«Η σκιά πάνω από το Ίνσμουθ» του Χ.Φ. Λάβκραφτ (κριτική) – Η σκοτεινή μυθολογία του Κθούλου

Το 1928 θα είναι μια σημαντική χρονιά εσωτερικών ανακαλύψεων για τον μέντορα του τρόμου Χ.Φ. Λάβκραφτ. Έχοντας ολοκληρώσει τις ιστορίες που περιλαμβάνονται στον κύκλο «Ονειροχώρες», άρχισε να εισχωρεί ακόμη περισσότερο στα έγκατα του υποσυνείδητου, με σκοπό να αρδεύσει υλικό που θα μετατραπεί σε έργο φλογερής πρωτοτυπίας.

Κάπως έτσι, θα αρχίσει να επεξεργάζεται έναν νέο κύκλο διηγημάτων των οποίων η θεματική θα περιλαμβάνει μυθικά όντα, αποκρουστικές υπάρξεις, δαιμονικές φιγούρες και εφιαλτικά υβρίδια που επιβουλεύονται την ησυχία των ανθρώπων. Πρόκειται για την περίοδο που, πλέον, έχει ονομαστεί «Μυθολογία Κθούλου», με τον Κθούλο (σ.σ.: μια λέξη που δημιούργησε ο Λάβκραφτ) να είναι μια φανταστική οντότητα γιγαντιαίων διαστάσεων που λατρεύεται πειθήνια από τους πιστούς του και φέρει μια παράξενη όψη που παραπέμπει σε χταπόδι, δράκο, αλλά και άνθρωπο.

Η νουβέλα Η σκιά πάνω από το Ίνσμουθ (μτφρ. Κυριάκος Χαλκόπουλος, εκδ. Οξύ) γράφτηκε το 1931. Ως εκ τούτου, χρονικά και θεματικά ανήκει στο σκοτεινό περιβάλλον του Κθούλου. Είναι, δε, η μοναδική ιστορία που πρόλαβε να δει ο Λάβκραφτ να γίνεται βιβλίο, καθώς πέθανε σε ηλικία μόλις 46 ετών. Παρά το σχετικά νεαρό της ηλικίας του, όμως, είχε καταφέρει να οικειοποιηθεί δημιουργικά όλα τα απαραίτητα στοιχεία της μυθοπλασίας του Έντγκαρ Άλαν Πόε και του Άρθουρ Μάχεν και, με τη συμβολή των δικών του εφιαλτών, να δομήσει έναν λογοτεχνικό κόσμο δυσώδη, γοτθικό και μυθικά μακάβριο.

Αυτός ακριβώς είναι και ο διάκοσμος της μικρής κωμόπολης Ίνσμουθ που επισκέπτεται ένας νεαρός που επιθυμεί να περιηγηθεί στη Νέα Αγγλία θέλοντας έτσι να γιορτάσει την ενηλικίωσή του, αλλά και να μάθει περισσότερα για τα γενεαλογικό του δέντρο.

Μια πόλη νεκρή 

Κάποια στιγμή βρίσκεται στο δρόμο για το Άρκαμ (τόπο των παππούδων του), όταν αποφασίζει να κάνει να καίρια παράκαμψη στο λιμάνι του Ίνσμουθ. Κι ενώ όλοι τον αποτρέπουν να κάνει αυτή την απονενοημένη αλλαγή στα σχέδιά του, εκείνος, διψώντας για το άγνωστο και την περιπέτεια, παρακούει τις συμβουλές των ξένων και πηγαίνει στο στόμα του λύκου (… και χειρότερων όντων).

Εκεί συναντάει μια πόλη σχεδόν νεκρή. Ελάχιστοι άνθρωποι κυκλοφορούν στους δρόμους και η όψη τους είναι παράξενη και εκφοβιστική. Ο τόπος βρομάει ψαρίλα και σκοτεινιά. Τα περισσότερα σπίτια είναι διαλυμένα και η μοναδική πρόσοδος των κατοίκων είναι η αλιεία και κάποια περίεργα κοσμήματα που πουλούν σε ξένους. Κοντά στο Ίνσμουθ, σε θέση ισχύος, βρίσκεται ο Ύφαλος του Διαβόλου. Η βασική αιτία για το κακό όνομα της κωμόπολης, καθώς οι θρύλοι που κυκλοφορούν σε όμορες περιοχές αναφέρουν πως εκεί ενδημούν δαιμόνια του κάτω κόσμου, ενώ λαμβάνουν χώρα ανθρωποθυσίες κι άλλες καταχθόνιες τελετές.

Δεν θα αργήσει ο νεαρός να υποβληθεί από το σκηνικό και να κατανοήσει πως βρίσκεται στο λάθος μέρος τη λάθος στιγμή. Η εντύπωσή του θα γίνει βεβαιότητα όταν θα αναγκαστεί να μείνει το βράδυ στο Ίνσμουθ (ενώ σκόπευε να φύγει με το πρώτο λεωφορείο), στο μοναδικό πανδοχείο της πόλης.

Δεν θα αργήσει ο νεαρός να υποβληθεί από το σκηνικό και να κατανοήσει πως βρίσκεται στο λάθος μέρος τη λάθος στιγμή. Η εντύπωσή του θα γίνει βεβαιότητα όταν θα αναγκαστεί να μείνει το βράδυ στο Ίνσμουθ (ενώ σκόπευε να φύγει με το πρώτο λεωφορείο), στο μοναδικό πανδοχείο της πόλης.

Εκεί, μέσα στην άγρια νύχτα, θα δεχθεί επίθεση από παράξενα όντα που έχουν ψαρίσια και ανθρώπινη μορφή. Μήπως είχε υπερεκτιμήσει τις δυνάμεις του; Μήπως δεν πήρε τοις μετρητοίς τις αποκαλύψεις που του έκανε ο γερό-Ζάντοκ ο μεθύστακας; Ήταν εκείνος που για ένα μπουκάλι ουίσκι του άνοιξε όλες τις πύλες της κόλασης που περιέβαλαν το Ίνσμουθ και του μίλησε για την καταλυτική παρουσία του Όμπεντ Μαρς και της φαμίλιας του.

Αυτός ο πλούσιος πλοιοκτήτης φαίνεται πως έκανε «συμβόλαιο» με τις σκοτεινές υπάρξεις που κατοικούν στο βυθό του Υφάλου του Διαβόλου κι έκτοτε η πόλη του έγινε αγρός παράξενων συμβάντων, αλλά και σοβαρών μεταλλάξεων. Να γιατί ξαφνικά ερήμωσε και έγινε αδιάβατος τόπος για όλους τους υπόλοιπους πλην των κατοίκων του Ίνσμουθ. Οι κάτοικοι της κωμόπολης ασπάστηκαν μια νέα θρησκεία, έγιναν μέλη του Τάγματος των μυστών του Ντάγκον κι έκτοτε τελούν υπό τη δεσποτεία των κακών πνευμάτων.

Φρικώδες κυνηγητό 

Οι σελίδες που περιγράφουν το φρικώδες κυνηγητό των απόκοσμων πλασμάτων με σκοπό να πιάσουν τον νεαρό διαβάζονται με ένα σφίξιμο στο στομάχι. Δείγμα του πόσο ικανός ήταν ο Λάβκραφτ να δημιουργεί με τις λέξεις σκούρα νέφη τρόμου. Η νουβέλα θα μπορούσε να ολοκληρωθεί μ’ αυτή την καταδίωξη, ωστόσο, όχι, ο συγγραφέας αποφασίζει να χρωματίσει με ακόμη πιο μελανά χρώματα τον εν εξελίξει εφιάλτη.

Ο νεαρός περιηγητής, αφού προηγουμένως έχει ενημερώσει τις Αρχές για το τι συμβαίνει στο Ίνσμουθ ζητώντας τους επίμονα να καθαρίσουν τον τόπο από τα διαβολικά στοιχειά, γίνεται κοινωνός κάποιων δεδομένων που έχουν να κάνουν με τους προγόνους του και πώς αυτοί συνδέονται με το Ίνσμουθ. Τι περιμένει τον πρωταγωνιστή έπειτα από αυτές τις αποκαλύψεις; Ό,τι και τους περισσότερους ήρωες του Λάβκραφτ: μια κάθετη βουτιά στην παραφροσύνη.

Το Ίνσμουθ δεν θα μείνει μόνο στις σελίδες αυτής της ιστορίας. Με τα χρόνια θα γίνει ένας μυθικός τόπος και θα αποτελέσει έμπνευση για άλλους συγγραφείς, ενώ θα χρησιμοποιηθεί από προγραμματιστές video games, κομίστες, αλλά και σκηνοθέτες. Όλοι τους, ο καθένας με τον τρόπο του, συνθέτουν μια πολλαπλή παραλλαγή ενός τόπου διαβολικού και απόκοσμου.

Το Ίνσμουθ δεν θα μείνει μόνο στις σελίδες αυτής της ιστορίας. Με τα χρόνια θα γίνει ένας μυθικός τόπος και θα αποτελέσει έμπνευση για άλλους συγγραφείς, ενώ θα χρησιμοποιηθεί από προγραμματιστές video games, κομίστες, αλλά και σκηνοθέτες. Όλοι τους, ο καθένας με τον τρόπο του, συνθέτουν μια πολλαπλή παραλλαγή ενός τόπου διαβολικού και απόκοσμου.

Η παρούσα έκδοση συμπληρώνεται με το διήγημα «Οι γάτες του Ούλθαρ», γραμμένο νωρίτερα από τη «Σκιά πάνω από το Ίνσμουθ». Εδώ το γοτθικό στοιχείο δεν είναι κυρίαρχο, ωστόσο ο υπόγειος τρόμος δεν λείπει. Θύτες και θύματα είναι ένα ζευγάρι ηλικιωμένων που σκοτώνουν όποια γάτα βρίσκουν μπροστά τους.

Δεν θα αργήσει να έρθει κατά πάνω τους η πληρωμένη εκδίκηση (και μάλιστα με τον πιο επώδυνο τρόπο) από τις ίδιες τις γάτες. Ο ευφάνταστος τρόπος με τον οποίο κλείνει το διήγημα δείχνει πως ο Αμερικανός συγγραφέας κατείχε τόσο καλά το υλικό του που μπορούσε να οδηγήσει μια φαινομενικά απλή ιστορία σε κατασκότεινα βάθη.

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Πίστευα πως ήμουν προετοιμασμένος για το χειρότερο, και πραγματικά θα όφειλα να είχα προετοιμαστεί αν ληφθούν υπόψη όλα εκείνα που είχα δει στην πόλη. Οι προηγούμενοι διώκτες μου είναι φοβερά παραμορφωμένοι – δεν θα έπρεπε, κατά συνέπεια, να με ξαφνιάσουν τώρα κάποιοι με ακόμη πιο αφύσικα χαρακτηριστικά, ή έστω ορισμένες μορφές που δεν διατηρούσαν πλέον σε κανένα βαθμό τη φυσική διάπλαση; Άνοιξα τα μάτια μου μόνο όταν ο δυνατός θόρυβος ακουγόταν πλέον από ένα σημείο που προφανώς βρισκόταν ακριβώς μπροστά από την κρυψώνα μου».