alt

Για τη συλλογή διηγημάτων του Gabriel Garcia Marquez «Άπαντα διηγήματα» (μτφρ. Κλαίτη Σωτηριάδου, εκδ. Νεφέλη).

Του Νίκου Ξένιου

Ένα διαμάντι της παγκόσμιας λογοτεχνικής κληρονομιάς, τα διηγήματα του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, πρωτοδημοσιεύθηκαν στην Ελλάδα από τη «Νεφέλη»: Μάτια γαλάζιου σκύλου, Η κηδεία της Μεγάλης Μάμα, Θάνατος σταθερός πέρα από τον έρωτα. Τώρα η Κλαίτη Σωτηριάδου αναθεωρεί τις παλιές της μεταφράσεις και ο ίδιος εκδοτικός οίκος τις συγκεντρώνει σε μιαν επίτομη έκδοση με τίτλο Άπαντα διηγήματα, όπου περιλαμβάνονται και τα υπόλοιπα έργα σε μικρή φόρμα που ο Μάρκες έγραψε μεταξύ του 1947 και του 1968: η εξαιρετική μεταφράστρια προσθέτει τρία ανέκδοτα διηγήματα από τα Μάτια γαλάζιου σκύλου και όσα διηγήματα είχαν παραλειφθεί από την Κηδεία της Μεγάλης Μάμα.

Η μαγεία του γαλάζιου σκύλου, ο μαγικός ρεαλισμός της Μεγάλης Μάμα και η φάλαινα-γιαγιά

Ο μαγικός ρεαλισμός βρίσκεται στο απόγειό του και φέρει ξεκάθαρα τα γνωρίσματα της πολιτικής αλληγορίας. Σε αυτές τις πρώτες δύο συλλογές ο Μάρκες ασκείται σε μοτίβα ωμής πραγματικότητας και σε ατμόσφαιρες που θα επιστρατεύσει αργότερα στα μυθιστορήματά του.

Η πρώτη από τις τρεις συλλογές περιλαμβάνει τα πρώτα διηγήματα του Μάρκες, οι υπερρεαλιστικοί τίτλοι των οποίων δίνουν το στίγμα της ονειρικής τους γραφής. Πρόκειται για ευφάνταστα πρωτόλεια όπου κυριαρχούν η μοναξιά και ο θάνατος. Στο νεανικό διήγημα «Ο πιο όμορφος πνιγμένος του κόσμου» (1968) το καθημερινό αντιπαρατίθεται στο φανταστικό. Τα διηγήματα της δεύτερης συλλογής: «Η κηδεία της Μεγάλης Μάμα» (1962), «Η σιέστα της Τρίτης», «Το θαυμαστό απομεσήμερο του Μπαλτάσαρ» και «Μια μέρα μετά το Σάββατο» (1962) είχαν δημοσιευθεί σε περιοδικά μεταξύ 1961 και 1972. Η «Κηδεία της Μεγάλης Μάμα» λειτουργεί ως άσκηση ύφους για τον Μάρκες. Ο μαγικός ρεαλισμός βρίσκεται στο απόγειό του και φέρει ξεκάθαρα τα γνωρίσματα της πολιτικής αλληγορίας. Σε αυτές τις πρώτες δύο συλλογές ο Μάρκες ασκείται σε μοτίβα ωμής πραγματικότητας και σε ατμόσφαιρες που θα επιστρατεύσει αργότερα στα μυθιστορήματά του: με χιούμορ και πικρό κυνισμό σκιαγραφούνται το Μακόντο, ο Αουρελιάνο Μπουενδία και η αμφισβήτηση της έννοιας της Δικαιοσύνης, σημεία αναφοράς εύκολα αναγνωρίσιμα, ανάλογα με τις ιγκουάνες, τους Εσταυρωμένους στην εκκλησία και τις δημοκρατίες της μπανάνας του Νερούντα.

Παράλογη βία, πολιτικές νύξεις και αλληγορία είναι και τα γνωρίσματα της τρίτης συλλογής, της ωριμότερης και πλησιέστερης στο γνωστό ύφος του Μάρκες. Ο μεγάλος μαέστρος της αφήγησης ξαναπιάνεται με τη μικρή φόρμα το 1972, με την «Απίστευτη και θλιβερή ιστορία της αθώας Ερέντιρα και της άσπλαχνης γιαγιάς της», που μπορεί να ανιχνευθεί εν σπέρματι στο τρίτο κεφάλαιο του μυθιστορήματος Εκατό χρόνια μοναξιά. Γλώσσα δυνατή και λυρισμός στο πλάσιμο της φράσης και ένα ψυχοσυναισθηματικό σύμπαν που κινείται ανάμεσα στη ζέστη της λευκής πλατείας, τη δροσιά της μεσαυλής (patio) και τη γεύση της γκαουάφα, για πρώτη φορά μεταφρασμένη από την Κλαίτη Σωτηριάδου. Τόσο στα Εκατό χρόνια μοναξιά όσο και στη Ερέντιρα η υπερβολή επιστρατεύεται ως γέφυρα ανάμεσα στο υποκειμενικό βίωμα και το φανταστικό, πράγμα που συμβαίνει και με τα Εκατό χρόνια μοναξιά: για τον Μάρκες δεν έχει σημασία το γεγονός, όσο η καταγραφή του στη συνείδηση.

Για τον Μάρκες δεν έχει σημασία το γεγονός, όσο η καταγραφή του στη συνείδηση.

«Απίστευτη» πράγματι η ιστορία αυτή, μας εισάγει στο ακατανόητο, το ανήκουστο, το απρόβλεπτο. Όντως «θλιβερή», η ιστορία της Ερέντιρα κυριαρχείται από τη μορφή της άκαρδης γιαγιάς, που παραλληλίζεται με φάλαινα. Ο παντογνώστης (πανεπόπτης) αφηγητής του Μάρκες μοιάζει με τον αφηγητή στο Φθινόπωρο του Πατριάρχη: η εξιστόρηση αρχίζει in medias res, στη σκηνή του μπάνιου, και συνεχίζεται με τη μύηση του κοριτσιού στην πορνεία. Τον έρωτα της Ερέντιρα με τον ξανθό έφηβο Ουλίσε (που επίσης έχει μάτια «θαλασσινά»), όπως και κάθε διάδραση των προσώπων, καταδυναστεύουν «φωνές από ναυάγιο» («voces de naufragio») και ο άνεμος του Νότου. Με έναν ιδιότυπο αμοραλισμό, που παίρνει κοινωνικές προεκτάσεις, ο έρωτας, το σεξ, η βία, ο θάνατος και η θρησκεία, αναμειγνύονται σε ένα χαρμάνι που οδηγεί απαρεγκλίτως στο παράδοξο της ανθρώπινης κατάστασης.

alt

Η παιδική μνήμη και η αξιοποίησή της

Τα σπίτια, οι άνθρωποι και οι μνήμες των παιδικών του χρόνων καταγράφονται στη λογοτεχνία του, που ο ίδιος την παραλληλίζει με εκείνη του Φώκνερ στην Αμερική.

Οι συγγραφείς της «χαμένης γενεάς» της Αμερικής βοηθούν τον «Γκάμπο» να απαλλαγεί από την «ιντελεκτουαλίστικη» προσέγγιση του διηγήματος. Με τη δολοφονία του πολιτικού ηγέτη Γκαϊτάν στη Μπογκοτά, τον Απρίλιο του 1948, ο συγγραφέας συνειδητοποιεί σε ποια χώρα ζει και κάνει την αναπόφευκτη σύγκριση με τα παιδικά του χρόνια στην Καραϊβική. Το 1951 η μητέρα του τού ζητά να τη συνοδεύσει στον γενέθλιο τόπο του, την Αρακατάκα, όπου επανέρχεται στα εικοσιοκτώ του μετά από είκοσι χρόνια απουσίας. Τα σπίτια, οι άνθρωποι και οι μνήμες των παιδικών του χρόνων τότε καταγράφονται στη λογοτεχνία του, που ο ίδιος την παραλληλίζει με εκείνη του Φώκνερ στην Αμερική. Φοιτητής πια, στο Colegio Nacional, ανακαλύπτει ποιητές όπως τον Εδουάρδο Καράνθα, τον Χόρχε Ρόχας και τον Αουρέλιο Αρτούρο, που συνεχίζουν επάξια την παράδοση του Χουάν Χιμένες και του Πάμπλο Νερούντα.

Tα όνειρα διαδραμάτιζαν, καθώς ωρίμαζε, όλο και μικρότερο ρόλο στην έμπνευσή του, η πειθαρχία και η δημοσιογραφία ως άσκηση υπήρξαν οι κυριότεροι σύμβουλοί του.

To περιοδικό «New Yorker» δημοσιεύει, ήδη από το 1974, κάποια διηγήματα του Μάρκες. Σε συνέντευξή του στο «Paris Review», ο Μάρκες παραδέχεται πως θα ήθελε να μεταφράσει όλο το έργο του Αντρέ Μαλρώ, του Κόνραντ και του Εξιπερί. Πως τα όνειρα διαδραμάτιζαν, καθώς ωρίμαζε, όλο και μικρότερο ρόλο στην έμπνευσή του, και πως η πειθαρχία και η δημοσιογραφία ως άσκηση υπήρξαν οι κυριότεροι σύμβουλοί του. Πως διάβαζε με την ίδια ευχαρίστηση τα Απομνημονεύματα του Μωχάμεντ Άλι, τον Δράκουλα του Μπραμ Στόουκερ και την κλασική λογοτεχνία. Αλλά η πρώτη ουσιαστική του επιρροή είναι η Μεταμόρφωση του Κάφκα. Στα γεγονότα του Απρίλη του 1948 καίγεται η πανσιόν της οικογένειάς του και μαζί κάποια χειρόγραφα του νέου ακόμα συγγραφέα. Το 1947 αρχίζει στο Πανεπιστήμιο της Μπογκοτά τις σπουδές του στα Νομικά και τις Πολιτικές Επιστήμες και τον ίδιο χρόνο η εφημερίδα «Espectador» δημοσιεύει το πρώτο διήγημά του με τίτλο «Η τρίτη παραίτηση». Το 1948 αναγκάζεται να συνεχίσει τις σπουδές του στην Καρταχένα των Δυτικών Ινδιών κι εκεί εργάζεται ως δημοσιογράφος στην εφημερίδα «El universal». Το 1950 εγκαταλείπει τις σπουδές του και γράφει στήλες στη φιλελεύθερη εφημερίδα «El Heraldo».

Tο 1967, γράφει τα Εκατό χρόνια μοναξιά και το 1973, μετά τη δολοφονία του Αλιέντε στη Χιλή ιδρύει το αριστερό περιοδικό «Alternativa», δυο χρόνια μετά δημοσιεύει Το φθινόπωρο του Πατριάρχη και συνάπτει σχέσεις με τον Φιντέλ Κάστρο.

Το πρώτο του μυθιστόρημα, Τα νεκρά φύλλα (1955), δημοσιεύεται από ένα μικρό εκδοτικό οίκο το 1955. Γίνεται μέλος του κολομβιανού κομμουνιστικού κόμματος και γράφει το δεύτερο μυθιστόρημά του Η κακιά ώρα (1962) και την πρώτη του συλλογή διηγημάτων: Ο συνταγματάρχης δεν έχει κανέναν να του γράψει. Ταξιδεύει ως ανταποκριτής στη Γαλλία και στην ανατολική Ευρώπη μέχρι το 1958, όταν παντρεύεται τη Μερσέντες Μπάρκα. Το 1959, ενώ γεννιέται το πρώτο του παιδί, η επανάσταση του Κάστρο τον επηρεάζει ιδεολογικά και γίνεται ανταποκριτής του ειδησεογραφικού πρακτορείου «Prensa Latina»στη Μπογκοτά. Πέντε χρόνια μετά, το 1967, γράφει τα Εκατό χρόνια μοναξιά και το 1973, μετά τη δολοφονία του Αλιέντε στη Χιλή ιδρύει το αριστερό περιοδικό «Alternativa», δυο χρόνια μετά δημοσιεύει Το φθινόπωρο του Πατριάρχη και συνάπτει σχέσεις με τον Φιντέλ Κάστρο. Αναγκάζεται να ζητήσει καταφύγιο στη μεξικανική πρεσβεία της Μπογκοτά, γιατί κατηγορείται για συνεργασία με τους αντάρτες. Δημοσιεύει το Χρονικόν ενός προαναγγελθέντος θανάτου και τα Δώδεκα διηγήματα περιπλανώμενα και το 1982 τιμάται με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, με τα χρήματα του οποίου ξεκινά την έκδοση της εφημερίδας «El Otro». Στις δεκαετίες 1980 και 1990, ενώ γράφει σενάρια και τα μυθιστορήματα: Έρωτας στα χρόνια της χολέρας (1985) και Ο στρατηγός μες στον λαβύρινθό του (1989), ζει μεταξύ της Πόλης του Μεξικού και της Κολομβίας. Γεννημένος το 1928, ο Μάρκες πεθαίνει από καρκίνο των λεμφαδένων το 2014.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).


altGabriel-Garcia Marquez
Μτφρ. Κλαίτη Σωτηριάδου
Νεφέλη 2015
Σελ. 512, τιμή εκδότη €22,50

alt

ΟΛΑ ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ GABRIEL GARCIA MARQUEZ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

Για το βιβλίο του Άμος Οζ «Ιούδας» (μτφρ. Μάγκι Κοέν, εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: o Μπεν Γκουριόν, ιδρυτής και πρώτος πρωθυπουργός του Ισραήλ, επιθεωρεί στρατεύματα το 1957. 

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός 

Η παρ...

«Το σπίτι των ονείρων» της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο (κριτική) – Ένα μανιφέστο ενάντια στα έμφυλα στερεότυπα

«Το σπίτι των ονείρων» της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο (κριτική) – Ένα μανιφέστο ενάντια στα έμφυλα στερεότυπα

Για το βιβλίο της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο [Carmen–Maria Machado] «Το σπίτι των ονείρων» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Αντίποδες). Kεντρική εικόνα: λεπτομέρεια από την αγγλική έκδοση του βιβλίου. 

Γράφει η Αντωνία Κώστα-Φώτη

...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (κριτική) – Ο Μάρκες συναντά τον Χουάν Ρούλφο σε χωριό της Χιλής

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (κριτική) – Ο Μάρκες συναντά τον Χουάν Ρούλφο σε χωριό της Χιλής

Για το βιβλίο του Αντρές Μοντέρο [Andres Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Διόπτρα). Κεντρική εικόνα: από την ταινία «Τhe Settlers». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Νότια της Χ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

Δόθηκε σήμερα (28/5) η Συνέντευξη Τύπου για το 3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων (26-30 Ιουνίου 2024). Σπουδαίοι Έλληνες και ξένοι συγγραφείς αναμένονται στην Κρήτη, ενώ το πρόγραμμα των εκδηλώσεων είναι πιο φιλόδοξο σε σχέση με τα προηγούμενα δύο χρόνια. Στην κεντρική εικόνα, εκδήλωση από το περσινό φεστιβάλ στα σκαλιά πί...

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί από τις 14 μέχρι και τις 30 Ιουνίου στο Πασαλιμάνι.

Επιμέλεια: Book Press

Ακόμη μια χρονιά η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί σε ένα αγαπημένο σημείο συνάντησης των πειραιωτών, στο Πασαλιμάν...

 «Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

«Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

Για την παράσταση «Σ' εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη που ανεβαίνει στο Αμφιθέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη. Κεντρική εικόνα: © Mike Rafail.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Γυναίκες άλλων εποχών, αλλά και σύγχρονες. Βασίλισσες, αλλά και γυναίκες της διπλανής πόρτας. Επιλέγουμε πέντε πρόσφατα βιβλία Ελλήνων συγγραφέων που μας προσφέρουν, αντίστοιχα, πέντε εντυπωτικές και καλοσχηματισμένες ηρωίδες. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος  ...

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ