Ημερολόγιο Θεσσαλονίκης – Σημειώσεις από τη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου - ΔΕΒΘ (ημέρα πρώτη)

Έπειτα από μια Έκθεση που έγινε εξ ανάγκης μέσω τηλεδιασκέψεων και τηλεοπτικών πάνελ (2020), κι ακόμη μία που μάλλον ατύχησε από μία ακόμη απρόβλεπτη έξαρση του κορωνοϊού στην πόλη και στη χώρα (2021), κι αφού μεσολάβησε μια χρονιά (αναγκαστικής;) αδράνειας (2022), φέτος έχουμε και πάλι μια Έκθεση που θυμίζει τις παλιές καλές μέρες, κι από μερικές απόψεις δείχνει ακόμη θετικότερα σημάδια – τουλάχιστον σε ό,τι αφορά το πάντοτε φλέγον ζήτημα της ανταπόκρισης της πόλης σε μια έκθεση που, παλιότερα τουλάχιστον, θεωρούνταν υπόθεση των Αθηναίων εκδοτών και του «αθηνοκεντρικού» Εθνικού Κέντρου Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ).

είναι η «μεγαλύτερη στην ιστορία του θεσμού». Κι όπως ξέρουμε, το «μέγεθος μετράει», αλλά αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, δεν είναι το μόνο που μετράει.

Αλίμονο, ΕΚΕΒΙ δεν υπάρχει πλέον εδώ και μια δεκαετία, και την έκθεση οργανώνει και πραγματοποιεί, με επιτυχία, το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού. Φέτος, για πρώτη φορά, δεν ορίστηκε διευθυντής, κι έτσι στην πράξη τον συντονισμό της έχει αναλάβει η πολύπειρη Νόπη Χατζηγεωργίου, παλιό στέλεχος του ΕΚΕΒΙ και νυν στέλεχος του ΕΙΠ. Θα σημάνει άραγε αυτή η έλλειψη διευθυντή και έλλειψη καλλιτεχνικού «οράματος», σε ό,τι κι αν μεταφράζεται κάτι τέτοιο; Ίσως, αλλά το σημαντικότερο για την ώρα φαίνεται να είναι ότι η ΔΕΒΘ που ξέραμε επέστρεψε, και μάλιστα, όπως τη διαφημίζουν οι διοργανωτές της, και όπως προκύπτει και από μια ματιά στις 70 σελίδες του προγράμματος των εκδηλώσεων (και τις 30 σελίδες του παιδικού περιπτέρου συν κάποια ακόμη περιφερειακά events), είναι η «μεγαλύτερη στην ιστορία του θεσμού». Κι όπως ξέρουμε, το «μέγεθος μετράει», αλλά αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, δεν είναι το μόνο που μετράει.

Ένα ευρωπαϊκό γεγονός

Δύσκολα μπορείς να περιγράψεις την ΔΕΒΘ σε κάποιον που δεν την έχει επισκεφτεί ποτέ αυτές τις σχεδόν δύο δεκαετίες που λαμβάνει χώρα, πάντα εδώ στη Θεσσαλονίκη, πάντα στα κλειστά περίπτερα της HELEXPO, κι αυτό γιατί δεν θυμίζει σε τίποτε κανένα άλλο πολιτιστικό γεγονός που διοργανώνεται στη χώρα μας. Τόσο το μέγεθος της Έκθεσης, σε έκταση, όσο και η ένταση και ο πλουραλισμός των εκδηλώσεων και των συζητήσεων, η παρουσία ξένων συγγραφέων, παραγόντων κ.λπ, θυμίζει μεγάλες εκθέσεις του εξωτερικού. Χαρακτηριστικό της; Τα γεγονότα τα οποία συμβαίνουν ταυτόχρονα μέσα στην Έκθεση είναι τόσα πολλά, που καθένας αναγκαστικά χαράσσει τη δική του, μοναδική πορεία μέσα σε αυτήν. Με άλλα λόγια: αυτά που δεν βλέπεις είναι πολλά πολλά περισσότερα από αυτά που βλέπεις. 

Η ΔΕΒΘ δεν θυμίζει σε τίποτε κανένα άλλο πολιτιστικό γεγονός που διοργανώνεται στη χώρα μας

Σε ό,τι αφορά την παρουσία της Έκθεσης στην πόλη, πάντως, θα θέλαμε λίγο περισσότερο ταρατατζούμ στην είσοδο της HELEXPO, κι ίσως και λίγο περισσότερο μέσα στην πόλη, αλλά επ’ αυτού η κρίση μας ίσως είναι λίγο βιαστική. Πάντως, το σίγουρο είναι ότι όλο και λιγότεροι Θεσσαλονικείς την μπερδεύουν πια με την έκθεση-παζάρι της παραλίας, που γίνεται κι αυτή αρχές καλοκαιριού (όπως ο ταξιτζής που με έφερε στο κέντρο από το αεροδρόμιο, αλλά μια ματιά στο ταξί του εξηγούσε πολλά).

Μια από τις πρώτες εκδηλώσεις της 19ης ΔΕΒΘ, που ξεκίνησε χθες στις 3μμ, ήταν το Βαλκάνιοι Λογοτέχνες και Μετάφραση (βλ. και την κεντρική εικόνα), εκδήλωση στην οποία συμμετείχαν γνωστοί και λιγότερο γνωστοί συγγραφείς χωρών των Βαλκανίων, με γνωστότερη σε μας τη συγγραφέα από τη Βόρειο Μακεδονία Rumena Buzarovska, που με τη συλλογή διηγημάτων Ο άντρας μου (εκδ. Gutenberg) έχει γίνει ιδιαίτερα γνωστή και αγαπητή στη χώρα μας (έχει μητέρα ελληνικής καταγωγής). Τη συζήτηση συντόνιζε ο Σταύρος Ντάγιος, εκδότης-συγγραφέας, και χαρακτηρίστηκε από ένα κλίμα καλών προθέσεων και συγκινητικών αναφορών στα Βαλκάνια ως ενότητα χώρου, με κάποιες σωστές επισημάνσεις για το γεγονός ότι ακόμη τα βιβλία που θα μεταφράσουμε από τη μια χώρα στην άλλη μας έρχονται, συχνότατα, μέσω «εσπερίας», δηλαδή αφού πρώτα μεταφραστούν και κάνουν πορεία σε κάποια μεγάλη χώρα της Ευρώπης ή, ακόμη σημαντικότερο, στο Ηνωμένο Βασίλειο ή τις ΗΠΑ. Ένα μικρό «επεισόδιο» με μια παρέμβαση της Αντιπροέδρου της Εταιρείας Συγγραφέων Έλενας Χουζούρη, η οποία αναφέρθηκε στα τρία Διαβαλκανικά Φεστιβάλ Ποίησης που είχε διοργανώσει η ΕΣ [2012, 2013, 2014] στο πλαίσιο της ΔΕΒΘ, κάπως «πάγωσε» το πάνελ, κι ίσως γι’ αυτό η εκδήλωση να έληξε κάπως νωρίτερα και χωρίς συζήτηση με το πολυπληθές κοινό. 

Από τους Βαλκάνιους συγγραφείς έφυγα τρέχοντας και πρόλαβα από την αρχή την παρουσίαση του νέου βιβλίου της Αλεξάνδρας Κ* με τον ευφάνταστο τίτλο Πράγματα που σκέφτεται η παρθένος Μαρία καπνίζοντας κρυφά στο μπάνιο, με την οποία είχαμε πρόσφατα και μια αρκετά αναλυτική συζήτηση, εδώ στην Book Press. Μαζί της κουβέντιασε η συγγραφέας Μαρία Γιαγιάννου, κι όλη η συζήτηση απέπνεε δυναμισμό και φρεσκάδα, όπως και η συλλογή διηγημάτων. Κρίμα που δεν δόθηκε χρόνος για περισσότερη συζήτηση με το κοινό, που θέλησε στο τέλος να πιάσει κάποια από τα νήματα που ακολούθησε η κουβέντα (υπάρχει γυναικεία ή αντρική γραφή; τι είναι η φεμινιστική γραφή; κ.ά.), κυρίως κρίμα που δεν δόθηκε ο λόγος (δεν υπήρχε χρόνος) σε κάποια πολύ νεαρά κορίτσια που βρίσκονταν εκεί και που σήκωσαν δειλά δειλά το χέρι τους. Είμαι πολύ περίεργος τι θα έλεγαν ή θα ρωτούσαν.

Ακολούθησε η συζήτηση που είχαμε (λίγα μέτρα παραπέρα, στο ίδιο περίπτερο) με τον Μιχάλη Μοδινό, με αφορμή την πρώτη συλλογή διηγημάτων που έχει εκδώσει μέχρι σήμερα, Τα θαύματα του κόσμου, ενώ στον ίδιο χώρο τη σκυτάλη πήραν στη συνέχεια η Ελιάνα Χουρμουζιάδου και ο Ισίδωρος Ζουργός για την παρουσίαση του πρόσφατου μυθιστορήματος της Ελιάνας, Μια τελευταία επιστολή αγάπης.

Ας σταματήσω όμως εδώ. Όπως είπα και παραπάνω, ο καθένας χαράσσει τη δική του πορεία μέσα στην έκθεση, ενώ παράλληλα γίνονται τόσες πολλές παρουσιάσεις, συζητήσεις, εκδηλώσεις, που πραγματικά, είναι αδύνατον ακόμη και να κάνεις ένα μικρό πέρασμα από την καθεμιά – αν κάτι τέτοιο θα είχε κάποιο νόημα. Να σημειώσω απλώς ότι πέρα από τις παρουσιάσεις πρόσφατων εκδόσεων, λογοτεχνικών ή μη, σαν κι αυτές στις οποίες αναφέρθηκα, το στίγμα τους στην έκθεση δίνουν οι πολλές και σημαντικές συζητήσεις από επαγγελματίες του χώρου, εκδότες, ατζέντηδες, ειδικούς από τον χώρο των εκδόσεων και επιστήμονες, κάποιες από τις οποίες θα παρακολουθήσουμε σήμερα.

Οι συγγραφείς Βασίλης Παπαγεωργίου και Θωμάς Συμεωνίδης συνομίλησαν με τη Σωτηρία Καλασαρίδου, με αφορμή τα νέα βιβλία τους «Στιγμώνες» και «Το σχέδιο του φιλοσόφου», στα οποία δοκιμάζονται τα όρια του δοκιμιακού και αφηγηματικού λόγου. Από αριστερά, Βασίλης Παπαγεωργίου, συγγραφέας-μεταφραστής, Σωτηρία Καλασαρίδου, Δρ. Λογοτεχνικής ΑΠΘ, Γιώργος Αλισάνογλου (ποιητής, εκδότης, συντονίζει), Θωμάς Συμεωνίδης, συγγραφέας-μεταφραστής,

Η βραδιά ολοκληρώθηκε για μας, και γενικότερα νομίζω, με την τελετή της επίσημης έναρξης της Έκθεσης, που είχε απ' όλα: Καλλιτεχνικά δρώμενα, μουσική, επίσημους λόγους, Οι δυο πιο συγκινητικές στιγμές της τελετής ήταν οι χαιρετισμοί, μέσω τηλεδιάσκεψης, από δύο σημαντικές κυρίες, την Ελένη Σικελιανός και την Τέα Χάλο, συγγραφέων των «Εσύ, η ζωώδης μηχανή» και «Ούτε το όνομά μου», αντίστοιχα.

Κάπως έτσι οδηγηθήκαμε εξαντλημένοι και ικανοποιημένοι στο ξενοδοχείο μας, ενώ η Έκθεση συνεχιζόταν ατύπως παντού στην πόλη (κάπου εκεί κοντά διάβαζε ποίηση ο Θωμάς Κοροβίνης, όπως έμαθα λίγο πριν κλείσουν τα μάτια μου).

Σήμερα είναι μια καινούργια μέρα.