alt

Μια έκδοση για τον τρόπο εργασίας, τις ιδέες, τις θεωρίες και το έργο του μεγάλου πολεοδόμου Κωνσταντίνου Δοξιάδη. 

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Αυτές τις μέρες σκέφτομαι τα περί πεζοδρομήσεων και όσα έγραφε η Jane Jacobs για τις παραδοσιακές συνοικίες[1], πώς μπορούμε να διατηρήσουμε ζωντανό τον ιστό των μεγαλουπόλεων και πώς μπορούμε να τον οδηγήσουμε στο μαρασμό. Κι όπως πάντα, όταν σχεδιάζεται κάποια πολεοδομική παρέμβαση στο κλεινόν μας άστυ, σκέφτομαι τον Κωνσταντίνο Δοξιάδη, ιδιαίτερα το Urban Renewal and the Future d the American City[2]: αναρωτιέμαι ποια θα ήταν η γνώμη του και αν θα την ακούγαμε.

altΟ Κωνσταντίνος Δοξιάδης έφυγε νωρίς και μας άφησε μόνους με τους οικολογίζοντες, τους νοσταλγούς του βουνού και του λόγγου, τους σύγχρονους Levellers. Με την ευκαιρία της ανάγνωσης αυτής της δίτομης έκδοσης η οποία περιλαμβάνει τις εισηγήσεις του Συνεδρίου που πραγματοποίησε ο Σύνδεσμος Συνεργατών και Φίλων Κωνσταντίνου Α. Δοξιάδη, υπενθυμίζω εδώ με λίγα λόγια τον τρόπο εργασίας, τις ιδέες, τις θεωρίες και το έργο του μεγάλου πολεοδόμου. Η σιωπή που τον περιβάλλει στην Ελλάδα δείχνει ότι δεν μπορούμε να εκτιμήσουμε ούτε το επιστημονικό μεγαλείο, ούτε τις ιδιοφυίες που αναδύονται, παρά τις αντιξοότητες, στον ελληνικό χώρο.


Η «οικιστική» του Κωνσταντίνου Δοξιάδη

Η σιωπή που τον περιβάλλει στην Ελλάδα δείχνει ότι δεν μπορούμε να εκτιμήσουμε ούτε το επιστημονικό μεγαλείο, ούτε τις ιδιοφυίες που αναδύονται στον ελληνικό χώρο

Ο Κωνσταντίνος Δοξιάδης (1913-1975) ήταν λοιπόν κορυφαίος αρχιτέκτονας και οραματιστής, γιος του παιδίατρου Απόστολου Δοξιάδη, στενού φίλου του Ελευθέριου Βενιζέλου και κατά καιρούς υφυπουργού στις κυβερνήσεις του. Το 1935 αποφοίτησε από την Αρχιτεκτονική Σχολή του ΕΜΠ και την επόμενη χρονιά ανακηρύχτηκε διδάκτωρ από το πανεπιστήμιο Σαρλότενμπουργκ του Βερολίνου. Στη διάρκεια της Κατοχής ήταν επικεφαλής αντιστασιακής ομάδας και εξέδιδε το περιοδικό «Χωροταξία-Πολεοδομία-Αρχιτεκτονική», τη μοναδική τεχνική επιθεώρηση στα κατεχόμενα ευρωπαϊκά εδάφη. Μετά το τέλος του πολέμου διετέλεσε επικεφαλής της ελληνικής αντιπροσωπίας στη Διεθνή Διάσκεψη Οικισμού, Πολεοδομίας και Ανοικοδομήσεως του ΟΗΕ: με αυτή την ιδιότητα εκπροσώπησε την Ελλάδα στις διαπραγματεύσεις για τις ιταλικές πολεμικές επανορθώσεις. Το 1954 ίδρυσε το τεχνικό γραφείο Doxiadis Associates, μια ιδιωτική εταιρεία συμβούλων μηχανικών, αρχιτεκτόνων και πολεοδόμων που σύντομα είχε δραστηριότητες σε σαράντα χώρες.

altΣτη διατριβή του γύρω από τη διάταξη του χώρου στην αρχαία ελληνική πολεοδομία, ο Δοξιάδης υποστήριξε ότι οι αρχαίοι σχεδίαζαν τα κτίριά τους στον χώρο με βάση προοπτικές μετρήσεις[3]. «Ολοι διαπράττουμε αρχιτεκτονικά εγκλήματα», έγραφε το 1971 στο περιοδικό «Ekistics» για να εξηγήσει ότι εκείνη η μικρή κλίμακα των αρχαίων ελληνικών οικισμών αποτελούσε το μέτρο για την αρχιτεκτονική της ανθρώπινης ευτυχίας. «Ως εγκληματίες πρέπει να ομολογήσουμε εξαρχής ότι δεν κατανοούμε την πόλη και δεν έχουμε την κατάλληλη αρχιτεκτονική για την εποχή μας. Μερικοί θεωρούν τους αρχιτέκτονες υπεύθυνους γι’ αυτή την αποτυχία. Εχουν δίκιο, αν σκεφτούμε ότι δεν αναφέρονται σε εξειδικευμένες πλευρές της αρχιτεκτονικής ή σε όλους τους αρχιτέκτονες, αλλά στον μέσο αρχιτέκτονα, τον ειδικό στην κατασκευή των κελυφών [δηλαδή των σπιτιών] τα οποία η ανθρωπότητα έχει απόλυτη ανάγκη».

Η “οικιστική” (ekistics) του Δοξιάδη –η επιστήμη των ανθρώπινων οικισμών– περιλαμβάνει τον σχεδιασμό της περιφέρειας, της πόλης, της κοινότητας και της κατοικίας: πρόκειται για μια διακλαδική μελέτη όλων των ειδών των ανθρώπινων οικισμών που συνδυάζει τη γεωγραφία με την οικολογία, την ψυχολογία με την ανθρωπολογία και με τις cultural studies, την πολιτική με την αισθητική, την τεχνολογία με την τέχνη. Η οικιστική αφορά τη φύση, τον άνθρωπο ως άτομο, την κοινωνία, τα κελύφη και τα δίκτυα. Ο Κωνσταντίνος Δοξιάδης ήταν προπάντων άνθρωπος των δικτύων° ένας από τους πρωτοπόρους των μεγάλων μητροπολιτικών υπο- και υπερ-δομών: μέσω της οικιστικής, εμβάθυνε στην αλληλεπίδραση μεταξύ των ανθρώπινων ομάδων και μελέτησε τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται τα χωριά, οι κωμοπόλεις, οι πόλεις και οι μητροπόλεις[4]. Για τον Δοξιάδη η οικιστική είναι μια επιστήμη των συστημάτων[5] που μπορεί να επωφεληθεί από τα βιολογικά και εξελικτικά μοντέλα. Και για να αποφευχθεί το χάος πρέπει να οργανώσει ένα ιεραρχημένο σύστημα από τον άνθρωπο-μονάδα μέχρι την Ecumenopolis (παγκόσμια πόλη). Το σχήμα είναι περίπου το εξής:

Άνθρωπος - 1
δωμάτιο - 2
σπίτι (ενδιαίτημα)- 5
οικισμός - 40
μικρή γειτονιά ( ή χωριό ) - 250
γειτονιά - 1.500
μικρή πόλη - 10.000
πόλη - 75.000
επαρχιακή πρωτεύουσα - 500.000
μητρόπολη - 4 εκατ.
μικρή μεγαλούπολη - 25 εκατ.
μεγαλούπολη - 150 εκατ.
Μικρή eperopolis (ηπειρόπολη) - 750 εκατ.
eperopolis - 7.500 εκατ.
Ecumenopolis - 50,000 εκατ.
 
Από το όραμα στον εφιάλτη

Μερικές από τις δημογραφικές προβλέψεις του Δοξιάδη δεν επαληθεύτηκαν. Ευρείες περιοχές όπως η ακτή του Ειρηνικού από το Σαν Ντέγκο μέχρι το Σαν Φρανσίσκο εμφανίζουν ακόμα αστική ασυνέχεια μονολότι ο Δοξιάδης περίμενε ότι θα ενοποιηθούν. Όσο για το Ντιτρόιτ, έπαθε όσα έπαθε σηματοδοτώντας το τέλος του βιομηχανικού ονείρου[6]: στο Ντιτρόιτ δεν απέτυχε μόνον ο πολεοδομικός σχεδιασμός αλλά ολόκληρη η οικονομία. Εξάλλου, απέτυχαν μια σειρά πολεοδομικά πειράματα τα οποία ο Δοξιάδης είχε, εν πολλοίς, προβλέψει: στη μελέτη του “Between Dystopia and Utopia” (1966) καταδεικνύει την εγγύτητα μεταξύ ουτοπίας και δυστοπίας, το πώς τα πολεοδομικά και πολιτικά οράματα μπορούν να μεταμορφωθούν σε εφιάλτες.

O Δοξιάδης μού φαίνεται πιο κοντά στον επιστήμονα που αρνείται τον λαϊκιστικό συμβιβασμό και που, στο τέλος, δυναμιτίζει το ίδιο του το έργο

Τα κείμενα-εισηγήσεις αυτής της ελληνικής έκδοσης είναι μελέτες 54 επιστημόνων όλων των ειδικοτήτων και δίνουν μια σαφή εικόνα για τα έργα και τη φιλοσοφία του Κ.Α. Δοξιάδη. Για να κατανοήσουμε το έργο του, είναι εξίσου απαραίτητο το βιβλίο «Κείμενα, σχέδια, οικισμοί» (επιμέλεια: Αλέξανδρος-Ανδρέας Κύρτσης, Ίκαρος, 2006) όπου περιλαμβάνονται σκέψεις γύρω από την πληθυσμιακή έκρηξη, την επιδείνωση της ποιότητας ζωής εξαιτίας του υπερπληθυσμού και τη συρρίκνωση του ζωτικού χώρου. Σε αμφότερα τα βιβλία, παρουσιάζεται ο σχεδιασμός του Ισλαμαμπάντ, οι εκτιμήσεις για την αστική εξάπλωση στην περιοχή των Μεγάλων Λιμνών (Μίσιγκαν, Ιλλινόι), καθώς και τα σχέδια για την ελληνική χωροταξία και την Αθήνα που έμειναν απραγματοποίητα. Ο Δοξιάδης αντιμετώπισε τη γνώριμη χωριάτικη καχυποψία μας και οι ιδέες του –το αεροδρόμιο και η γέφυρα στη Μακρόνησο, η σιδηροδρομική σύνδεση και το λιμάνι στο Λαύριο– χάθηκαν στο σκοτάδι του χρόνου. Καμιά φορά μπροστά σ’ αυτή τη χωριάτικη καχυποψία τον φαντάζομαι να παίρνει τη μορφή του Χάουαρντ Ρόαρκ, του οραματιστή αρχιτέκτονα στο The Fountainhead της Ayn Rand: παρότι η Rand εμπνεύστηκε τον Ρόαρκ από τον Frank Lloyd Wright, ο Δοξιάδης μού φαίνεται πιο κοντά στον επιστήμονα που αρνείται τον λαϊκιστικό συμβιβασμό και που, στο τέλος, δυναμιτίζει το ίδιο του το έργο.

[1]The Death and Life of Great American Cities, Random House, 1961
[2] Public Administration Service; 1st Edition / 1st Printing edition (1966)
[3]Architectural Space in Ancient Greece, The MIT Press (November 15, 1977)
[4] βλ. Global Greece: C.A. Doxiadis and Planning in the Network Era (http://artscalendar.yale.edu/day/2014-03-28?event=CAL-2c9cb3cd-4335cf3d-0143-893d2c92-00005dd6bedework%40yale.edu_)
[5] Στη δεκαετία του 1960, μεγάλη επιρροή άσκησε ο Ludwig Von Bertalanffy με το  General System Theory: Foundations, Development, Applications (Revised Edition) (Penguin University Books), 1969
[6]Emergence and Growth of an Urban Region : The Developing Urban Detroit Area ; Volume 1: Analysis, The Detroit Edison Company (January 1, 1966)

* Η ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ είναι συγγραφέας, ιστορικός και μεταφράστρια.


altΟ Κωνσταντίνος Δοξιάδης και το έργο του
Συλλογικό
Επιμέλεια: Γιώτα Καζάζη
Τεχνικό Επιμελητήριο της Ελλάδας 2009

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΔΟΞΙΑΔΗ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανοιχτά βιβλιοπωλεία, όπως στη Γαλλία!

Ανοιχτά βιβλιοπωλεία, όπως στη Γαλλία!

Η Σύμπραξη Εκδοτών επανέρχεται με αίτημά της προς την κυβέρνηση, ζητώντας να χαρακτηριστούν τα ...

Διαβάζω τον Χαβιαρά, ονειρεύομαι τον Στρατή

Διαβάζω τον Χαβιαρά, ονειρεύομαι τον Στρατή

Μερικές σκέψεις για το έργο και το πρόσωπο του Στρατή Χαβιαρά, με αφορμή το κλείσιμο σήμερα ενός χρόνου από τον θάνατό του.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Τους φίλους συγγραφείς που έφυγαν από κοντά μας τους μνημονεύουμε ...

Ελλάδα - Γαλλία: 200 χρόνια φιλίας και πολιτιστικού διαλόγου - Όλες οι δράσεις

Ελλάδα - Γαλλία: 200 χρόνια φιλίας και πολιτιστικού διαλόγου - Όλες οι δράσεις

Με την ευκαιρία του εορτασμού των διακοσίων ετών από την Ελληνική Επανάσταση του 1821, το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος παρουσιάζει ένα πρόγραμμα εκπαιδευτικών και πολιτιστικών δράσεων, καθ’ όλη τη διάρκεια του 2021.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση δύο ιστοριών από τη συλλογή διηγημάτων του Κώστα Πούλου «Αμφίβια τέρατα – Ιστορίες στον δρόμο για τη λίμνη», που θα κυκλοφορήσει στις 10 Μαρτίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΕ ΑΣΗΜΕΝΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

...
Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ta-Nehisi Coates «Ο χορευτής του νερού» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη), το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όλη μου τη ζωή ήθελα να φύγω. Δεν ήταν κάτι ...

Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός, επιμ. Μαρία Καβάλα (προδημοσίευση)

Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός, επιμ. Μαρία Καβάλα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την εισαγωγή της Μαρίας Καβάλα, η οποία είχε και την ευρύτερη επιμέλεια στον συλλογικό τόμο «Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός. Η δυναμική παρουσία. Η οδυνηρή απουσία. Το σήμερα», ο οποίος κυκλοφορεί στις 11 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις University Studio Press.

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

12 Φεβρουαρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Βιβλία που θεμελίωσαν τον πολιτισμό μας: 10 διαλέξεις στο Ίδρυμα Θεοχαράκη

Οι συγγραφείς Σώτη Τριανταφύλλου και Κώστας Κατσουλάρης παρουσιάζουν θεμελιώδη βιβλία του πολιτισμού μας σε μια σειρά 10 διαλέξεων μέσω πλατφόρμας τηλεδιάσκεψης, στο πλ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ