alt

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο λαβύρινθος των πνευμάτων» (μτφρ. Βασιλική Κνήτου, εκδ. Ψυχογιός).

Του Μιχάλη Πιτένη

Ισπανία, στο μέσον περίπου της δικτατορίας του Φράνκο. Το καθεστώς διαθέτει πια βαθιές ρίζες, τα πάθη και τα μίση φαίνεται να έχουν καταλαγιάσει, οι νικητές απολαμβάνουν τα προνόμιά τους κι οι ηττημένοι έχουν λουφάξει ή αποδεχτεί τη μοίρα τους. Βέβαια μια τέτοια εικόνα μόνο ουτοπική μπορεί να είναι, καθώς ό,τι επιβάλλεται με τη δύναμη των όπλων και έπειτα από μια σφοδρή και αιματοβαμμένη εμφύλια σύρραξη αφήνει πάντα ανοιχτούς λογαριασμούς και πληγές που πυορροούν. Λογαριασμούς παλιούς μεταξύ όσων αναμετρήθηκαν κάποτε στα πεδία των μαχών, που δεν είναι όμως οι μόνοι, καθώς προστίθενται διαρκώς και καινούργιοι, εκείνοι που ανοίγουν μεταξύ των ευνοημένων της επικρατούσας κατάστασης εξαιτίας της απληστίας τους για χρήμα και εξουσία που ικανοποιήθηκε μόνο πρόσκαιρα με τη διανομή των λαφύρων την επομένη της νίκης τους, χωρίς ωστόσο να πάψει ποτέ να αποδεικνύει πως εκτός από ακόρεστη είναι και ανεξέλεγκτη.

Ήταν η εποχή της εκδίκησης αλλά και της ανταμοιβής. Όλοι οι τομείς της ζωής στην Ισπανία επανακαθορίζονταν και, ενώ πολλοί έπεφταν στη λήθη, στην απομόνωση και στη φτώχεια, άλλοι τόσοι συνεργάτες αποκτούσαν θέσεις εξουσίας και πόρους. Δεν υπήρχε γωνιά της δημόσιας ζωής που να μην εφαρμόζονταν αυτού του είδους η κάθαρση με απαράμιλλο ζήλο.

«Ήταν η εποχή της εκδίκησης αλλά και της ανταμοιβής. Όλοι οι τομείς της ζωής στην Ισπανία επανακαθορίζονταν και, ενώ πολλοί έπεφταν στη λήθη, στην απομόνωση και στη φτώχεια, άλλοι τόσοι συνεργάτες αποκτούσαν θέσεις εξουσίας και πόρους. Δεν υπήρχε γωνιά της δημόσιας ζωής που να μην εφαρμόζονταν αυτού του είδους η κάθαρση με απαράμιλλο ζήλο. Οι αλλαγές στρατοπέδου, παράδοση βαθιά ριζωμένη στα χώματα της Ιβηρικής, εκτελούνταν με αριστοτεχνική επιδεξιότητα».

Μ’ αυτά τα λόγια ο Ισπανός (γεννημένος στη Βαρκελώνη) συγγραφέας Κάρλος Ρουίθ Θαφόν περιγράφει στο μυθιστόρημά του Ο λαβύρινθος των πνευμάτων την κατάσταση στη χώρα του με τη λήξη του εμφυλίου, μια εικόνα που, όπως θα φανεί μέσα απ’ το έργο του αυτό, παραμένει σε γενικές γραμμές ίδια και απαράλλαχτη και είκοσι χρόνια μετά. Αν κάτι έχει αλλάξει είναι ο τρόπος ξεκαθαρίσματος των λογαριασμών που τώρα πια δεν γίνεται απροκάλυπτα και στο φως της μέρας, έχοντας το άλλοθι και τη δικαιολογία πως «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα», αφού ο σκοπός έχει επιτευχθεί. Τώρα πια τα περισσότερα συμβαίνουν κρυφά και στο σκοτάδι, όπως αρμόζει σ’ ένα καθεστώς που θέλει να προβάλει ως ένα από τα προτερήματά του το ότι χάρη σ’ αυτό επικρατεί τάξη και ειρήνη. Αυτή τη φενάκη που αρέσκεται να καλλιεργεί κάθε ολοκληρωτικό και αντιδημοκρατικό καθεστώς.

Σκοτεινό και συνάμα συναρπαστικό είναι και το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν, όχι τόσο για την εξέλιξη και τις ανατροπές της ιστορίας που αφηγείται. Κατά την εκτίμησή μου η μεγάλη του αξία βρίσκεται στην ατμόσφαιρα που καταφέρνει να δημιουργήσει. Μια ατμόσφαιρα ζοφερή και ομιχλώδη, που ενίοτε σοκάρει και τρομάζει, καθώς οι περιγραφές του είναι τόσο ζωντανές και πιστευτές που αισθάνεσαι αρκετές φορές ότι οι σελίδες του βιβλίου είναι μυστικές πόρτες που ανοίγουν έξαφνα μπροστά σου για να σε οδηγήσουν σε υπόγεια εγκαταλελειμμένων σπιτιών ή σε κακοφωτισμένους και απόμερους δρόμους της Βαρκελώνης του 1959, όπου παραμονεύουν άνθρωποι ικανοί να σπείρουν όσα πτώματα χρειαστεί, αρκεί να τους χρησιμεύσουν ως σκαλοπάτια που θα τους φέρουν ένα βήμα πιο κοντά στην κατάκτηση του στόχου τους.

Tο αληθινά μεγάλο προτέρημα [του βιβλίου] είναι η περιγραφή της πορείας που ακολουθεί ο καθένας απ’ τους πρωταγωνιστές, άλλος για την τιμωρία και άλλος για τη δικαίωσή του.

Στις 956 σελίδες του βιβλίου (που έχει χωριστεί σε δύο τόμους) πρωταγωνιστούν πολλοί από τους ήρωες του γεννήθηκαν το 2001 στο μυθιστόρημα Η σκιά του ανέμου και εξελίχθηκαν το 2008 με Το παιχνίδι του αγγέλου και το 2011 με το Ο αιχμάλωτος του ουρανού, έργα που ο Θαφόν επέλεξε να συνθέτουν μια ενότητα υπό το γενικό τίτλο «Το κοιμητήριο των λησμονημένων βιβλίων», τα οποία όμως διατηρούν την αυτονομία τους και πραγματεύονται θέματα που αρχίζουν και ολοκληρώνονται μέσα στις σελίδες καθενός απ’ αυτά. Στον Λαβύρινθο των πνευμάτων του φαίνεται πως έχουμε πια την κάθαρση για τους ήρωές του. Θύματα και θύτες, αθώοι και ένοχοι, οδηγούνται σ’ ένα λυτρωτικό για όλους τέλος. Όσοι δίνουν πρωταρχική σημασία στην απόδοση της δικαιοσύνης, είτε μέσω της νέμεσης είτε μέσω της ανθρώπινης επέμβασης, είναι σίγουρο πως θα ικανοποιηθούν απ’ την κατάληξη του βιβλίου. Χρήσιμο, αλλά όχι απαραίτητα και το βασικό του προτέρημα. Γιατί το αληθινά μεγάλο του προτέρημα είναι η περιγραφή της πορείας που ακολουθεί ο καθένας απ’ τους πρωταγωνιστές του, άλλος για την τιμωρία και άλλος για τη δικαίωσή του, μέσω της οποίας ανιχνεύονται από τον συγγραφέα και αξιολογούνται πολλές και διαφορετικές ανθρώπινες συμπεριφορές. Συμπεριφορές που δικαιώνουν τη ρήση του Γουίλιαμ Γκόλντιγκ πως «ο άνθρωπος γεννά το κακό όπως η μέλισσα το μέλι».

Ο Θαφόν δεν περιορίζεται αποκλειστικά στην ενδελεχή περιγραφή των χάρτινων χαρακτήρων του, αλλά μας παρουσιάζει και μια ερεβώδη και άγνωστη για μας τους ξένους εικόνα της δικής του Βαρκελώνης. Μιας Βαρκελώνης μιας άλλης εποχής, όχι τόσο μακρινής απ’ τη σημερινή που όμως είναι μια πόλη που λειτουργούσε τότε κάτω από ένα φασιστικό καθεστώς, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Μια εικόνα που μοιάζει να είναι το κατάλληλο σκηνικό μες στο οποίο θα μπορέσουν να απελευθερωθούν και να δράσουν τα φαντάσματα που στοιχειώνουν τις ζωές των ηρώων του, αλλά και τη ζωή της πόλης.

Βασικός άξονας που κινεί την όλη ιστορία του βιβλίου Ο λαβύρινθος των πνευμάτων είναι η ζωή και η κατάληξη του Μανουέλ Βαλς, ενός πανίσχυρου και πάμπλουτου πολιτικού προσώπου που δεν είναι απλώς ένας από τους σημαντικούς παράγοντες του δικτατορικού καθεστώτος, αλλά και το σημείο αναφοράς του στον τομέα του πολιτισμού, καθώς κατάφερε να πλασαριστεί και να προβληθεί ως ο μέγιστος των γραμμάτων και των τεχνών. Μια προσωπικότητα που κάτω απ’ την καλοφτιαγμένη βιτρίνα του κρύβει μερικά απ’ τα χειρότερα και απεχθέστερα χαρακτηριστικά της ανθρώπινης φύσης, στα οποία και οφείλει την ανέλιξή του στα ύπατα αξιώματα και φυσικά τον πλουτισμό του.

Η ζωή του Βαλς, ο τρόπος με τον οποίο εμφανίζεται στη δημόσια ζωή, η καταξίωση και τελικά η αποκαθήλωσή του, αποτελούν ένα πολύ έξυπνο και δυνατό εύρημα του συγγραφέα για να καταδείξει το πώς πραγματικά λειτουργούν καθεστώτα σαν αυτό του Φράνκο που κράτησε σιδηροδέσμια την Ισπανία για σαράντα περίπου χρόνια. Καθεστώτα όπου κυριαρχούν αδίστακτοι και χωρίς καμιά ηθική αρχή άνθρωποι, που το μοναδικό τους όραμα είναι η προσωπική ευημερία με κάθε μέσο, χωρίς κανένα ενδοιασμό ή φραγμό. Κοινοί εγκληματίες που πασχίζουν να κρυφτούν πίσω από διάφορες μάσκες, χωρίς τελικά να καταφέρουν να ελέγξουν και να συγκρατήσουν τα ένστικτά τους, αποκαλύπτοντας αργά ή γρήγορα το αληθινό τους πρόσωπο. Άνδρες, κυρίως, που όπως εύστοχα γράφει γι’ αυτούς ο Θαφόν «λόγω της εποχής έγιναν σπουδαίοι κι ας ήταν οι κύριοι τίποτα». Βέβαια ο συγγραφέας τούς χαρακτηρίζει έτσι αξιολογώντας την απουσία κάθε ικανότητας και ταλέντου σε ό,τι αφορά το καλό, γιατί για το κακό τα ταλέντα τους περισσεύουν.

Οι δράστες θα πληρώσουν το τίμημα των πράξεών τους. Θα χαθούν, αλλά κάτι πολύ σημαντικό θα μείνει πίσω τους: οι συνέπειες των πράξεών τους, που στιγματίζουν και καθορίζουν την εξέλιξη της ισπανικής κοινωνίας.

Για κάποιους απ’ αυτούς τους η τιμωρία θα έρθει, έστω και αργά. Οι δράστες θα πληρώσουν το τίμημα των πράξεών τους. Θα χαθούν, αλλά κάτι πολύ σημαντικό θα μείνει πίσω τους: οι συνέπειες των πράξεών τους, που στιγματίζουν και καθορίζουν την εξέλιξη της ισπανικής κοινωνίας. Των πράξεων όλων εκείνων που έπαιξαν τον ρόλο τους, μεγάλο ή μικρό, στη σχεδόν σαραντάχρονη δικτατορία του Φράνκο. Πάντως ο συγγραφέας δεν μιλά μόνο για τις πράξεις των νικητών. Αναφέρεται και στις πράξεις των ηττημένων, αφού όλες άφησαν το δικό τους αποτύπωμα στη χώρα του. Φυσικά, αν και τις βάζει όλες στην ίδια ζυγαριά, όπως είναι λογικό και επόμενο αυτή γέρνει προς τη μεριά των καθεστωτικών, αφού εκείνοι είχαν τη μεγαλύτερη και βαρύτερη ευθύνη για ό,τι συνέβη. Ο Θαφόν, όμως, δείχνει να ενδιαφέρεται και να μιλά και για τις ευθύνες εκείνων που βολεύτηκαν ή κρύφτηκαν πίσω απ’ τη διαπίστωση πως η δύναμη είναι στα χέρια των άλλων και εμείς δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα.

Ολοκληρώνοντας την ανάγνωση του βιβλίου, αποκόμισα την εντύπωση πως ο συγγραφέας του μιλά γι’ αυτό που θα πρέπει να αποτελεί ακόμα και σήμερα κάτι σαν «εθνικό τραύμα» για τη μεγάλη αυτή χώρα της Ιβηρικής χερσονήσου. Το τραύμα του διχασμού της. Ένα τραύμα που βίωσαν και άλλες χώρες, όπως και η δική μας βέβαια, που είχαν την ατυχία να ζήσουν εμφυλίους πολέμους και δικτατορίες. Ένα τραύμα που χρειάζεται πολλά χρόνια για να επουλωθεί, αν ποτέ επουλωθεί ολοκληρωτικά…

Δύσκολο το εγχείρημα της μετάφρασης ενός τέτοιου μεγάλου σε έκταση και καλοδομημένου κειμένου, όπου οι λέξεις χρησιμοποιούνται με μαεστρία, το οποίο η κ. Βασιλική Κνήτου έφερε σε πέρας με επιτυχία.

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΙΤΕΝΗΣ είναι συγγραφέας.

altΟ λαβύρινθος των πνευμάτων
Τόμος 1
Κάρλος Ρουίθ Θαφόν
Μτφρ. Βασιλική Κνήτου
Ψυχογιός 2017
Σελ. 480, τιμή εκδότη €16,60

alt

 
 
 
 
 
altΟ λαβύρινθος των πνευμάτων
Τόμος 2
Κάρλος Ρουίθ Θαφόν
Μτφρ. Βασιλική Κνήτου
Ψυχογιός 2017
Σελ. 496, τιμή εκδότη €17,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΛΟΣ ΡΟΥΙΘ-ΘΑΦΟΝ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Περί ανθρώπων» της Γιούλι Τσε (κριτική) – Η Ευρώπη του δικαιωματισμού και η ηθική της ευθύνης

«Περί ανθρώπων» της Γιούλι Τσε (κριτική) – Η Ευρώπη του δικαιωματισμού και η ηθική της ευθύνης

Για το μυθιστόρημα της Γιούλι Τσε [Juli Zeh] «Περί ανθρώπων» (μτφρ. Απόστολος Στραγαλινός, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Από τη θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος στο Theater Orchester Neubrandenburg / Neustrelitz.

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός

...
«Μάρτυς!» του Κάβε Ακμπάρ (κριτική) – Για έναν θάνατο που θα ξεπερνάει τα ανθρώπινα

«Μάρτυς!» του Κάβε Ακμπάρ (κριτική) – Για έναν θάνατο που θα ξεπερνάει τα ανθρώπινα

Για το μυθιστόρημα του Κάβε Ακμπάρ [Kaveh Akbar] «Μάρτυς!» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Ένας παλιός λογοτεχνικός μύθος δηλοί πως οι ποιητές δεν μπορούν να γράψουν εύκολα μυθιστόρημα. Β...

«Αρχαία καλλιέργεια» του Ραντουάν Νασσάρ (κριτική) – Εισαγωγή στον θαυμαστό και θαυμάσιο κόσμο του Βραζιλιάνου συγγραφέα

«Αρχαία καλλιέργεια» του Ραντουάν Νασσάρ (κριτική) – Εισαγωγή στον θαυμαστό και θαυμάσιο κόσμο του Βραζιλιάνου συγγραφέα

Για το μυθιστόρημα του Ραντουάν Νασσάρ [Raduan Nassar] «Αρχαία καλλιέργεια» (μτφρ. Αθηνά Ψυλλιά, εκδ. Πατάκη).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Έγραψε ένα και μόνο μυθιστόρημα, την ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ