john fante

Για το αφήγημα του Τζον Φάντε [John Fante] «Το όργιο – Μια παιδική νουβέλα» (μτφρ. Θάνος Σαμαρτζής, εκδ. Δώμα).

Του Μάνου Κοντολέων

Οι αμερικανοί συγγραφείς δεν μπορώ να πω πως είναι μια από τις αναγνωστικές αδυναμίες μου. Αλλά υπάρχουν κάποιοι που πραγματικά με έχουν κάνει δέσμιο της γραφής τους. Το μυθιστόρημα του Τζον Φάντε Ρώτα τη σκόνη (μτφρ. Γιάννης Λιβαδάς, εκδ. Μεταίχμιο) ήταν για κάποια χρόνια ξεχασμένο στη βιβλιοθήκη μου. Κι ήταν μέσα σε αυτόν τον Αύγουστο που καθώς δεν υπήρχαν πολλά αδιάβαστα για να επιλέξω, αποφάσισα να γνωρίσω αυτόν τον συγγραφέα που στην ουσία ανήκε στη γενιά του πατέρα μου.

Ο Φάντε (1909 – 1983) έγραψε μέσα στο δυσοίωνο κλίμα της οικονομικής ύφεσης στις ΗΠΑ, που ξεκίνησε το 1929. Και αυτόν τον σκληρό περίγυρο περιγράφει στα βιβλία του. Άργησε να αναγνωριστεί, αλλά σήμερα διδάσκεται στα Πανεπιστήμια. Ξεκινώντας, λοιπόν, από το Ρώτα τη σκόνη αναζήτησα και άλλα του βιβλία στα ελληνικά. Το πλέον πρόσφατο έχει τον τίτλο Το όργιο (μτφρ. Θάνος Σαμαρτζής, εκδ. Δώμα), το οποίο μαζί με το επίσης μεταφρασμένο στα ελληνικά Ο σκύλος μου ο ηλίθιος (μτφρ. Θάνος Σαμαρτζής, εκδ. Δώμα) είχαν κυκλοφορήσει δύο χρόνια μετά τον θάνατο του συγγραφέα, κάτω από τον ενιαίο τίτλο West of Rome. 

Ο Φάντε μέσα από τους κεντρικούς του ήρωες εξιστορεί την καθημερινότητα των περίπου σαραντάρηδων ανδρών, που εκείνα τα χρόνια της οικονομικής ύφεσης προσπαθούσαν να καταφέρουν να αποκτήσουν έστω και λίγα χρήματα και να πραγματοποιήσουν κοινωνική και οικονομική άνοδο, ώστε να αποδείξουν ότι είναι κι αυτοί ικανοί να φέρουν τα κοινωνικά χαρακτηριστικά ενός άνδρα, έτσι όπως το αμερικάνικο όνειρο απαιτούσε.

Η αφήγηση του Φάντε διανθίζεται από σαρκασμό, αλλά και από απρόσμενη τρυφερότητα...

Η αφήγηση του Φάντε διανθίζεται από σαρκασμό, αλλά και από απρόσμενη τρυφερότητα – αυτή που μπορεί κανείς σαν ανιχνεύσει μέσα στις κρυφές γωνιές των εκπροσώπων του «ισχυρού» φύλου. Κάτι τέτοιο συμβαίνει στο Ρωτά τη σκόνη και στο Ο σκύλος μου ο Ηλίθιος. Παρομοίως και στο Όργιο.

Εδώ όμως υπάρχει ένα ιδιαίτερο στοιχείο που χαρακτηρίζει αυτή τη νουβέλα: η εξιστόρηση των γεγονότων γίνεται από ένα δωδεκάχρονο περίπου αγόρι. Ο πατέρας του είναι εργολάβος οικοδομών, εργάζεται σκληρά και με τιμιότητα, συμπεριφέρεται σωστά στους άλλους τεχνίτες που χρησιμοποιεί και έχει μια πιο στενή φιλική σχέση με ένας από αυτούς, που όμως λόγω του κάπως εκτός κοινωνικής νόρμας χαρακτήρα του, δεν είναι αποδεκτός από τη γυναίκα του – μια σύζυγο με θρησκευτικές προκαταλήψεις και συμβατικά όνειρα: τρία παιδιά, γεμάτο τσουκάλι και κάθε Κυριακή στην εκκλησία.

Ο γιος βοηθά τον πατέρα στις οικοδομές, μαθαίνει να κερδίζει μόνος του το χαρτζιλίκι του, αλλά παράλληλα μυείται και στις σχέσεις που συνδέουν τους άντρες μεταξύ τους. Κι όσο κι αν –επηρεασμένος από τη μητέρα του– ο στενός φίλος του πατέρα του του είναι αντιπαθητικός, δεν μπορεί παρά και να έλκεται από τη σχέση των δυο ανδρών. Μια σχέση που δείχνει πως θέλει να αμφισβητήσει έναν προκαθορισμένο τρόπο σκέψης και ιδεών. Μια σχέση που μοναχά άνδρες μπορούν να βιώσουν.

Ένας από τους συνεργάτες του πατέρα του –τύπος επίσης γοητευτικός καθώς κανείς δεν ξέρει πού σταματάνε οι ονειροφαντασίες του πού αρχίζουν οι αλήθειες του– χαρίζει στον πατέρα ένα παρατημένο ορυχείο χρυσού. Και ξαφνικά εισβάλει μέσα στην τυποποιημένη οικογενειακή ζωή του μικρού η ανατροπή. Ο πατέρας του, κάθε σαββατοκύριακο, μαζί με τον στενό του φίλο, εξαφανίζονται προς τη μεριά που είναι το ορυχείο και μετά από δυο μέρες γυρνάνε ξεθεωμένοι, μεθυσμένοι, δυο άνδρες που κρύβουνε ή ζήσανε ένα απαγορευμένο μυστικό.

Ο Φάντε με γλώσσα κοφτή, χρησιμοποιώντας με μαεστρία τον τρόπο όρασης ενός παιδιού, φέρνει στα όριά της μια κριτική ματιά και αποδομεί στερεότυπα, την ίδια ώρα που σπαράζει για εκείνους που τα είχαν πιστέψει.

Ο μικρός απαιτεί να τον πάρουν μια φορά μαζί τους. Κι όταν αυτό θα συμβεί θα ανακαλύψει πως το ορυχείο ήταν μια πρόφαση για να αφήσουν οι δυο άντρες ελευθέρους τους εαυτούς τους να ζήσουν μια ζωή δίχως νόρμες καθωσπρεπισμού και παράλληλα να απολαμβάνουν μια φτηνή, ίσως και χυδαία ερωτική σχέση με μια γυναίκα που σε τίποτε δεν θυμίζει την απόλυτα αυτοελεγχόμενη μητέρα του.

doma fante orgioΗ αποκάλυψη για το αγόρι σοκαριστική. Αλλά το ίδιο σοκαριστική και για τους δυο άντρες, η εικόνα του ίδιου τους του εαυτού, έτσι όπως έχει σχηματιστεί στα μάτια του παιδιού. Διάψευση μιας ζωής ή επιβεβαίωση μιας φτηνής ουτοπίας;

Ο Φάντε με γλώσσα κοφτή, χρησιμοποιώντας με μαεστρία τον τρόπο όρασης ενός παιδιού, φέρνει στα όριά της μια κριτική ματιά και αποδομεί στερεότυπα, την ίδια ώρα που σπαράζει για εκείνους που τα είχαν πιστέψει.

Σπάνια συναντά κανείς μια τόσο ειλικρινή όσο και πικρή απεικόνιση του ανδρικού προτύπου την ώρα της πτώσης του. Και αφήνει χωρίς απάντηση το πώς αυτό το διαψευσμένο πρότυπο θα λειτουργήσει στην διαμόρφωση της προσωπικότητας ενός παιδιού που οδεύει προς την ενηλικίωση.

«Πήγα κλαίγοντας δίπλα στη σόμπα κι άρχισα να ψαχουλεύω σα σκύλος ανάμεσα στα ξύλα μέχρι που βρήκα μια βέργα κι άρχισα να χτυπάω με τη βέργα τον Φρανκ. Είδα αίμα να βγαίνει απ΄τη μύτη του και συνέχισα να τον χτυπάω. Τον χτύπησα στα μάτια, τα μάγουλα, στ΄ αυτιά, η σάρκα του άνοιξε, κι εκείνος καθόταν ασάλευτος, δεν κουνιόταν, μόνο στο τέλος είπε: “Αρκετά”. Και πήρε τη βέργα και την έσπασε και την έριξε στη σόμπα και σκούπισε το αίμα με το πουκάμισό του. Είχε αρχίσει να ξημερώνει, όταν πήραμε το δρόμο για το σπίτι». (σελ. 84)

Ο Θάνος Σαμαρτζής, έχοντας ήδη μεταφράσει και το Ο σκύλος μου ο Ηλίθιος κινείται με άνεση στη γραφή του Φάντε και τη μεταφέρει αποτελεσματικά στη γλώσσα μας.


Ο ΜΑΝΟΣ ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα για εφήβους «Ο άλλος» (εκδ. Πατάκη).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

Για το βιβλίο του Άμος Οζ «Ιούδας» (μτφρ. Μάγκι Κοέν, εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: o Μπεν Γκουριόν, ιδρυτής και πρώτος πρωθυπουργός του Ισραήλ, επιθεωρεί στρατεύματα το 1957. 

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός 

Η παρ...

«Το σπίτι των ονείρων» της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο (κριτική) – Ένα μανιφέστο ενάντια στα έμφυλα στερεότυπα

«Το σπίτι των ονείρων» της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο (κριτική) – Ένα μανιφέστο ενάντια στα έμφυλα στερεότυπα

Για το βιβλίο της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο [Carmen–Maria Machado] «Το σπίτι των ονείρων» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Αντίποδες). Kεντρική εικόνα: λεπτομέρεια από την αγγλική έκδοση του βιβλίου. 

Γράφει η Αντωνία Κώστα-Φώτη

...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (κριτική) – Ο Μάρκες συναντά τον Χουάν Ρούλφο σε χωριό της Χιλής

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (κριτική) – Ο Μάρκες συναντά τον Χουάν Ρούλφο σε χωριό της Χιλής

Για το βιβλίο του Αντρές Μοντέρο [Andres Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Διόπτρα). Κεντρική εικόνα: από την ταινία «Τhe Settlers». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Νότια της Χ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

Δόθηκε σήμερα (28/5) η Συνέντευξη Τύπου για το 3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων (26-30 Ιουνίου 2024). Σπουδαίοι Έλληνες και ξένοι συγγραφείς αναμένονται στην Κρήτη, ενώ το πρόγραμμα των εκδηλώσεων είναι πιο φιλόδοξο σε σχέση με τα προηγούμενα δύο χρόνια. Στην κεντρική εικόνα, εκδήλωση από το περσινό φεστιβάλ στα σκαλιά πί...

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί από τις 14 μέχρι και τις 30 Ιουνίου στο Πασαλιμάνι.

Επιμέλεια: Book Press

Ακόμη μια χρονιά η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί σε ένα αγαπημένο σημείο συνάντησης των πειραιωτών, στο Πασαλιμάν...

 «Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

«Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

Για την παράσταση «Σ' εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη που ανεβαίνει στο Αμφιθέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη. Κεντρική εικόνα: © Mike Rafail.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Γυναίκες άλλων εποχών, αλλά και σύγχρονες. Βασίλισσες, αλλά και γυναίκες της διπλανής πόρτας. Επιλέγουμε πέντε πρόσφατα βιβλία Ελλήνων συγγραφέων που μας προσφέρουν, αντίστοιχα, πέντε εντυπωτικές και καλοσχηματισμένες ηρωίδες. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος  ...

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ