Πόζναν της Πολωνίας.
Επιμέλεια: Ελένη Κορόβηλα
O συγγραφέας Μαξ Σίποβιτς, που ζει και εργάζεται στη Μελβούρνη, διάβασε πρόσφατη συνέντευξη που δημοσίευσε πολωνικό ΜΜΕ της βραβευμένης με Νόμπελ Όλγα Τοκάρτσουκ. Τα όσα είπε η καταξιωμένη συγγραφέας τον σόκαραν καθώς η Τοκάρτσουκ χωρίς περιστροφές μίλησε ανοιχτά για τη σχέση της με την Τεχνητή Νοημοσύνη και το πώς τη χρησιμοποιεί μέσα στο συγγραφικό της εργαστήρι. Αυτό που έκανε ο Σίποβιτς ήταν να μεταφράσει τα σημαντικότερα σημεία της συνέντευξης και να τα αναδημοσιεύσει σε αναρτήσεις του στο κοινωνικό δίκτυο Bluesky (σ.σ ένα δίκτυο που δημιουργήθηκε ως απάντηση στο Χ, πρώην Twitter, μετά την εξαγορά του από τον Ίλον Μασκ). Οι αναρτήσεις αυτές δεν διέλαθαν της προσοχής του βιβλιολογικού ιστότοπου Literary Hub που παρουσιάζει το θέμα σε χθεσινό δημοσίευμά του.
Εκτός όμως από τις παραδοχές που κάνει η Τοκάρτσουκ για το πώς η ίδια χρησιμοποίησε την ΤΝ, μεγαλύτερο ενδιαφέρον ίσως έχουν οι προβληματισμοί της για το τι σημαίνει να είναι κανείς συγγραφέας σήμερα και πώς αλλάζει η σχέση των συγγραφέων μέσω και λόγω της τεχνολογίας σε μια εποχή που οι αναγνώστες φαίνεται να θέλουν να αφιερώσουν λιγότερο χρόνο στην ανάγνωση, να ζητούν ταχύτητα, λιγότερο σύνθετα έργα και να καταφεύγουν στις περιλήψεις τους μέσω ΤΝ για να τα κατανοήσουν.
«Αγάπη μου, πώς θα μπορούσαμε να το αναπτύξουμε αυτό όμορφα;»
«Όταν έγραφα το τελευταίο μου μυθιστόρημα... ρώτησα αυτό το προηγμένο μοντέλο τι είδους τραγούδια θα άκουγαν οι πρωταγωνιστές μου σε έναν χορό, πριν από μερικές δεκάδες χρόνια, και η Τεχνητή Νοημοσύνη μου έδωσε μερικούς τίτλους», είπε η Τοκάρτσουκ στον άνθρωπο που της πήρε τη συνέντευξη για τον πολωνικό ιστότοπο.
Και σε άλλο σημείο, λέει «Συχνά απλώς ρωτάω τη μηχανή, "αγάπη μου, πώς θα μπορούσαμε να το αναπτύξουμε αυτό όμορφα;" Παρόλο που γνωρίζω για παραισθήσεις και πολλά πραγματολογικά λάθη που κάνουν οι αλγόριθμοι όσον αφορά την οικονομία και τα "σκληρά" δεδομένα, πρέπει να προσθέσω ότι στη λογοτεχνική μυθοπλασία αυτή η τεχνολογία αποτελεί ένα πλεονέκτημα απίστευτων διαστάσεων».
Μη γνωρίζοντας πολωνικά, εμπιστευόμαστε αφενός το Literary Hub και την πηγή που επικαλείται αλλά και τον ίδιο τον... αλγόριθμο, δηλαδή το Google Translate μέσω του οποίου διασταυρώσαμε τα σταχυολογημένα λεγόμενα της Τοκάρτσουκ.
Πέρα όμως από το σταθούμε στο ότι η Τοκάρτσουκ παραδέχεται ότι η ίδια έχει καλοδεχτεί την Τεχνητή Νοημοσύνη ως εργαλείο στη διαδικασία γραφής, ενδιαφέρον έχει ότι στην ίδια συνέντευξη, εκφράζει τους προβληματισμούς της απαντώντας ουσιαστικά στο ερώτημα που απασχολεί ευρύτερα τους δημιουργούς γραπτού λόγου για το τι σημαίνει να είναι κανείς συγγραφέας σήμερα. «Ταυτόχρονα, νιώθω μια βαθιά, πολύ ανθρώπινη θλίψη για μια εποχή που χάνεται ανεπιστρεπτί. Είναι αποκαρδιωτικό ότι η παραδοσιακή λογοτεχνία γραμμένη για μήνες στη μοναξιά, που είναι το έργο μιας ζωής που δημιουργήθηκε στο μυαλό ενός πλήρως συνειδητοποιημένου, ενός συγκεκριμένου ατόμου, φεύγει από τη ζωή. Λυπάμαι τρομερά για τον Μπαλζάκ, τον Σιοράν και τον μοναδικό Ναμπόκοφ, γιατί παρά τον ενθουσιασμό μου, δεν πιστεύω ότι κανένα σύγχρονο chat box θα μπορούσε ποτέ να μιλήσει με τόσο εξαίσιο τρόπο» λέει σε άλλο σημείο της συνέντευξης.
Ενώ για την ίδια ανακοινώνει το τέλος της συγγραφικής της διαδρομής ως μυθιστοριογράφος λέγοντας ότι αν συνεχίσει θα είναι μόνο με διηγήματα. «Σε έναν κόσμο παγκόσμιας βιασύνης και ορμής, υπάρχει ακόμα χώρος για μεγάλες, απαιτητικές ιστορίες;» ερωτάται, και η Όλγα Τοκάρτσουκ εκφράζει την ανησυχία της ότι αυτή η εποχή έχει φτάσει στο τέλος της. Ως εκ τούτου, θεωρεί το τελευταίο της μυθιστόρημα το τελευταίο της εκτενές λογοτεχνικό έργο. Ποιος είναι ο λόγος για αυτήν την απόφαση; «Θα ήθελα κάποιος να εξετάσει τη λογοτεχνία από οικονομική άποψη. Τι προσπάθεια είναι, όχι μόνο πνευματική, αλλά πάνω απ' όλα σωματική. Αν υπολογίσετε τον αριθμό των ωρών που ξόδεψα γράφοντας «Τα Βιβλία του Ιακώβ» με τον μισθό ενός χειρώνακτα, κανένας εκδότης δεν θα αγόραζε αυτό το βιβλίο. Σήμερα, οι αναγνώστες μαθαίνουν πώς τελειώνει αυτή η ιστορία από τις περιλήψεις», δήλωσε η βραβευμένη με Νόμπελ κατά τη διάρκεια συνάντησης με τους συμμετέχοντες στο Φεστιβάλ Impact στο Πόζναν της Πολωνίας, μία διοργάνωση που ασχολείται με θέματα τεχνολογίας και ψηφιακού μετασχηματισμού.
«Φαίνεται ότι ο κόσμος, με την καταστροφική του ορμή, δεν αξίζει πλέον μεγάλα, απαιτητικά μυθιστορήματα. Ο αριθμός των ανθρώπων που θα διαβάσουν τέτοια βιβλία απλώς μειώνεται. Παλιότερα, υπήρχε ζήτηση για αυτά. Σήμερα, η ανάγνωση ενός μεγάλου βιβλίου είναι ένα πραγματικά δύσκολο έργο για πολλούς ανθρώπους και συνεχώς συνειδητοποιώ το γεγονός ότι οι αναγνώστες μαθαίνουν για το τέλος των «Βιβλίων του Ιακώβ» από περιλήψεις. Δεν τους εμπνέει η ανάγνωση και υπάρχουν θέματα που δεν μπορούν να περιγραφούν σύντομα. Ο κόσμος είναι απλώς απίστευτα περίπλοκος», δήλωσε η Τοκάρτσουκ.
Όσο για τα δικά της συγγραφικά σχέδια είπε «θα επικεντρωθώ στις σύντομες ιστορίες. Η εμπλοκή των συγγραφέων από καθαρά οικονομική άποψη στην κατασκευή των μεγάλων ιστοριών, είναι απλώς δύσκολο να τη φανταστεί κανείς. Ίσως ένα συμβιωτικό μέλλον και η συνεργασία με την τεχνητή νοημοσύνη να βοηθήσουν άλλους συγγραφείς. Σε αντίθεση με τους φόβους που διατυπώνονται, πιστεύω ότι εμείς οι συγγραφείς, λόγω της ιδιαιτερότητας της τέχνης μας, θα αγκαλιάσουμε ταχύτερα και πιο στενά τα εργαλεία του επαγγέλματος».
- Διαβάστε επίσης: Όλγκα Τοκάρτσουκ: Πώς έγραψα τα «Βιβλία του Ιακώβ»
Τι απαντά η Όλγκα Τοκάρτσουκ
Η συγγραφέας αντέδρασε, απαντώντας μέσω του εκδότη της στο LitHub:
Κανένα από τα κείμενά μου, συμπεριλαμβανομένου του μυθιστορήματος που θα κυκλοφορήσει στα πολωνικά αυτό το φθινόπωρο, δεν έχει γραφτεί με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης – πέρα από τη χρήση της ως εργαλείου για την ταχύτερη αρχική έρευνα.
Όπως σε κάθε άλλη συζήτηση, οι δηλώσεις που γίνονται μπροστά σε ζωντανό ακροατήριο σε μια δημόσια εκδήλωση μπορεί να παρερμηνευθούν.
Δεν έγραψα το επερχόμενο βιβλίο μου -το οποίο θα εκδοθεί το φθινόπωρο του 2026 στα πολωνικά- ούτε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης ούτε με τη βοήθεια κανενός άλλου. Εδώ και αρκετές δεκαετίες γράφω μόνη μου.
Δηλώνω συνοπτικά και κατηγορηματικά:
1. Χρησιμοποιώ την τεχνητή νοημοσύνη με βάση τις ίδιες αρχές που ακολουθούν οι περισσότεροι άνθρωποι στον κόσμο – την αντιμετωπίζω ως ένα εργαλείο που επιτρέπει την ταχύτερη τεκμηρίωση και επαλήθευση των γεγονότων. Όποτε χρησιμοποιώ αυτό το εργαλείο, επαληθεύω επιπλέον τις πληροφορίες. Ακριβώς όπως κάνω εδώ και αρκετές δεκαετίες διαβάζοντας βιβλία και εξερευνώντας βιβλιοθήκες και αρχεία.
2. Κανένα από τα κείμενά μου, συμπεριλαμβανομένου του μυθιστορήματος που θα κυκλοφορήσει στα πολωνικά αυτό το φθινόπωρο, δεν έχει γραφτεί με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης – πέρα από τη χρήση της ως εργαλείου για την ταχύτερη αρχική έρευνα.
3. Μερικές φορές εμπνέομαι από όνειρα, αλλά προτού και αυτή η πρόταση κατακριθεί και απορριφθεί από τους ειδικούς, σπεύδω να αναφέρω ότι είναι δικά μου όνειρα.
Ποια είναι η Όλγκα Τοκάρτσουκ
Η Όλγκα Τοκάρτσουκ γεννήθηκε το 1962 στο Σουλέχοφ της Πολωνίας και σήμερα ζει στο Βρότσλαβ. Σπούδασε ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας. Η πρώτη επίσημη εμφάνισή της στα γράμματα έγινε το 1989 με μια ποιητική συλλογή. Κατόπιν αφιερώθηκε σε μια πεζογραφία που συνδυάζει ιστορία και μυθοπλασία, αξιοποιεί τη λαϊκή παράδοση και αντανακλά το ενδιαφέρον της για τον Καρλ Γιουνγκ. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, με το βιβλίο Το Αρχέγονο και άλλοι καιροί, άρχισε να καθιερώνεται ως μια κορυφαία προσωπικότητα της πολωνικής λογοτεχνίας. Έχει εκδώσει διηγήματα, μυθιστορήματα και δοκίμια.
Έχει αποσπάσει το Βραβείο Nike, τη σημαντικότερη διάκριση της πατρίδας της, δύο φορές. H πρώτη ήταν το 2008 με το μυθιστόρημα Πλάνητες, του οποίου η αγγλική μετάφραση κατέκτησε και το Διεθνές Βραβείο Booker 2018. Η δεύτερη ήταν το 2015 με το έργο της Τα βιβλία του Ιακώβ, που θεωρείται ευρέως το σημαντικότερο συγγραφικό επίτευγμά της. Η συγγραφέας τιμήθηκε από τη Σουηδική Ακαδημία με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας 2018 «για την αφηγηματική της φαντασία η οποία με εγκυκλοπαιδικό πάθος αναπαριστά το πέρασμα ορίων ως τρόπο ζωής». Στα ελληνικά, τα βιβλία της κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Καστανιώτη.
