Αποφασισμένες να σπάσουμε τα ταμπού, φορέσαμε πιο ζεστά ρούχα και υποδήματα και οι τέσσερις φιλενάδες συναντηθήκαμε, όπως και με την καλοκαιρία, ένα πρωί αργά το φθινόπωρο στο ίδιο καφενείο, δίπλα στον πέτρινο σταθμό του τρένου, που δεν περνάει πια κανένα.
Της Ιωάννας Καρατζαφέρη
Αν αγριέψει ο καιρός, θα φέρνουμε μαζί μας και την κουβέρτα μας, είπε κάποια από εμάς. Γελάσαμε.
Αυτή τη φορά είχε πάρει το λόγο η Τούλα. Ένας χαρούμενος και αισιόδοξος τύπος, με κοντά πυκνά γκριζόξανθα μαλλιά, ταξιδεμένη εντός και εκτός της Ελληνικής Επικράτειας, που οι διηγήσεις της είχαν ένα ευχάριστο, ανεπιτήδευτο χιούμορ.
Όταν ήμασταν παιδιά…
Πόσα; την διέκοψα
Εννιά.
Τι ηλικίες;
Το πρώτο γεννήθηκε το 1932 και το τελευταίο το 1948.
Έχεις φωτογραφίες;
Ποτέ δεν αφήνεις κανένα να πει τη δική του ιστορία, με κατηγόρησαν.
Είχαν κάνει λάθος, γι’ αυτό δεν απολογήθηκα.
Θα έρθεις αύριο; την ρώτησα.
Γιατί τι είναι αύριο, για να μην έρθω;
Τότε θα φέρεις μαζί σου και όσες φωτογραφίες έχεις από τα παιδικά χρόνια.
Καλά, πώς δεν ήξεραν οι άλλες, ούτε η αδελφή μου, ότι τα βιβλία γράφονται όχι μόνο με τη μνήμη του συγγραφέα, αλλά και από τις διηγήσεις των άλλων;
Την άλλη μέρα ήρθε η φωτογραφία.
Εννιά παιδιά, τέσσερα αγόρια και πέντε κορίτσια, το μεγαλύτερο αγόρι κρατάει στην αγκαλιά του το μικρότερο, όλα ξυπόλυτα, κάθονται όλα σ’ ένα πάγκο, κοιτάζουν τον φακό της φωτογραφικής μηχανής, που τους φωτογράφισε τον Οκτώβρη του 1946, εξήντα πέντε χρόνια πριν.
Δεν είμαστε όλοι στη φωτογραφία, τα δυο τελευταία αγόρια γεννήθηκαν το 1948 ο δέκατος και ο τελευταίος το 1951.
Μου εντείνεις έναν προβληματισμό ή μια απορία ή κάτι που δεν μπορώ να του δώσω όνομα που επωάζεται στο μυαλό μου δεκαετίες και δεν έχω τη δυνατότητα να το σχηματοποιήσω, να το εξηγήσω, να το διερευνήσω, να το εκφράσω.
Με κοίταξαν ερωτηματικά.
Χρόνια αναρωτιέμαι πώς γεννιόνταν παιδιά στην Ελλάδα την δεκαετία του 1940, εννοώ μετά την κήρυξη του πολέμου τον Οκτώβρη, δηλαδή άνθρωποι που γεννήθηκαν το 1942, 43, τα χρόνια της Κατοχής, όπως και σήμερα που οι γυναίκες της Σομαλίας είναι ετοιμόγεννες ή θα γεννήσουν τον άλλο ή τον παράλλο μήνα, δηλαδή έμειναν έγκυος τον καιρό του λιμού και της εξαθλίωσης. Μήπως νόμιζαν ότι μέχρι να γεννήσουν η οικονομία της χώρας τους και η κοινωνία τους θα ευημερούσε.
Είσαι και βλάκας, είπε η αδελφή μου.
Ο γιος σου είπε ότι πρέπει να μορφώσουμε το ανδρικό φύλο, της απάντησα.
Η διένεξή μας δεν εξελίχθηκε. Όλες ξέραμε ότι τέτοιες φιλοφρονήσεις λέγονται ανάμεσα στα αδέλφια.
Την διέκοψε η Τούλα, ένα από τα εννιά ξυπόλυτα αδελφάκια, συνταξιούχος του υγειονομικού κλάδου.
Όλα τα αδέλφια μου έγιναν επιστήμονες και διέπρεψαν, εκτός από τον τελευταίο μικρό της φωτογραφίας, που τον έλεγαν Άινστάιν, για το μυαλό του, αλλά όταν ήταν φοιτητής στο Πολυτεχνείο έπαθε ένα ατύχημα και η ζωή του πήρε άλλο δρόμο.
Της είχε δοθεί η ευκαιρία να μιλήσει για τα έντεκα παιδιά και τους γονείς της που συναπάρτιζαν την οικογένεια.
Χανόμουν μέσα στην πολυδιάστατη ζωή τους στις τέσσερις δεκαετίες, του 40, 50, 60 και μέρους του ’70, ιστορίες με διακυμάνσεις. συνολικές ή απομονωμένες, εκπατρισμένες ή με δημιουργία οικογένειας ή σταδιοδρομίας.
Τα λόγια της με τύλιγαν, ενίοτε με μακριές προτάσεις και άλλοτε κοφτές και σύντομες με χτυπούσαν σαν ραβδιά στους ώμους και τα πλευρά.
Όλοι έχομε ακούσει ιστορίες, είπα. Αλλά εσύ έχεις υποχρέωση να καθίσεις και να γράψεις την ιστορία της οικογένειάς σου με τα έντεκα παιδιά.
Τώρα, συμπλήρωσε η αδελφή μου, που οι οικογένειες με τρία παιδιά περνάνε μεγάλη κρίση, και γίνονται θέμα στη Βουλή και στη νομοθεσία.
Μα, δεν είμαι συγγραφέας διαμαρτυρήθηκε η Τούλα, που δεν είναι ξυπόλυτη και αντιθέτως έρχεται στο καφενείο του Μπάμπη, όπου συναντιόμαστε, με το αυτοκίνητό της.
Όλοι είμαστε συγγραφείς, είπα.
Σήμερα, είναι η σειρά μου να πληρώσω είπε η ίδια και φώναξε την Τατιάνα, τη νεαρή σερβιτόρα που όταν μας έβλεπα να πλησιάζουμε το καφενείο, χωρίς να μας ρωτήσει, ετοίμαζε τους καφέδες μας και το δικό μου ούζο με μεζέ.
