baladeur

Για τη συλλογή με διηγήσεις του Φραντς Κάφκα «Ένας καλλιτέχνης της πείνας και άλλες δύο αποδιδαχές» (μτφρ. Θοδωρής Τσομίδης, επίμετρο: Θανάσης Τριαρίδης, εκδόσεις Gutenberg)

Του Νίκου Νικολέτου

Είναι αλήθεια ότι οι μεγάλοι συγγραφείς κρύβονται στην αναγνωστι(ρι)κή θέα των ηρώων τους. Ο Κάφκα δεν αποτελεί εξαίρεση. Ωστόσο, ο ίδιος αντιμετώπισε την αναγνώρισή του ως εξ-αίρεση, ως διαφορά. Στο καφκικό σύμπαν οι αντι-ήρωες μετέχουν αλλά και διαπλάθουν οι ίδιοι το προσδοκώμενο της ταπείνωσης και της απόλυτης αυτοκαταστροφής. Ο καλλιτέχνης της πείνας είναι η προθανάτια αυτοπαρατήρηση του Κάφκα υπό το πρίσμα των γνώριμων –ήδη πλέον από το ημερολόγιό του και τις επιστολές προς τον πατέρα– μύχιων ενοχικών αισθημάτων ενός προσώπου καταδικασμένου σε μία ανομολόγητη τιμώρηση.

Στο καφκικό σύμπαν οι αντι-ήρωες μετέχουν αλλά και διαπλάθουν οι ίδιοι το προσδοκώμενο της ταπείνωσης και της απόλυτης αυτοκαταστροφής.

Ο Καλλιτέχνης της Πείνας και η Ζοζεφίνα η Τραγουδίστρια ολοκληρώνονται στο νεκροκρέβατο του Κάφκα, αυτό με το οποίο αναμετρήθηκε εσωτερικά τόσες φορές στη σύντομη ζωή του. Στην πρώτη αποδιδαχή του βιβλίου, στην Σωφρονιστική Αποικία, η εξαμβλωματική Εξουσία εμφανίζεται με τη μορφή μίας δικαϊκής μηχανής, ενός εξαιρετικού, νεωτερικού τεχνουργήματος που ενσαρκώνει στα σύνθετα μέρη του την κατάργηση μίας υγιούς επικοινωνίας και κοινωνίας, την ύπαρξη φιλοξενίας και δεξίωσης του Άλλου, ακόμα και του πρώην εκμεταλλευτή Άλλου. Στην εν λόγω Αποικία δεν υπάρχουν ονόματα, πρόσωπα, μονάχα τίτλοι, ποινές και άρνηση συγχώρεσης. Εξουσία, καταστροφή, ταπείνωση και λυτρωτική αδυνατότητα διαπλέκονται από την καφκική πένα πριν την εντολή του δημιουργού για καταστροφή των γραπτών του.

Δέσμιοι της γοητείας: ο Κάφκα και η αδυνατότητα εσώτερης ειρήνης

Ο καλλιτέχνης της πείνας είναι το ανώνυμο είδωλο του Κάφκα. Ένα ον, χωρίς όνομα, ταυτότητα, αφοσιωμένο στην ταπείνωση, στην «τέχνη της πείνας» του. Η πείνα για τον καλλιτέχνη στο μεταίχμιο δύο εποχών είναι η ίδια, βαθιά δύναμη, τόσο βαθιά ίσως όσο η φρίκη, που σπρώχνει και τον ίδιο τον Κάφκα στο τέλος, στον θάνατο ενώπιον του οποίου στεκόμεθα αβοήθητοι. Η επίδειξη της αντοχής στην πείνα δεν προκαλεί κανένα ενδιαφέρον πια, στην εποχή, και τη σημερινή ακόμα, που η χαρμολύπη είναι το απαγορευμένο όριο του ανθρώπινου ψυχισμού και η λαχτάρα να καταναλώνεις μεγάλα κομμάτια ζωής προβάλει ως αξία. «Άντε να εξηγήσεις σε κάποιον την τέχνη της πείνας! Όποιος δεν το έχει μέσα του, δεν πρόκειται ποτέ να καταλάβει», παραδέχεται ο καλλιτέχνης της πείνας. Ο Κάφκα προσπαθεί, ομοίως, να πείσει τον εαυτό του ότι δεν μίλησε ποτέ, ότι δεν υπήρξε ποτέ – πώς μπορούν άλλωστε να μιλούν τα μιαρά έντομα, τα ακατάλληλα για θυσία;

kafka gutenbergΤον Κάφκα τον καταλαβαίνουμε πολύ αργά και δεν μπορούμε να τον σώσουμε από τον εαυτό του. Αυτό το «εμπόδιο που διαρκώς συρρικνωνόταν» έσβησε από την ίδια ασθένεια που κάνει τα σώματα μη ανθρώπινα. Στην τελευταία σελίδα της Ζοζεφίνα διαβάζουμε: 

«Ίσως λοιπόν να μη στερηθούμε και πολλά. Η Ζοζεφίνα όμως, λυτρωμένη από τα επίγεια βάσανα –βάσανα που η ίδια πάντως νόμισε για μοίρα των εκλεκτών--, θα χαθεί με ικανοποίηση στην κιβωτό των αμέτρητων ηρώων του λαού μας και σύντομα, αφού δεν καταγράφουμε την ιστορία μας, θα βυθιστεί στη λίμνη της λησμονιάς όπως όλοι σαν κι αυτήν».

Στο σανατόριο, λίγο πριν αφήσει εν πλήρει αγνοία την πνευματική του παρακαταθήκη, ο Κάφκα διατυπώνει σε πρόζα την αγωνία του Θανάτου, κάνοντας τόσο νέος το άλμα στην άβυσσο. Μένει εν τέλει, πάντοτε, αναγκασμένος να πεινάει, μη μπορώντας να κάνει διαφορετικά, γιατί, σε αντίθεση με τους πολλούς, δεν βρήκε τη «γεύση που του αρέσει», παρέμεινε δέσμιος της αξεπέραστης δικής του αδυνατότητας για εσωτερική γαλήνη. Η αντιπαραβολή του λιγότερο-από-άνθρωπο καλλιτέχνη της πείνας με έναν νεαρό, υγιή, δυνατό πάνθηρα που τον αντικαθιστά στο κλουβί, δείχνει ξανά την αδυναμία αυτού του ανθρώπου, αυτού του συγγραφέα, αυτής της μαρτυρίας, να βρει μία οικεία γωνιά σε έναν κόσμο που υπήρξε καφκικός πολύ πριν τον γνωρίσει ο ίδιος. 

* Ο Νίκος Νικολέτος είναι υποψήφιος Διδάκτωρ Φιλοσοφίας και συγγραφέας.

politeia link more 

 

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

Για το μυθιστόρημα της Μαρέντε ντε Μόορ (Marente de Moor) «Η Ολλανδή παρθένος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν σε μετάφραση του Γιάννη Ιωαννίδη. Το μυθιστόρημα έχει βραβευτεί στην Ολλανδία με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014.

Της Χριστίνας ...

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μετάφραση: Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον έμπειρο μεταφραστή Κώστα Αθανασίου για τη μετάφραση του βιβλίου «Φοβάμαι, Ταυρομάχε» (εκδ. Καστανιώτη) του Χιλιανού συγγραφέα Πέδρο Λεμεμπέλ απονεμήθηκε το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ. Το βραβείο έδωσε στον τιμηθέντα ο Μιχάλης Κλαπάκι, νικητής του 1ου Βραβείου Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ για τη ...

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Μικρή παρουσίαση ενός μεγάλου συγγραφέα, με αφορμή το πρόσφατο βιβλίο του με τίτλο Treacle Walker, που θεωρείται το φαβορί για το φετινό βραβείο Μπούκερ.

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Ο Alan Garner είναι ένας μαγικός συγγραφέας. Διάβασα το τελευταίο βιβλίο το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ