pedro almodovar

Για το βιβλίο του Πέδρο Αλμοδόβαρ [Pedro Almodóvar] «Το τελευταίο όνειρο» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Διόπτρα). Kεντρική εικόνα: © Wikipedia. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

O Πέδρο Αλμοδόβαρ ήταν πάντα ένα παράδοξο. Ίσως διότι κι ο ίδιος θέλησε από την πρώτη στιγμή που εντάχθηκε στον κινηματογραφικό κόσμο να μην δώσει τη δυνατότητα σε κανέναν να τον κατατάξει και να τον τοποθετήσει σε ένα είδος. Κάπως έτσι, μ’ αυτή την αντιφατικότητα ως βασικό στοιχείο ταυτότητας (καλλιτεχνικής και μη) ο Ισπανός σκηνοθέτης είδε μεγάλο μέρος του κοινού να τον αποθεώνει και κάμποσους κριτικούς να εξετάζουν αποδοκιμαστικά κάποιες ταινίες του.

Την ίδια στιγμή που παίζει με το μελό και το γκροτέσκο, έχει την ικανότητα να φτιάχνει σεκάνς υψηλής δραματικής πύκνωσης (ιδιαίτερα στις τελευταίες ταινίες του) φλερτάροντας με μιαν αβίαστη, όσο και απέριττη, ποιητικότητα. Είναι επιφανειακός και απολιτίκ; Είναι φεμινιστής ή μισογύνης; Είναι παγκόσμιος ή κουβαλάει ως βάρος την ισπανικότητα στις πλάτες του; Είναι ένας μετρ του μελοδράματος ή, απλώς, χρησιμοποιεί ως «προπέτασμα» όλες αυτές τις προφανείς φόρμες για να παίξει με τους δικούς του όρους;

Ιδού (ξανά) μια σειρά από παράδοξα, τα οποία, ωστόσο, κακό δεν του έκαναν, από τη στιγμή που πλέον έχει καταφέρει να ξεφύγει από την περιφερειακότητα της χώρας του και να πλεύσει σε διεθνή κινηματογραφικά ύδατα.

Το συγγραφικό εγώ

Είναι, άραγε, και συγγραφέας; Θα πρέπει να το αντιμετωπίσουμε κι ως τέτοιο; Για μια πολυπρισματική περσόνα όπως είναι ο Αλμοδόβαρ, τα πάντα είναι (ή θα πρέπει να είναι) αποδεκτά.

Κι όμως, αν μελετήσεις τη συλλογή κειμένων του στο βιβλίο Το τελευταίο όνειρο (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Διόπτρα) δεν γίνεται να μην σκεφτείς πως, ναι, εδώ έχεις να κάνεις με κάτι που δεν θα μπορούσε να γραφτεί αλλιώς. Σαν να λέμε τούτο το βιβλίο είναι φτιαγμένο à la manière de Almodovar.

Ήδη, από την εισαγωγή, ο Αλμοδόβαρ ανοίγει τα χαρτιά του ως προς την πρόθεσή του να εκδώσει το συγκεκριμένο βιβλίο. Πρώτα και κύρια ξεκαθαρίζει πως όλα τα κείμενα τα θεωρεί αφηγήσεις (ούτε ιστορίες ούτε διηγήματα ούτε μικρά memoirs). Επιμένει πως όπως στη φιλμογραφία του θέλησε να συμφύρει τα είδη, τα φύλα, τη μυθοπλασία και τη ζωή σε μια στροβιλιστική συγχρονία, έτσι και στις λογοτεχνικές απόπειρές του, οι οποίες δεν είναι τωρινές, αλλά ανάγονται στην παιδική του ηλικία και τον συντρόφευσαν σε όλα τα κατοπινά χρόνια του, θέλησε να φτιάξει έναν κόσμο που θα περιέχει τα πάντα και τίποτα δεν θα είναι ευδιάκριτο.

Επινόηση και παραξενιά 

Οι δώδεκα αφηγήσεις που συγκροτούν την έκδοση επιβεβαιώνουν την πρόθεσή του. Πρόκειται για κείμενα που σε κεντρίζουν (ενίοτε και σε κερδίζουν) με την επινοητικότητα και της ιδιάζουσα έως και πρωτότυπη παραξενιά τους κι άλλα στα οποία βλέπεις αφιλτράριστα κάποια πραγματικά επεισόδια της ζωής του.

Ναι, η πραγματικότητα και η επινόηση λειτουργούν εν ταυτώ κι εδώ, με τον Αλμοδοβάρ να γνωρίζει, πλέον, πολύ καλά την τέχνη της σαγήνης, της πλάνης, της μαγείας, αλλά και της απομάγευσης.

Όσο κι αν παραδέχεται πως ποτέ δεν κράτησε ημερολόγιο στη ζωή του, εδώ καταφέρνει σε τέσσερις διαφορετικές αφηγήσεις να μας προσφέρει στιγμές του ιδιωτικού του βίου.

Όσο κι αν παραδέχεται πως ποτέ δεν κράτησε ημερολόγιο στη ζωή του, εδώ καταφέρνει σε τέσσερις διαφορετικές αφηγήσεις να μας προσφέρει στιγμές του ιδιωτικού του βίου (ερωτικού και μη) που δείχνουν πως έχει την ικανότητα να θυμάται ακόμη και την πιο μικρή λεπτομέρεια γεγονότων που του συνέβησαν πριν από πολλά χρόνια (μα, να θυμάται ακόμη και ποια αναγλητικά έπαιρνε όταν τον σφυροκοπούσε η ημικρανία;).

Μέσα σ’ αυτές τις δώδεκα αφηγήσεις, ωστόσο, υπάρχει μια που δεν γίνεται να μην παραδεχθείς πως ο Αλμοδοβάρ όταν θέλει μπορεί να χειριστεί τους τροπισμούς της γραφής (όπως και της κάμερας) με τους καλύτερους -καλλιτεχνικούς- όρους. Πρόκειται για την ιστορία που έδωσε και τον γενικό τίτλο στο βιβλίο: «Το τελευταίο όνειρο». Είναι μια αφήγηση μόλις πέντε σελίδων με πρωταγωνίστρια τη μητέρα του (μόνιμος καημός του Αλμοδόβαρ), η οποία νοσηλεύεται στο νοσοκομείο και είναι φανερό πως ετοιμάζεται να διαβεί το σύνορο μεταξύ της ζωής και του θανάτου.

Pedro Almodovar 1 1

O Pedro Almodovar (Calzada de Calatrava, 1949) είναι ο Ισπανός σκηνοθέτης, σεναριογράφος και παραγωγός με τη μεγαλύτερη διεθνή αναγνώριση μετά τον Luis Bunuel. Η φιλμογραφία του περιλαμβάνει είκοσι τέσσερις ταινίες. Έχει τιμηθεί με τα σπουδαιότερα βραβεία κινηματογράφου, μεταξύ των οποίων δύο Όσκαρ, δύο Χρυσές Σφαίρες, έναν Χρυσό Λέοντα, δύο βραβεία στο Φεστιβάλ των Καννών και έξι Γκόγια. Έχει γράψει επίσης το μυθιστόρημα Fuegoen las entranas και το Patty Diphusa με τις περιπέτειες της ομώνυμης πρωταγωνίστριας-alter ego του. To τελευταίο όνειρο είναι η πρώτη του συλλογή διηγημάτων.

Χρησιμοποιώντας τα ελάχιστα δυνατά αφηγηματικά μέσα και με δεδομένη την επιδίωξή του για αποδραματοποίηση (σε μια εξόχως δραματική στιγμή), ο Αλμοδόβαρ πετύχει κάτι που δεν είναι εύκολο και προφανές ακόμη και για δόκιμους συγγραφείς. Μας προσφέρει μια μικρή πτυχή της ζωής του με συγκινητικό τρόπο που, όμως, δεν κραυγάζει ότι θέλει (στανικά) να συγκινήσει τον αναγνώστη του.

Παντού η μητέρα του 

Στο Τελευταίο όνειρο η μητέρα του τριγυρνάει συνεχώς, σε σημείο να πιστεύεις πως άλλο δεν κάνει από κείμενο σε κείμενο ο Ισπανός σκηνοθέτης από το κάνει την ανατομία του δεσμού με τη μητέρα του, αναδεικνύοντας την πολυπλοκότητά του, αλλά και την επιρροή που άσκησε στο καλλιτεχνικό του όραμα.

Οι αφηγήσεις του Αλμοδοβάρ διασχίζουν τον χρόνο, θολώνοντας το παρελθόν και το παρόν. Αυτό αντανακλά την εμμονή του με τη μνήμη. Ο Αλμοδοβάρ δεν αντιμετωπίζει τη μνήμη ως ένα στατικό «αρχείο» από το οποίο ανασύρει δεδομένα όταν χρειάζεται, αλλά ως μια ρευστή «ταπισερί», όπου οι ψίθυροι του παρελθόντος διαμορφώνουν το παρόν. Αυτή η μορφή διάθλασης του χρόνου υπάρχει και στην καρδιά των αφηγήσεών του. Είτε πρόκειται για εκείνα που ανήκουν στην καθαρή μορφή μυθοπλασίας είτε στα άλλα που είναι ημι-αυτοβιογραφικά.

Οι ιστορίες του θολώνουν τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας, αντικατοπτρίζοντας το κινηματογραφικό του στιλ.

Οι ιστορίες του θολώνουν τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας, αντικατοπτρίζοντας το κινηματογραφικό του στιλ. Φυσικά, δεν ξεχνάει, ενίοτε, και το χιούμορ (πάντα σαρδόνιο και οξύ) να εισχωρήσει στις προτάσεις του θυμίζοντάς μας πως στην ουσία ο Αλμοδοβάρ ήταν και θα είναι πάντα ένα άντρας με καρδιά παιδιού.

Ή, ενδέχεται να είναι μια υπενθύμιση (προς τον εαυτό του και προς όλους μας) ότι το τελευταίο οχυρό πριν από τον ζόφο που μας περιβάλλει δεν μπορεί παρά να είναι το αυθεντικό αστείο (ουχί η πλάκα).

Οι χαρακτήρες του 

dioptra almodovar to teleutaio oneiroΟι χαρακτήρες του Aλμοδόβαρ είναι συχνά γερασμένοι, ελαττωματικοί και ευάλωτοι, μας θυμίζουν την τρωτότητα του σώματος. Γιορτάζει την ανθεκτικότητά τους, αλλά και αντιμετωπίζει τον φόβο και την τρυφερότητα που συνοδεύουν τους σωματικούς μας περιορισμούς.

Την ίδια στιγμή, από μια τρανς γυναίκα που περιηγείται στις κοινωνικές νόρμες μέχρι μια κινηματογραφίστρια που λαχταρά την αποδοχή, ο Aλμοδόβαρ διερευνά την καθολική επιθυμία να ανήκεις κάπου. Δείχνει ότι η οικογένεια δεν είναι πάντα «δεσμευμένη» στο αίμα, αλλά υπάρχει κι άλλες γέφυρες που μπορούν να ενώσουν αξεδιάλυτα τους ανθρώπους.

Εντέλει, όλα είναι… Αλμοδοβάρ: οι ταινίες του, οι αφηγήσεις του, οι καυστικές συνεντεύξεις του, η στάση του απέναντι στα πράγματα, ακόμη και το ντύσιμό του. Όλα συγκροτούν μια μορφή που εκπρορεύεται, αλλά και κατατείνει προς τον καλλιτεχνικό κόσμο δικής του επινόησης. Σαν να παίζει και να σκηνοθετεί το έργο της ζωής του διαρκώς και ακαταπαύστως. Πολύ λειτουργική η μετάφραση της Μαρίας Παλαιολόγου.


Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Σαν νορμάλ» (εκδ. Μεταίχμιο).


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Οι μητέρες δίνουν πάντα σιγουριά. ‘’Ο κόσμος νομίζει πως τα παιδιά γίνονται σε μια μέρα. Αλλά αργούν πολύ. Πολύ’’, έλεγε ο Λόρκα. Ούτε και οι μανάδες γίνονται σε μια μέρα. Και δεν χρειάζεται να κάνουν τίποτα το ιδιαίτερο για να είναι ουσιώδεις, αξέχαστες, διδακτικές. Εγώ έμαθα πολά από τη μάνα μου – δίχως να το συνειδητοποιήσουμε ούτε εκείνη ούτε εγώ. Έμαθα κάτι ουσιώδες για τη δουλειά μου, τη διαφορά ανάμεσα στη μυθοπλασία και την πραγματικότητα και πως η πραγματικότητα πρέπει να συμπληρώνεται από τη μυθοπλασία για να γίνεται η ζωή πιο εύκολη». (σελ. 105)

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

Για το βιβλίο του Άμος Οζ «Ιούδας» (μτφρ. Μάγκι Κοέν, εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: o Μπεν Γκουριόν, ιδρυτής και πρώτος πρωθυπουργός του Ισραήλ, επιθεωρεί στρατεύματα το 1957. 

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός 

Η παρ...

«Μια ιστορία με κοκαΐνη» του Μ. Αγκέεφ (κριτική) – Μυθιστόρημα των αισθήσεων και των παραισθήσεων

«Μια ιστορία με κοκαΐνη» του Μ. Αγκέεφ (κριτική) – Μυθιστόρημα των αισθήσεων και των παραισθήσεων

Για το μυθιστόρημα του Μ. Αγκέεφ [Μ. Αgueev] «Μια ιστορία με κοκαΐνη» (μτφρ. Σοφία Κορνάρου, εκδ. Ροές). Kεντρική εικόνα: πίνακας του Ηans Βaluschek (1870-1935).

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Κάποιους συγγραφείς τους καλύπτει ο...

«Η λευκή καλύβα» του Τούρβαλντ Στεν (κριτική) – Η συγκάλυψη του παρελθόντος και το ένστικτο της επιβίωσης

«Η λευκή καλύβα» του Τούρβαλντ Στεν (κριτική) – Η συγκάλυψη του παρελθόντος και το ένστικτο της επιβίωσης

Για το μυθιστόρημα του Τούρβαλντ Στεν [Thorvald Steen] «Η λευκή καλύβα» (μτφρ. Βίκυ Πορφυρίδου, εκδ. Βακχικόν). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Tusk». 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Ζούμε μονάχα λίγο. Ξέρουμε μόνο κάτ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Από την απόλυτη επιτυχία στη συνειδητοποίηση. Ο Μιχάλης Αλμπάτης μάς μίλησε για το νέο του βιβλίο «Η κατάλυση του χρόνου» (εκδ. Νήσος), αλλά και πώς βίωσε το απίστευτο «γκελ» που έκανε το προηγούμενο μυθιστόρημά του.

Συνέντευξη στον Διονύση Μαρίνο

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ