«Ας σηκώσουμε ψηλά την ασπιδίστρα» του Τζορτζ Όργουελ (κριτική) – Ένα κατεξοχήν Οργουελικό μυθιστόρημα κλασικού ρεαλισμού

Για το μυθιστόρημα του Τζορτζ Όργουελ [George Orwell] «Ας σηκώσουμε ψηλά την ασπιδίστρα» (μτφρ. Δημήτρης Καρακίτσος, εκδ. Αίολος). Στην κεντρική εικόνα ο Τζορτζ Όργουελ. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Πόσοι άραγε γνωρίζουμε σήμερα ότι στην Αγγλία του Μεσοπολέμου ένα ταπεινό φυτό εσωτερικού χώρου, η ασπιδίστρα, αποτελούσε το μέγιστο των αποκτημάτων ενός τυπικού βρετανικού νοικοκυριού; Πάντα σε μέρος εμφανές, έτσι ώστε να μην γεννάται θέμα για την ευταξία του οίκου, τούτο το φυτό ήταν ικανό (όχι από μόνο του, φυσικά) να καταστήσει έναν άνθρωπο αποδεκτό από την κοινωνία. Κάθε σπίτι που τιμούσε το όνομά του και επιζητούσε να το διατηρήσει στη χορεία των σημαντικών (αν και στην ουσία δεν ήταν) διέθετε από μια γλάστρα με ασπιδίστρα.

Πάντα σε μέρος εμφανές, έτσι ώστε να μην γεννάται θέμα για την ευταξία του οίκου, τούτο το φυτό ήταν ικανό (όχι από μόνο του, φυσικά), να καταστήσει έναν άνθρωπο αποδεκτό από την κοινωνία. 

Όλα τα σπίτια πλην αυτού του Γκόρντον Κάμστακ, του ήρωα του μυθιστορήματος του Τζορτζ Όργουελ Ας σηκώσουμε ψηλά την ασπιδίστρα, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Αίολος σε μετάφραση του Δημήτρη Καρακίτσου.

Ένας «πρωτοχριστιανός» αντικαπιταλιστής

Με τα χαρακτηριστικά του πούρου αντικαπιταλιστή, ο Κάμστακ, αρνείται να υποχωρήσει. Θέτει τους δικούς του όρους, τους οποίους και ακολουθεί με θρησκευτική ευλάβεια. Αν και δηλώνει εν μέρει σοσιαλιστής, στην ουσία πράττει ως πρωτοχριστιανός. Είναι έτοιμος να θυσιαστεί για τα πιστεύω του. Κηρύττει μονομερή πόλεμο κατά του χρήματος και είναι έτοιμος να δεχθεί τα επίχειρα της απόφασής του. Τω όντι, τα δέχεται.

Ο τριαντάρης Κάμστακ προέρχεται από μια οικογένεια που κάποτε είχε όνομα και μια κάποια οικονομική επιφάνεια, αλλά κανένα από τα μέλη της δεν αποδείχθηκε άξιο να αυγατίσει αυτά που άφησαν οι προπάτορες. Κάπως έτσι οι περισσότεροι έζησαν φτωχοί, άτεκνοι και απόκληροι. Ο τελευταίος των Κάμστακ είναι ο Γκόρντον και η αδελφή του, Τζούλια.

Τούτο το παρελθόν φαίνεται να μην βαραίνει τον Γκόρντον αφ’ ης στιγμής αποφάσισε να τραβήξει τον δικό του μοναχικό δρόμο. Είναι μια ποιητική ψυχή ο Γκόρντον. Η πρώτη του (και μόνη) ποιητική συλλογή Ποντίκια που εξέδωσε, στον ίδιο δεν λέει κάτι, αν και οι Times τον είχαν χαρακτηρίσει πολλά υποσχόμενο. Πλέον καταγίνεται με μια ποιητική σύνθεση που θεωρεί ότι θα είναι το magnum opus του, τις Απολαύσεις του Λονδίνου. Αν και το θέμα του μακροσκελούς ποιήματός του μόνο απολαυστικό δεν είναι, καθώς αποτελεί μέρος της αδυσώπητης κριτικής που ασκεί ο Γκόρντον κατά του καπιταλισμού και της φενάκης που δημιουργεί στους απλούς ανθρώπους διά του χρήματος.

Για τον Γκόρντον τα πάντα εξαρτώνται και υπάρχουν λόγω και διά του χρήματος.

Όχι, δεν τον λες επιτυχημένο ποιητή τον Γκόρντον. Τα μεγάλα περιοδικά τον αγνοούν κι αν δεν ήταν ο εκδότης του σοσιαλιστικού περιοδικού «Αντίχριστος», Φίλιπ Ράβελστον, να τον πάρει υπό την προστασία του, δύσκολα θα έβλεπε τους στίχους του τυπωμένους κάπου. Δουλεύει σε ένα παλαιοβιβλιοπωλείο και δεν τον νοιάζει ο γλίσχρος μισθός του. Η σχέση του με την κοπέλα του, την Ρόζμαρι, περνάει από μπόρες και νηνεμίες. Δεν ζουν μαζί, με αποτέλεσμα να περιμένει κάθε γράμμα της ως μάννα εξ ουρανού. Φαντασιώνεται να την κάνει δική του σωματικά, αλλά είναι πεπεισμένος πως κάτι τέτοιο δεν μπορεί να συμβεί όσο δεν έχει χρήματα.

Για τον Γκόρντον τα πάντα εξαρτώνται και υπάρχουν λόγω και διά του χρήματος. Η ευτυχία, η δυστυχία, ο έρωτας, το ποτό, οι απολαύσεις, τα ποιήματα: όλα πρέπει να γίνουν θυσία στο βωμό της θεότητας του χρήματος για να υπάρξουν.

Εμμονικός; Το δίχως άλλο. Αν και η κατάστασή του βαίνει επιδεινούμενη μέρα με τη μέρα, ο Γκόρντον δεν δέχεται καν τη βοήθεια που θέλει και του προσφέρει ο Ράβελστον. Ναι, συγχρωτίζεται μ’ αυτόν τον αστό που αγαπάει τους λούμπεν εξ αποστάσεως, αλλά δεν δέχεται να παραδοθεί στα θέλγητρα των ευεργημάτων που μπορεί να του προσφέρει. Κι όλο μετράει τα χρήματά του ο Γκόρντον κι όλο τα βρίσκει λίγα.

Θα μπορούσε να έχει μια σταθερή δουλειά, όπως αυτή που είχε κάποτε στο διαφημιστικό γραφείο Νέα Αλβιόνα, που θα του απέφερε έναν ικανοποιητικό μισθό, αλλά γι’ αυτόν ήταν έγκλημα καθοσιώσεως να δουλεύει σε κάτι που έχει ως σκοπό να υπνωτίσει τον κόσμο και να τον κάνει πειθήνιο όργανο της κατανάλωσης, άρα του χρήματος.

Κι όμως, η πρόσκαιρη επιτυχία του αποτέλεσε τη θρυαλλίδα της πορείας του προς τα κάτω.

Η μεγάλη τομή στο μυθιστόρημα (προφανώς και στον ήρωα) θα συμβεί όταν ένα αμερικανικό περιοδικό θα δεχθεί ένα ποίημά του και θα τον πληρώσει αδρά για τη δημοσίευση. Με τόσα χρήματα στην τσέπη, ο Γκόρντον γίνεται αχαλίνωτος. Λες και κρατάει στα χέρια του ένα φονικό όπλο επιθυμεί να το αφανίσει εν μέσω ξέφρενου πανηγυριού. Θέλει να γιορτάσει την ελευθερία του από την τυραννία του χρήματος. Η σκηνή που προσκαλεί τον Ράβελστον και την Ρόζμαρι σε ένα ακριβό εστιατόριο και μεθοκοπάει σαν να μην υπάρχει αύριο είναι εξόχως δραματική. Από εκείνο το σημείο κι ύστερα αρχίζει η κατακρήμνισή σου. Κι όμως, η πρόσκαιρη επιτυχία του αποτέλεσε τη θρυαλλίδα της πορείας του προς τα κάτω. Συλλαμβάνεται γιατί χτυπάει έναν αστυνομικό, ενώ προηγουμένως, πάντα σε κατάσταση πλήρους μέθης, είχε καταλήξει σε ένα φτηνό ξενοδοχείο με μια πόρνη. Τα λεφτά έκαναν φτερά όπως και η υπόληψή του.

Η κατιούσα

Βγαίνει με εγγύηση χάρη στον Ράβελστον, χάνει όμως τη δουλειά του, ενώ η σχέση του με την Ρόζμαρι υφίσταται κλυδωνισμούς. Η άμοιρη η Ρόζμαρι τον αγαπάει πραγματικά τον Γκόρντον, όμως εκείνος είναι ολότελα θαμμένος μέσα στη βαριά σκόνη των οραμάτων και των ιδεών του.

Αποφασίζει να γίνει παρίας, ένας άνθρωπος που κείται στην κατώτερη βαθμίδα της κοινωνίας. Μένει σε ένα πανδοχείο της κακιάς ώρας, βρίσκει δουλειά σε ένα φτηνιάρικο βιβλιοπωλείο και τρέφεται με ελάχιστο ψωμί με μαργαρίνη. Είναι πεπεισμένος πως μόνο αν φτάσει στο έσχατο σημείο ένδειας θα καταφέρει να δαμάσει το θηρίο του χρήματος. Εις μάτην.

Η αδόκητη εγκυμοσύνη της Ρόζμαρι θα τον αναγκάσει να ανακρούσει πρύμναν και να αλλάξει ολότελα μέσα του. Όμως δεν αλλάζει ως αναβαπτισμένος, αλλά ως ηττημένος. Έχει μπόλικη δόση πίκρας η μεταστροφή του.

Μυθιστόρημα καυστικής κοινωνικής κριτικής

Ας σηκώσουμε ψηλά την ασπιδίστραΜπορεί ο Όργουελ να μην θεωρούσε αυτό το μυθιστόρημα ως ένα από τα καλύτερά του, είχε παραδεχθεί πως το έγραψε επειδή είχε ανάγκη από χρήματα, εντούτοις είναι μυθιστόρημα του οποίου η κοινωνική κριτική είναι ευθεία, προγραμματική και ολότελα καυστική. Είναι ένα βιβλίο που σε κάνει να αισθάνεσαι άβολα για τις φορές που έχεις υποχωρήσει αισθητά από τα θέλω σου για χάρη ενός σταθερού μισθού, μιας προκαθορισμένης ζωής και μιας ακαθόριστης –πλην αναγκαίας– ιδέας περί του ανήκειν. Ποιος θέλει να είναι αποσυνάγωγος;

Η ειρωνεία του όλου κατασκευάσματος φαίνεται ολοκάθαρα από τον τίτλο του βιβλίου. Ο Όργουελ παραφράζει τη φράση «Ας κρατήσουμε ψηλά τη σημαία» (προτροπή πάλης και επαναστατικότητας) για να τοποθετήσει στη θέση της σημαίας (του συμβόλου) την ευτελή ασπιδίστρα.

Στην προμετωπίδα του βιβλίου, δε, έχει αντιστρέψει ένα μέρος της Επιστολής Α' του Αποστόλου Παύλου προς Κορινθίους και στη θέση της αγάπης έχει βάλει το χρήμα ως κορωνίδα των πάντων.

Ο Όργουελ υπήρξε ένας συγγραφέας με συγκεκριμένες απόψεις για τα κοινωνικά θέματα και την πολιτική κατάσταση της εποχής του. Ήταν ένα κλασικό παράδειγμα στρατευμένου συγγραφέα. Τα βιβλία του, άλλοτε με έμμεσο κι άλλοτε με άμεσο τρόπο, ακολουθούν αυτή τη μορφή στράτευσης. Είναι αποτέλεσμα μιας ηθικής στάσης και όχι μιας διάθεσης για ψυχαγωγία μέσω των λέξεων. Τούτο το μυθιστόρημα, σαφώς, δεν στέκει στο ίδιο επίπεδο με το 1984 και τη Φάρμα των ζώων, ίσως διότι σ’ αυτό λείπει ο υπαινιγμός και η έμμεση κριτική στα δεινά των καπιταλιστικών κοινωνιών. Εδώ έχουμε έναν κλασικό ρεαλισμό με πολλά στοιχεία νατουραλισμού, μια στρωτή αφήγηση κι έναν ήρωα του οποίου οι εσωτερικές αναταράξεις είναι μεν μεγάλες, αλλά όχι επαρκώς βαθιές για να τον καταστήσουν σημαντικό. Παρά ταύτα, επειδή είναι ένα κατεξοχήν Οργουελικό έργο (sic) δεν γίνεται να παραγνωριστεί. Σε σωστό τέμπο είναι η μετάφραση του Δημήτρη Καρακίτσου.


*Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Μπλε ήλιος» (εκδ. Μεταίχμιο).

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Κάτω από το χώμα κι ακόμα πιο κάτω! Κάτω στην ασφαλή και απαλή μήτρα της γης, χωρίς να ψάχνεις για δουλειά ή να την χάνεις, χωρίς συγγενείς ή φίλους να σε καταπιέζουν, χωρίς ελπίδες, φόβους, φιλοδοξίες, τιμές, καθήκοντα – τίποτε, μα τίποτε να μην σ’ ενοχλεί. Εκεί θα ήθελε να βρίσκεται ο Γκόρντον.

Δεν γύρευε τον θάνατο, δηλαδή τον υλικό, τον βιολογικό θάνατο. Ήταν παράξενο το συναίσθημα που τον διακατείχε. Το ‘νιωθε από τη μέρα που ξύπνησε στο κελί του αστυνομικού τμήματος. Μια κακόβουλη, εξεγερτική διάθεση τον κατέκλυζε ύστερα από το μεθύσι και δεν τον άφηνε. Η βραδιά εκείνη είχε σημαδέψει μια ολόκληρη περίοδο της ζωής του. Του ‘χε ρίξει το ηθικό με έναν παράξενο και αναπάντεχο τρόπο. Τον προηγούμενο καιρό πάλευε με τους νόμους του χρήματος, καταφέρνοντας ωστόσο να διαφυλάξει κάποια άθλια απομεινάρια της αξιοπρέπειάς του. Μα τώρα, από αυτήν ακριβώς την αξιοπρέπεια ήθελε να δραπετεύσει.»

politeia link more

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τομ Λέικ» της Αν Πάτσετ (κριτική) – Μια ιστορία για την οικογένεια, την αγάπη και τη φύση, φόρος τιμής στον Θόρντον Ουάιλντερ

«Τομ Λέικ» της Αν Πάτσετ (κριτική) – Μια ιστορία για την οικογένεια, την αγάπη και τη φύση, φόρος τιμής στον Θόρντον Ουάιλντερ

Για το μυθιστόρημα της Αν Πάτσετ [Ann Patchett] «Τομ Λέικ» (μτφρ. Δέσποινα Κανελλοπούλου, εκδ. Δώμα), μια ιστορία για την οικογένεια, την αγάπη, τη φύση και το θέατρο, φόρος τιμής στη «Μικρή μας πόλη» του Θόρντον Ουάιλντερ [Thornton Wilder]. Κεντρική εικόνα: Οι Frank Craven (δεξιά), Martha Scott και John Craven...

«Οι νεκροί ρομαντικοί» της Άσλεϊ Πόστον (κριτική) – Ένα ευρηματικό «παιχνίδι» στα ενδότερα της σύγχρονης αγοράς βιβλίου

«Οι νεκροί ρομαντικοί» της Άσλεϊ Πόστον (κριτική) – Ένα ευρηματικό «παιχνίδι» στα ενδότερα της σύγχρονης αγοράς βιβλίου

Για το μυθιστόρημα της Άσλεϊ Πόστον [Ashley Poston] «Οι νεκροί ρομαντικοί» (μτφρ. Έλενα Γιαννακούλα, εκδ. Ψυχογιός). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «The Romantics». 

Γράφει ο Αντώνης Γουλιανός 

Όταν η Τζώρτζ Έλιο...

«Μέρα απελευθέρωσης» του Τζορτζ Σόντερς (κριτική) – Σαρκάζοντας τις μυθολογίες του Make America Great Again

«Μέρα απελευθέρωσης» του Τζορτζ Σόντερς (κριτική) – Σαρκάζοντας τις μυθολογίες του Make America Great Again

Για τη συλλογή διηγημάτων του Τζορτζ Σόντερς [George Saunders] «Μέρα απελευθέρωσης» (μτφρ. Γιώργος–Ίκαρος Μπαμπασάκης. εκδ. Ίκαρος). Kεντρική εικόνα: © Willi White (Oglala Lakota).

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Με πληρότη...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Nick Cave στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, μαζί με τον Colin Greenwood των Radiohead

Ο Nick Cave στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, μαζί με τον Colin Greenwood των Radiohead

1, 2 και 3 Ιουνίου ο Nick Cave θα βρεθεί στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, μαζί με τον Colin Greenwood των Radiohead.

Επιμέλεια: Book Press

Η Στέγη ανοίγει για πρώτη φορά την αγκαλιά της στον αξεπέραστο Nick Cave, ο οποίος επιστρέφει...

«Rabbit Hole» του Ντέιβιντ Λίντσεϊ-Αμπέρ, στο θέατρο «Ελ Ερ» (κριτική) – Μια πολύ δυνατή παράσταση για τις ψυχικές «κουνελότρυπες»

«Rabbit Hole» του Ντέιβιντ Λίντσεϊ-Αμπέρ, στο θέατρο «Ελ Ερ» (κριτική) – Μια πολύ δυνατή παράσταση για τις ψυχικές «κουνελότρυπες»

Για την παράσταση «Rabbit Hole» του Ντέιβιντ Λίντσεϊ-Αμπέρ σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Λυμπερόπουλου που ανέβηκε στο θέατρο Ελ Ερ. Κεντρική εικόνα: © Σπύρος Περδίου. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Το «Rabbit Hole» του Ντέιβιντ ...

16ο Φεστιβάλ ΛΕΑ: από τον Μάρτιο ως το τέλος του έτους σε Αθήνα, Χαλκίδα, Λευκάδα, Χανιά

16ο Φεστιβάλ ΛΕΑ: από τον Μάρτιο ως το τέλος του έτους σε Αθήνα, Χαλκίδα, Λευκάδα, Χανιά

Υπό την αιγίδα της Α.Ε. της Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας Κατερίνας Σακελλαροπούλου, θα πραγματοποιηθεί η 16η έκδοση του Φεστιβάλ ΛΕΑ (Λογοτεχνία εν Αθήναις), στο πλαίσιο του οποίου θα υλοποιηθούν διάφορα πρότζεκτ από τον Μάρτιο ως το τέλος του έτους, λειτουργώντας έτσι ως Πολιτιστική και Λογοτεχνική Γέφυρα μετ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το νέο αστυνομικό μυθιστόρημα του Πολυχρόνη Κουτσάκη «Κάτι σαν αγάπη – Μια υπόθεση για τον Γιώργο Δάντη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ιφιγένει...

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Γεωργάτου «Επίνοια – Φιλοσοφικοί στοχασμοί», η οποία κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Αν Έχεις

Αν έχεις υγεία, ζεις σε ε...

«Πίσω από τις κλειστές πόρτες» της Ελένης Χέλμη-Μαρκεζίνη (προδημοσίευση)

«Πίσω από τις κλειστές πόρτες» της Ελένης Χέλμη-Μαρκεζίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο της Ελένης Χέλμη-Μαρκεζίνη «Πίσω από τις κλειστές πόρτες – Αστέρες, ηγέτες, γαλαζοαίματοι και καθημερινοί άνθρωποι», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Απριλίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δύο ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα μάς δείχνουν τον δρόμο για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή, μέσα από δεδομένα που προέκυψαν από σημαντικές επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών και από πολύτιμα αποστάγματα πνευματικής εμβάθυνσης. 

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

...
Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Και τα πέντε έχουν χαρακτηριστεί αριστουργήματα τόσο στην εποχή τους και στις συνθήκες που γράφτηκαν όσο και με σημερινά κριτήρια. Θα βρίσκονται στα ράφια των βιβλιοπωλείων τις επόμενες μέρες.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Marquis De Sade «Οι Εκα...

Τρία μυθιστορήματα με άρωμα εποχής και μυστηρίου από τα Ελληνικά Γράμματα

Τρία μυθιστορήματα με άρωμα εποχής και μυστηρίου από τα Ελληνικά Γράμματα

Για τα μυθιστορήματα «Strangers in the Night» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά) της Χέδερ Γουέμπ [Heather Webb], «Τα Μυστήρια της Μις Μόρτον Μόρτον» (μτφρ. Χρήστος Μπαρουξής) της Κάθριν Λόιντ [Catherine Lloyd] και «Κωδικός Coco» (μτφρ. Γιάννης Σπανδωνής) της Τζιόια Ντιλιμπέρτο [Gioia Diliberto]. Τρία μυθιστορήματα που μας μεταφ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ