OPEN WATER

Για το μυθιστόρημα του Κέιλαμπ Αζούμα Νέλσον [Caleb Azumah Nelson] «Ανοιχτή Θάλασσα» (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Μεταίχμιο). 

Γράφει η Φανή Χατζή

Το πρώτο μυθιστόρημα του Βρετανο-γκανέζου Κέιλεμπ Αζούμα Νέλσον Ανοιχτή Θάλασσα (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Μεταίχμιο) δεν είναι απλώς μια ιστορία αγάπης. Η εμπειρία της ανάγνωσής του είναι μια ολιστική καταβύθιση στο συναισθηματικό βούρκο του νεαρού αφηγητή. Είναι ένα βιβλίο για την μαύρη βρετανική ταυτότητα, το τραύμα, το πένθος, τη δύναμη της τέχνης ως αντίστασης και μέσου διαφυγής, την ευθραυστότητα, και στον πυρήνα του, την επισφάλεια του μαύρου ανδρικού σώματος στο σύγχρονο Λονδίνο. 

Ο ανώνυμος αφηγητής, χρησιμοποιώντας ένα εξομολογητικό β΄ ενικό πρόσωπο, περιγράφει τη γνωριμία του με μια νεαρή κοπέλα, από την πρώτη επαφή σε μια παμπ της μητρόπολης μέχρι τη σύσφιξη των σχέσεών τους. Μαύροι ανερχόμενοι καλλιτέχνες και οι δύο, αυτός φωτογράφος και εκείνη χορεύτρια, διακατέχονται αμέσως από ένα αίσθημα εγγύτητας. Το αρχικό εμπόδιο της ύπαρξης μιας ερωτικής σχέσης ανάμεσα στην κοπέλα και έναν φίλο του αφηγητή υπερκεράζεται γρήγορα και η γοητεία που ασκεί ο ένας στον άλλον αναπόφευκτα οδηγεί σε κάτι παραπάνω από φιλία.

Δυσοίωνο Λονδίνο 

Αρχίζουν να υφαίνουν έναν ιστό, μια «γραμμή» μεταξύ τους, το μήκος της οποίας σταδιακά μειώνεται. Ο αφηγητής, ωστόσο, αδυνατεί να αφοσιωθεί ολοκληρωτικά στο ειδύλλιό τους. Το προσωπικό πένθος για τον χαμό της γιαγιάς του, το αίσθημα δυσφορίας, απότοκο του βάρους της μαυρότητας και της αορατότητάς του, διαποτίζει όλες τις σχέσεις του, ακόμα και τις πιο τρυφερές. Η εμπειρία του έρωτα που πάει να ανθίσει κηλιδώνεται γρήγορα από το φόβο και την καταπίεση.

Στο βιβλίο ο ρατσισμός του εκπαιδευτικού συστήματος δίνει τη σκυτάλη στη συνεχή αστυνομική επίβλεψη, κι έτσι ο νεαρός μαύρος άνδρας ενηλικιώνεται μέσα σε έναν ασφυκτικό κλοιό.

Το σύγχρονο Λονδίνο που σκιαγραφεί ο Νέλσον μοιάζει δυσοίωνο για έναν μαύρο άνδρα. Οι προκαταλήψεις κρατούν πολύ γερά και το λευκό προνόμιο γίνεται πολλές φορές αφόρητο. Ο ρατσισμός του εκπαιδευτικού συστήματος δίνει τη σκυτάλη στη συνεχή αστυνομική επίβλεψη, κι έτσι ο νεαρός μαύρος άνδρας ενηλικιώνεται μέσα σε έναν ασφυκτικό κλοιό. Οι επιτόπιες έρευνες της Αστυνομίας, απρόκλητες και συχνά εξευτελιστικές, φτάνουν στα όρια της τρομοκρατίας, παραλύουν το άτομο, που αδυνατεί να προβλέψει τι του επιφυλάσσει η κάθε μέρα, ελπίζοντας στα λιγότερα δεινά.

Ο καλλιεργημένος πρωταγωνιστής διάγει έναν βίο «μακριά από μπελάδες» και δε θα έπρεπε να βρίσκεται σε κίνδυνο, πόσο μάλλον να θεωρείται ο ίδιος ένας κινούμενος κίνδυνος. Για τον Νέλσον, όμως, δεν έχει σημασία αν ζεις μια ζωή στα άκρα ή όχι, αν είσαι μαύρος φέρεις πάνω σου μονίμως ένα τεκμήριο ενοχής.

Αίσθημα άγχους 

Ο αφηγητής δεν απεκδύεται αυτή τη δυσφορία στον ιδιωτικό του χώρο. Ακόμα και στην ασφάλεια του σπιτιού του, τον διακατέχει ένα αίσθημα άγχους και μια ανεξήγητη ντροπή. Το σωματικό τραύμα εναγκαλίζεται με το ψυχολογικό, και όσο ο αφηγητής ρωτά διαρκώς, σχεδόν εμμονικά «Τι είναι μια άρθρωση; Τι είναι ένα κάταγμα; Τι είναι ένα σπάσιμο;» φαίνεται ότι οι ψυχικές πληγές τον πονούν απείρως περισσότερο από μια εξάρθρωση ώμου της εφηβικής του ηλικίας. Σε αυτόν τον ζόφο, μόνο η κοπέλα και αυτό που χτίζουν από κοινού του παρέχουν ένα ασφαλές καταφύγιο, μια «κρυψώνα».

Ο έρωτάς τους είναι αναζωογονητικός για τον ίδιο και την τέχνη του, αλλά το γιατρικό είναι προσωρινό. Όσο το διακύβευμα εκφεύγει του ρομαντικού διλήμματος, η γραφή γίνεται ολοένα και πιο πολιτική.

Η μόνη ανάσα για τον πρωταγωνιστή είναι η Τέχνη, η οποία αναδύεται ως τρόπος έκφρασης, ως μέσο για να βιωθεί το «ανήκειν» και να απαλυνθεί το διαγενεακό τραύμα. Η μουσική, αρχικά, διαδραματίζει καταλυτικό ρόλο στο βιβλίο. Ο Νέλσον δίνει ρυθμό στις λέξεις, προσδίδοντας στο κείμενο την αύρα επιτελεστικής ποίησης (spoken word poetry ή slam poetry).

METAIXMIO Caleb Azumah Nelson

Ο Κέιλαμπ Αζούμα Νέλσον [Caleb Azumah Nelson (γ. 1993)] είναι Βρετανο-γκανέζος συγγραφέας και φωτογράφος. Ζει στο Λονδίνο. Κείμενά του έχουν δημοσιευτεί στο Litro, ενώ ήταν στη βραχεία λίστα για το BBC National Short Story Award 2020 με το διήγημα «Pray» και επελέγη ως ένας από τους 10 καλύτερους πρωτοεμφανιζόμενους μυθιστοριογράφους του 2021 από τον Observer. To Open Water κέρδισε το βραβείο Costa 2021 και το Dylan Thomas Prize. Ήταν ένας από τους «5 under 35» συγγραφείς του National Book Award. Η Ανοιχτή θάλασσα αναμένεται να κυκλοφορήσει σε τουλάχιστον 17 χώρες, ενώ την άνοιξη του 2023 κυκλοφόρησε το δεύτερο μυθιστόρημά του Small Worlds.

Επενδύει μουσικά την ιστορία που αφηγείται, εισάγοντας άναρχα και χωρίς αυστηρή συμμετρία, διάφορες μουσικές προτάσεις σε κάθε κεφάλαιο. Τα κομμάτια αυτά, όλα μαύρων μουσικών, υπαγορεύουν την ψυχολογική κατάσταση του ήρωα, αλλά συμβάλλουν και στην έμφυτη μουσικότητα του κειμένου. Η playlist που προτείνεται στο εσώφυλλο του βιβλίου παραπέμπει σε ένα είδος πολυμεσικής αναγνωστικής εμπειρίας.

Όπως αναφέρει η ανώνυμη κοπέλα που ερωτεύεται ο αφηγητής «είναι πολύ σημαντικό να κρατάμε αρχείο». Εάν αυτή η φράση προδίδει έναν από τους στόχους του βιβλίου, τότε αυτός επετεύχθη. Ο συγγραφέας πλημμυρίζει τις σελίδες με μαύρη Τέχνη σε όλες της τις μορφές.

Οι διακειμενικές αναφορές μας θυμίζουν φωνές της μαύρης λογοτεχνίας που ενέπνευσαν τον Νέλσον, όπως ο Τέτζου Κόουλ και η Ζέιντι Σμιθ. Στη δεύτερη μάλιστα, τη συγγραφέα που έθεσε τα θεμέλια για την αποτύπωση της μαύρης εμπειρίας στο Λονδίνο των millennials, ο συγγραφέας αποτίνει ιδιαίτερο φόρο τιμής.

Αντίστοιχο homage αφιερώνει στο κινηματογραφικό του είδωλο, Μπάρι Τζένκινς, τον σκηνοθέτη του οσκαρικού «Moonlight» και υπεύθυνο για τη μεταφορά του βιβλίου του Τζέιμς Μπόλντγουιν Εάν η Beale Street μπορούσε να μιλήσει (μτφρ. Άλκηστις Τριμπέρη, εκδ. Πόλις) στον κινηματογράφο. Ο Νέλσον ανοίγει εν γένει έναν διάλογο με σύγχρονους μαύρους δημιουργούς, ζωγράφους, φωτογράφους, μουσικούς, η Τέχνη των οποίων διαθέτει κοινά χαρακτηριστικά με τη δική του.

Συνομιλία με την τέχνη 

metaixmio nelson anoixti thalassa

Λόγω της κεντρικής σημασίας της Τέχνης στο βιβλίο, είναι πιθανόν και ο τίτλος να κλείνει το μάτι στο σημαντικότερο ίσως καλλιτεχνικό γεγονός για την μαύρη κοινότητα του Λονδίνου στη δεκαετία του 1980, την πρώτη μεγάλη έκθεση μαύρων καλλιτεχνών που φιλοξενήθηκε σε μέινστριμ χώρο.

Η έκθεση αυτή με την ονομασία «Into the Open» (ο αυθεντικός τίτλος της Ανοιχτής Θάλασσας είναι Open Water) έδωσε σημαντικό βήμα στους ντόπιους καλλιτέχνες. Έπειτα, πάλι, μπορεί ο τίτλος να συνομιλεί με τη θάλασσα του Τζένκινς, το σύμβολο της οποίας διατηρείται ανέπαφο και εδώ. Ανοιχτή θάλασσα είναι και αυτή που διέσχισαν οι μαύροι δούλοι την εποχή του τριγωνικού δουλεμπορίου.

Σε ένα τόσο σπαραξικάρδιο βιβλίο ίσως συγχωρούνται οι όποιες αστοχίες. Σε πολλά σημεία η γραφή είναι πομπώδης, πιο πολύ από ό,τι δικαιολογεί το προφορικό ύφος του κειμένου. Υπάρχει, ακόμη, μια επανάληψη που βάζει φρένο στη ροή του κειμένου και ίσως κατάχρηση των λυρικών μοτίβων.

Παρόλα αυτά, το αίτημα για ορατότητα που αναβλύζει, ο σωματοποιημένος πόνος, το πένθος ως κατ’ επανάληψη επιτέλεση, είναι αδύνατο να μη συγκινήσουν ως θεματικές και να μη μας παρασύρουν στα βαθιά και ενίοτε ορμητικά «νερά» αυτού του έργου.


Η ΦΑΝΗ ΧΑΤΖΗ είναι μεταφράστρια, απόφοιτος του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Αγγλικών και Αμερικανικών Σπουδών.

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

Για το μυθιστόρημα της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε [Carmen Martin Gaite] «Το πίσω δωμάτιο» (μτφρ. Κυριάκος Φιλιππίδης, εκδ.Gutenberg). Κεντρική εικόνα: © Rijkmuseum. 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Πώς να μιλήσει κανείς για μια π...

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Πόσα βιβλία εκδόθηκαν το 2023 και ποια κατηγορία προηγείται; Εξακολουθεί η λογοτεχνία να κρατάει τα σκήπτρα; Ποια είναι η μέση τιμή ενός βιβλίου και τι γίνεται με τις αυτοεκδόσεις; Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε πρόσφατα ο ΟΣΔΕΛ από την osdelnet δίνουν πολλές απαντήσεις για τάσεις και παθολογίες στο χώρο του βιβλίου....

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Η Αρουντάτι Ρόι [Arundhati Roy], συγγραφέας μεταξύ άλλων του βιβλίου «Ο θεός των μικρών πραγμάτων» (μτφρ. Μρία Αγγελίδου, εκδ. Ψυχογιός), που κέρδισε το Booker το 1997, είναι σφοδρή πολέμια της κυβέρνησης Μόντι. Πριν από 14 χρόνια είχε ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας του Κασμίρ και τώρα, έπειτα από τόσα χρόνια, κινήθηκ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ