«Τασμανία» του Πάολο Τζορντάνο (κριτική) – Αναζητώντας καταφύγιο σε έναν όλο και πιο ακατανόητο κόσμο

Με την πιθανότητα της συντέλειας να μην αποσιωπάται πλέον, και ούτε να θεωρείται απλώς μια καταστροφολογική εξτραβαγκάνζα του Χόλιγουντ προς άγραν θεατών που τους αρέσει να παίζουν με την αδρεναλίνη τους, καλό θα ήταν να ακολουθήσουμε την ιδέα που παρουσιάζει ο Πάολο Τζορντάνο στο μυθιστόρημά του Τασμανία: μήπως να αναζητήσουμε ένα ασφαλές καταφύγιο στον χάρτη της γης;

Ναι, θα μπορούσε να είναι η Τασμανία αυτός ο τόπος, καθώς παρέχει όλες τις δυνατότητες στον άνθρωπο που ψάχνει την ύστατη σωτηρία, τη στιγμή που όλος ο υπόλοιπος πλανήτης θα παραδίδει την ψυχή του με ένα ψίθυρο. Ο Τζορντάνο δεν γράφει ένα καταστροφολογικό σενάριο. Δεν φτιάχνει καν ένα περιπετειώδες μυθιστόρημα που εκτυλίσσεται στο απομακρυσμένο νησί του Ειρηνικού Ωκεανού. Επίσης, το βιβλίο του δεν ανήκει στην κατηγορία των περιηγητικών, όπως είναι πιθανό να σκεφτεί κάποιος κρίνοντας μόνο από τον τίτλο του.

Αυτομυθοπλασία

Χρησιμοποιώντας την κοινή (πλέον) οδό της αυτομυθοπλασίας, δημιουργεί ένα alter ego με σκοπό να εντρυφήσει στην προβληματική των ημερών, που δεν είναι άλλη από την κατάρρευση των πάντων. Στον πρωταγωνιστή του έχει επέλθει και μια προσωπική κατάρρευση, καθώς ο γάμος του βαίνει προς διάλυση έπειτα από τις αποτυχημένες προσπάθειες που έκανε με τη γυναίκα του να αποκτήσουν ένα παιδί. Εν μέσω συναισθηματικού τέλματος, ο αφηγητής, συγγραφέας και δημοσιογράφος της ιταλικής εφημερίδας Corriere della Serra, ταξιδεύει στο Παρίσι το 2015 για τη διάσκεψη COP 21, που έχει ως θέμα την κλιματική αλλαγή. Μεταβαίνει σε μια πόλη που βρίσκεται σε αναβρασμό λίγο μετά την πολύνεκρη τρομοκρατική επίθεση στο Μπατακλάν, κάτι που απηχεί και μια γενικευμένη απειλή να επικρέμαται πάνω από την ανθρωπότητα.

Χωρίς πραγματική ιδέα για το τι να γράψει, ο αφηγητής ψάχνει ένα θέμα που θα του κεντρίσει το ενδιαφέρον, και τελικά καταφέρνει να πάρει μια συνέντευξη από τον Νόβελι, έναν ακαδημαϊκό και ανερχόμενο αστέρι των μέσων ενημέρωσης. Το θέμα εδώ είναι η κλιματική αλλαγή, που καταθλίβει ολοένα περισσότερο τον αφηγητή όσο το σκέφτεται, αλλά έχει πολλά περισσότερα στη ζωή του για να ανησυχεί. Αναμετράται με τα συζυγικά του προβλήματα, ενώ ταυτόχρονα αναβάλλει το γράψιμο του βιβλίου του που επικεντρώνεται στις ατομικές βόμβες που έπεσαν στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι.

Φτάνοντας στο κατώφλι των σαράντα, ο αφηγητής αντιλαμβάνεται πως δεν έχει πολλές σταθερές στη ζωή του. Μηδαμινά είναι τα στηρίγματά του. Σε προσωπικό επίπεδο, αλλά και σε κοινωνικό, βλέπει τις πλάνες της εφηβείας και τις αναζητήσεις των πρώτων παραγωγικών του χρόνων να μετατρέπονται βαθμηδόν σε κρίσεις και αβεβαιότητες. Η Τασμανία του Τζορνάντο μεταβαίνει από τις φιλοσοφικές σκέψεις του αφηγητή σε μικρά γεγονότα που δεν προσφέρουν μεν κορυφώσεις, αλλά ουσιαστικά δομούν το αίσθημα της πνιγηρής ανασφάλειας που βιώνει ένας σημερινός άνθρωπος της ηλικίας του.

Η κρίση των Boomers

Αν Η τελειότητα του Βιντσέντζο Λατρόνικο είναι το βιβλίο-επιτομή της Γενιάς Ζ, η Τασμανία αφορά τους Boomers, που βλέπουν, στην πιο παραγωγική ηλικία τους, να μην έχουν ένα έρμα για να κρατηθούν και μια στεγανή ιδέα να πιστέψουν. Μπρος στο φάσμα της πτώσης στο πουθενά και στο τίποτα, η αναζήτηση μιας προσωπικής Τασμανίας, ενός τόπου δημιουργημένου εντός και λιγότερο ενός συγκεκριμένου μέρους που θα τους υποδεχθεί, μοιάζει να είναι αναγκαία και απαραίτητη.

Μπορεί ο αφηγητής να φαίνεται πως έχει αποκτήσει εμμονή με τις καταστροφές, εντούτοις, στις μέρες μας δεν είναι και τόσο δύσκολο να αποκτήσει κανείς μια τέτοια ροπή. Εκείνος έχει μπροστά του ένα Παρίσι που επλήγη από τον ISIS και την Ευρώπη να δονείται από την ισλαμική απειλή, όμως μια προβολή στο σήμερα θα μας πείσει πως τα «καυτά» ζητήματα όχι μόνο δεν εξέλιπαν, αλλά συν τω χρόνω έγιναν πιο περίπλοκα κι δυσεπίλυτα.

Συνεχόμενη ροή

Μπορεί τα θέματα της κλιματικής κρίσης να δείχνουν βαρετά, όπως παραδέχεται ο αφηγητής, ωστόσο κοιτώντας το ευρύτερο πλαίσιο, ο κόσμος μοιάζει να καταρρέει, και δεν είναι ο μόνος που νιώθει απογοητευμένος, όπως φαίνεται στη συνέντευξή του με τον Nόβελι και στην απαισιόδοξη πρόβλεψη του επιστήμονα. Ιδιαιτέρως στο σημείο που αναφέρει πως η καλύτερη περιγραφή των καιρών που ζούμε είναι ο χαρακτηρισμός «προ-τραυματική εποχή». Υπό «κανονικές» συνθήκες, οι φιλοσοφικές καταβυθίσεις ενός ήρωα, περισσότερο βαραίνουν παρά βοηθούν ένα μυθιστόρημα. Ο Τζορντάνο καταφέρνει να δώσει την αίσθηση της συνεχόμενης ροής στις σκέψεις του αφηγητή του. Υπάρχει, δε, ένα ενδιαφέρον παράδοξο που τον χαρακτηρίζει: τη στιγμή που κάνει συνεχόμενα ταξίδια ανά την Ευρώπη, με πρόφαση την «έρευνα» για το βιβλίο του, στην ουσία είναι εγκλωβισμένος σε ένα προβληματικό πεδίο.

Μα, αυτό ακριβώς είναι το ζητούμενο: η συνεχής αναζήτηση ενός κέντρου, το οποίο σπάνια βρίσκεται και ολοένα διαφεύγει.

Η Τασμανία είναι περισσότερο μια μεταφορά. Όλοι ψάχνουν για ένα ασφαλές καταφύγιο από τα δεινά του κόσμου. Μπορεί να είναι ένα πραγματικό μέρος στον χάρτη, αλλά μπορεί να είναι εξίσου μια κατάσταση του μυαλού. Η κρίση της μέσης ηλικίας δείχνει να είναι μια μάταιη αναζήτηση της ιδιωτικής Τασμανίας.

Ενδέχεται να φανεί σε κάποιους αναγνώστες ότι το βιβλίο δεν οδηγείται πουθενά, καθώς φτιάχνει συνεχώς ομόκεντρους κύκλους γύρω από την ίδια πάντα προβληματική. Μα, αυτό ακριβώς είναι το ζητούμενο: η συνεχής αναζήτηση ενός κέντρου, το οποίο σπάνια βρίσκεται και ολοένα διαφεύγει. Σαν την Τασμανία, που ο καθένας μας αναζητεί σε περίπτωση που τα πράγματα φτάσουν στο μη περαιτέρω, κι όταν, όντως, φτάσουν, συνειδητοποιείς πως αυτός ο τόπος είναι σαν μια Ιθάκη που βυθίστηκε.

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

Δυο λόγια για τον συγγραφέα 

Ο Πάολο Τζορντάνο γεννήθηκε στο Τορίνο το 1982. Σπούδασε θεωρητική φυσική στο Πανεπιστήμιο του Τορίνου και είναι διδάκτωρ στη Φυσική των Στοιχειωδών Σωματιδίων. Ζει στη Ρώμη και είναι συνεργάτης της εφημερίδας Corriere della Sera.

Έχει γράψει πέντε μυθιστορήματα: τη Μοναξιά των πρώτων αριθμών (La solitudine dei numeri primi, 2008, Βραβείο Strega και Βραβείο Campiello Opera Prima, Εκδ. Ωκεανίδα, 2008), το Ανθρώπινο σώμα (Il corpo umano, Mondadori 2012), Το μαύρο και το ασημί (Il nero e l’argento, Einaudi 2014), το Καταβροχθίζοντας τον ουρανό (Divorare il cielo, Einaudi, 2018, Εκδόσεις Πατάκη, 2021) και την Τασμανία (Tasmania, Einaudi, 2022, εκδόσεις Πατάκη, 2025), που έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από 40 γλώσσες.

Toν Μάρτιο του 2020 κυκλοφόρησε το βιβλίο του Περί μετάδοσης (Nel contagio, Einaudi, Εκδόσεις Πατάκη, 2020), που γράφτηκε μεταξύ Φεβρουαρίου και Μαρτίου της ίδιας χρονιάς, ενώ μεταφράστηκε ταυτόχρονα σε πάνω από 30 γλώσσες. Ακολούθησε το βιβλίο του Τα πράγματα που δε θέλω να ξεχάσω (Le cose che non voglio dimenticare, Einaudi, 2021), που αποτυπώνει τον αντίκτυπο της πανδημίας του κορονοϊού.