alt

Για τη συλλογή διηγημάτων του Λάζα Λαζάρεβιτς «Στις όχθες του Σάβου» (μτφρ. Βλάνταν Τζόρτζεβιτς, εκδ. Ενύπνιο).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Ο Βλάνταν Τζόρτζεβιτς (1844-1930), ελληνικής καταγωγής Σέρβος γιατρός, ιδρυτής του Σερβικού Ερυθρού Σταυρού, Ακαδημαϊκός, πολιτικός και διπλωμάτης, με ιατρικές σπουδές στη Βιέννη, υπηρέτησε ως στρατιωτικός γιατρός κατά τον σερβοτουρκικό πόλεμο του 1876-77, και κατόπιν διετέλεσε δήμαρχος Βελιγραδίου, υπουργός Παιδείας, Σέρβος πρέσβης στην Αθήνα από το 1891 έως το 1894, πρέσβης στην Κωνσταντινούπολη, και πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών της Σερβίας. Γνώστης της ελληνικής, μετέφρασε ιστορίες του Σέρβου συγγραφέα Λάζα Λαζάρεβιτς (1851-1891), ψυχίατρου και νευρολόγου, διηγηματογράφου και μεταφραστή στα σερβικά των Τσερνισέφσκι και Τουργκένιεφ – και οι παλιές αυτές μεταφράσεις τριών διηγημάτων του Λαζάρεβιτς από τον Τζόρτζεβιτς, με πρόλογο του 1894 από τον ίδιο, κυκλοφορούν ξανά τώρα από τις εκδόσεις Ενύπνιο, σε όμορφη μονοτονική έκδοση. 

Και τα τρία διηγήματα είναι πρώτης τάξης δείγματα ρεαλιστικής ηθογραφίας, και το πρώτο ειδικά, «Στις όχθες του Σάβου», είναι έξοχο στον τρόπο που παρουσιάζει τους δυο κεντρικούς χαρακτήρες, τον χαλκιά Μπλάγογε και τον λοχαγό Θανάση Ελίτσιτς, καθώς περιμένουν να έρθει το ατμόπλοιο που φέρνει τον γιο του πρώτου, τραυματία πολέμου, και τη γυναίκα του δεύτερου, που έχει φύγει με το παιδί τους –ένα παιδί που ο λοχαγός δεν το έχει δει ακόμη– για να γλιτώσουν απ’ τους Τσερκέζους.

Και τα τρία διηγήματα είναι πρώτης τάξης δείγματα ρεαλιστικής ηθογραφίας, και το πρώτο ειδικά, «Στις όχθες του Σάβου», είναι έξοχο στον τρόπο που παρουσιάζει τους δυο κεντρικούς χαρακτήρες, τον χαλκιά Μπλάγογε και τον λοχαγό Θανάση Ελίτσιτς, καθώς περιμένουν να έρθει το ατμόπλοιο που φέρνει τον γιο του πρώτου, τραυματία πολέμου, και τη γυναίκα του δεύτερου, που έχει φύγει με το παιδί τους –ένα παιδί που ο λοχαγός δεν το έχει δει ακόμη– για να γλιτώσουν απ’ τους Τσερκέζους. Το ατμόπλοιο αργεί, και οι δυο άντρες μπαίνουν σ’ ένα άθλιο καπηλειό για να πιουν κάτι, περιμένοντας. Ο μάστορας Μπλάγογε πιστεύει πως ο γιος του είναι ελαφρά τραυματισμένος, μα δεν είναι βέβαιος κιόλας, και τη φαντασία του λοχαγού βασανίζουν εικόνες με το σπίτι του να καίγεται, με πτώματα στους δρόμους… Κι όταν την αυγή φτάνει επιτέλους το ατμόπλοιο, ο χαλκιάς κοιμάται, έτσι ο λοχαγός βγαίνει μονάχος και «σαν ένα παγωμένο χέρι να τον άρπαξε απ’ την καρδιά, αλλά αυτό το χέρι έγινε άφαντο αμέσως. Είχε δει πως στο γεφυράκι κουνιόταν ένας άνθρωπος με στολή στρατιώτη και χωρίς το δεξί του πόδι και το αριστερό του χέρι» – ο «ελαφρά» λαβωμένος γιος, που έλεγε πρωτύτερα γι’ αυτόν ο πατέρας του: «Ε και να τον βλέπατε πώς δουλεύει! Έχει ένα χέρι εδώ, χοντρότερο απ’ το πόδι μου».

Στο τρίτο διήγημα, «Στο πηγάδι», ένας νουνεχής γέρος φρονηματίζει μια από τις νύφες του, και στο δεύτερο διήγημα, «Πρώτη φορά με τον πατέρα στον όρθρο», ο πατέρας μιας οικογένειας, άνθρωπος αυταρχικός που δεν σηκώνει κουβέντα, χάνει τα πάντα στα χαρτιά και καταρρέει, απειλώντας να παρασύρει στο γκρέμισμά του κι όλη την οικογένεια, μα τους σώζει η υποτακτική μητέρα, που αποδεικνύεται πιο δυνατή. Στέρεος στο πλάσιμο των χαρακτήρων, ο Λαζάρεβιτς σχεδιάζει επίσης ολοζώντανους τους χώρους με εναργείς, λιτές περιγραφές σαν αυτή: 

«Τότε πάλι κρυφοζύγωσα ως τη μεγάλη κάμαρη πατώντας στα δάχτυλα κι έριξα μια ματιά μέσ’ απ’ την κλειδαριά. Βλέπω: Στη μέση της κάμαρας τραπέζι, γύρω του οι καρέκλες, άταχτα βαλμένες και δυο τρεις ανάποδα. Στο πάτωμα άπειρα χαρτιά του παιχνιδιού και σιγαρέτα πατημένα κι απάτητα. Ένα φλιτζάνι σπασμένο. Κάτω από ένα χαρτάκι μισοφαινόταν ένα φλουρί. Το τραπεζομάντηλο κάτω, τραβηγμένο το μισό. Πάνω στο τραπέζι σκόρπια χαρτιά, φλιτζάνια πεσμένα, σκόνη πολλή και στάχτες απ’ τα τσιγάρα. Μένουν ακόμα πολλά πινάκια αδειανά. Ένας σωρός καπνού μισοκαμένου, τιναγμένος από λουλά τσιμπουκιού. Τέσσερα καντηλέρια χωρίς κεριά. Στο ένα, μόνο, καίγεται με φλόγα μεγάλη το χαρτί το χοντρό, που ήταν τυλιγμένο το κερί. Μαύρος καπνός σηκωνόταν ως το ταβάνι της κάμαρης».

Με την αρωγή του ολοζώντανου «ελληνικού ιδιώματος» του Βλάνταν Τζόρτζεβιτς, τούτα τα διηγήματα ζωγραφίζουν με γλαφυρότητα την πατριαρχική, ταραγμένη σερβική κοινωνία στο δεύτερο μισό του προπερασμένου αιώνα.

Στο απόσπασμα, παραπάνω, φαίνεται και η άλλη αρετή τούτων των διηγημάτων: πως τα ελληνικά του Τζόρτζεβιτς, συγκαιρινά με τα σερβικά του Λαζάρεβιτς, αποδίδουν θαυμάσια την ατμόσφαιρά τους. Ο μεταφραστής δηλώνει ξεκάθαρα στην εισαγωγή του ποιο ήταν το μέλημά του όταν τα γυρνούσε στη γλώσσα μας: «Προτίμησα να μεταφράσω στο ελληνικό ιδίωμα, γιατί είναι πιο εύκολο για μένα αφού μαθαίνω τη γλώσσα από την ίδια τη ζωή, κι έτσι θα μπορέσω να αποδώσω πιστά τις χάρες των διηγημάτων αυτών».

Ένα παράδειγμα, όταν περιγράφει τη φορεσιά του πατέρα στο δεύτερο διήγημα, γιατί έχει η περιγραφή νόημα για να δηλωθεί η κοινωνική του θέση: οι λέξεις που χρησιμοποιεί (εξηγούνται σ’ υποσημειώσεις) είναι «τσεμαντάνι, χρυσογάιτανο, μεϊτάνι, σελάχι, χαρμπί, ποτούρι, τουνεζίνικο φέσι». Και σε μια τωρινή μετάφραση θα μπορούσαν οι λέξεις να βρεθούν από τον μεταφραστή και να χρησιμοποιηθούν, μα κάπως θα ξεχώριζαν απ’ όλο το γύρω κείμενο, δύσκολο να ήταν οργανικά ενταγμένες σ’ αυτό· ενώ εδώ ταιριάζουν μ’ απόλυτη φυσικότητα. Με την αρωγή του ολοζώντανου «ελληνικού ιδιώματος» του Βλάνταν Τζόρτζεβιτς, τούτα τα διηγήματα ζωγραφίζουν με γλαφυρότητα την πατριαρχική, ταραγμένη σερβική κοινωνία στο δεύτερο μισό του προπερασμένου αιώνα.

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.

Στην κεντρική εικόνα φωτογραφία του Ewing Galloway. Ο ποταμός Σάβος στο Βελιγράδι, 1929.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Σκοτείνιασε και ακόμα να φανεί το βαπόρι. Ο κόσμος άρχισε να φεύγει απ’ την αποβάθρα. Έφυγε ένα παιδάκι μ’ ένα ξεροκόμματο ψωμί στο χέρι, έφυγε μια λοχαγίνα με πρόσωπο σαν το χώμα, έφυγαν κι οι δύο υπάλληλοι με το Μάρκο το μαραγκό, αφού ανταλλάξανε βρισιές με τον καφετζή, γιατί τους έδωσε μπίρα απ’ το βαρέλι που το ’χε ανοίξει από την περασμένη Τετάρτη.

Οι αμαξάδες, για την επιστροφή, ζητούσαν αγώγι δυο γρόσια μονάχα ίσαμε την πολιτεία. Ο περισσότερος κόσμος ξεκίνησε πεζός, έτσι για να κάνει όρεξη ή να ξεμουδιάσουν τα πόδια, με τα ραβδιά στον ώμο ή με τα δάχτυλα στου γιλέκου τη μασχάλη. Μάλιστα, η γυναίκα του Μαρίγκα, που ο άντρας της πουλούσε πανιά, δε θέλησε να μπει σε αμάξι και πήγαινε πεζή με τον πρόστυχο τον κόσμο και γύριζε αδιάκοπα να κοιτάζει εκείνους που ’ρχονταν από πίσω της, με χαμόγελο αδιάφορο κι ευχάριστο, σα να ’βλεπε πυροτεχνήματα στο Ζάιτσαρ ή σα να ’τρεχε στο Κνιάζεβατς ποταμός από γάλα».


altΣτις όχθες του Σάβου
Λάζα Λαζάρεβιτς
Μτφρ. Βλάνταν Τζόρτζεβιτς
Ενύπνιο 2018
Σελ. 104, τιμή εκδότη €7,95

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

«Το πρόσωπο του άλλου» του Κόμπο Αμπέ (κριτική) – Ένα νοητικό και φιλοσοφικό παιχνίδι

«Το πρόσωπο του άλλου» του Κόμπο Αμπέ (κριτική) – Ένα νοητικό και φιλοσοφικό παιχνίδι

Για το μυθιστόρημα του Κόμπο Αμπέ [Köbö Abe] «Το πρόσωπο του άλλου» (μτφρ. Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος, εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου (1966).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Ο τρόπος που συντίθεται η...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

Για την multi παράσταση «Respublika» του Λούκας Τβαρκόβσκι [Lukasz Twarkowski], σε παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία παρουσιάστηκε στο Terra Vibe Park στη Μαλακάσα. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Πολωνός σκηνοθέτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ