faidra mirren

Για το θεατρικό έργο του Ρακίνα «Φαίδρα» (μτφρ. Στρατής Πασχάλης, εκδ. Σοκόλη).

Του Νεκτάριου-Γεώργιου Κωνσταντινίδη

Το αριστούργημα του γαλλικού κλασικού θεάτρου απασχολεί τον σπουδαίο Έλληνα ποιητή και μεταφραστή Στρατή Πασχάλη από το φθινόπωρο του ’87. Η πρώτη μετάφραση της Φαίδρας του Ρακίνα κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1990 από τις εκδόσεις Ίκαρος. Λίγα χρόνια αργότερα, μια βελτιωμένη εκδοχή τής μετάφρασης παρουσιάστηκε από τη σειρά «Θέατρο» του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών.

Η νέα εκδοχή που προτείνουν τώρα οι εκδόσεις Σοκόλη αποτελεί σημαντική συμβολή στη μελέτη αυτού του κορυφαίου έργου. Στο επίμετρο του βιβλίου, ο αναγνώστης θα βρει εκτός από το χρονολόγιο με τη ζωή και το έργο του Γάλλου δραματουργού, το δοκίμιο του Ρόλαν Μπαρτ για τη Φαίδρα.

Η νέα εκδοχή που προτείνουν τώρα οι εκδόσεις Σοκόλη αποτελεί σημαντική συμβολή στη μελέτη αυτού του κορυφαίου έργου. Στο επίμετρο του βιβλίου, ο αναγνώστης θα βρει εκτός από το χρονολόγιο με τη ζωή και το έργο του Γάλλου δραματουργού, το δοκίμιο του Ρόλαν Μπαρτ για τη Φαίδρα, που συμπεριλαμβάνεται στη μελέτη Γύρω από τον Ρακίνα. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η μετάφραση του Στρατή Πασχάλη έχει δοκιμαστεί στη σκηνή τη θεατρική περίοδο 1992-1993, στην παράσταση που σκηνοθέτησε ο Γιάννης Χουβαρδάς στο «Θέατρο του Νότου» με την Όλια Λαζαρίδου στον ρόλο της Φαίδρας. 

Ο μύθος της Φαίδρας έχει μακρινή καταγωγή. Ας θυμίσουμε επιγραμματικά ότι η Φαίδρα του Σενέκα αποτελεί διακείμενο του ευριπίδειου Ιππόλυτου και αιώνες αργότερα γίνεται ο πυρήνας του διακειμένου της τραγωδίας του Ρακίνα. Ο τελευταίος παρουσιάζει έναν αρκετά εκλεπτυσμένο θεατρικό λόγο που ταιριάζει στην κοινωνιολογική και ανθρωπολογική φιλοσοφία του αιώνα του Λουδοβίκου ΙΔ’. Στην τραγωδία, που γράφτηκε το 1677, υπεισέρχεται το στοιχείο της χριστιανικής ηθικής του Ιανσενισμού, με τον οποίο γαλουχήθηκε ο δραματουργός. Έτσι, η τραγωδία αυτή ως διακείμενο καταστρέφει παγανιστικές δοξασίες και αρχαία τυπικά και ανοίγεται σε καινούργιες διακειμενικές προϋποθέσεις και προοπτικές. Ο Ρακίνας ευθυγραμμίζεται απόλυτα με τον Ευριπίδη, ενώ η κοινωνία του 5ου αιώνα π.Χ. φαίνεται να εμπνέει έντονα και να επί-παράγει, κατά παράδοξο διαχρονικό τρόπο, το ιδιάζον σύστημα του κλασικού 17ου αιώνα στη Γαλλία. Ο θεατρικός λόγος του Ρακίνα εμφανίζεται επεξεργασμένος, ακολουθώντας τους κανόνες της υψηλής γαλλικής κοινωνίας. Για παράδειγμα, η αγανάκτηση του Ιππολύτου μοιάζει περισσότερο με έκπληξη και ενέχει τη φιλοσοφία των σαλονιών και τους καλούς τρόπους των Βερσαλλιών. Ο ήρωας συμπεριφέρεται, θα λέγαμε, όπως ακριβώς ο «honnête homme» της εποχής.

Ο Στρατής Πασχάλης κατορθώνει να επικοινωνήσει τις έννοιες και το κωδικοποιημένο σύστημα του λόγου του Ρακίνα με το «εδώ και τώρα» της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας καθιστώντας το έργο οικείο και «έτοιμο» για νέες σκηνικές αναγνώσεις.

Στην αναθεωρημένη μετάφραση της Φαίδρας, ο ποιητής Στρατής Πασχάλης χειρίζεται με δεξιοτεχνία τον αλεξανδρινό δωδεκασύλλαβο κάνοντας τις απαραίτητες προσαρμογές ώστε ο λόγος να διατηρήσει τη ρυθμική του εκφορά λειτουργώντας ευεργετικά ως προς το νόημα και τη σημασία των λέξεων. Το ηχόχρωμα έχει τεράστια σημασία για τον μεταφραστή, ο οποίος έχει «ζυγίσει» με ακρίβεια τις επιλογές του προκειμένου να αναδειχθεί η ποιητικότητα του κειμένου που θα αναγνωστεί/εκφωνηθεί/παρασταθεί χωρίς να «ξενίζει» τον αναγνώστη/ακροατή/θεατή του 21ου αιώνα. Ο Στρατής Πασχάλης κατορθώνει να επικοινωνήσει τις έννοιες και το κωδικοποιημένο σύστημα του λόγου του Ρακίνα με το «εδώ και τώρα» της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας καθιστώντας το έργο οικείο και «έτοιμο» για νέες σκηνικές αναγνώσεις. Το μετάφρασμα ανάγεται έτσι σε θεαματική κατασκευή καθώς και «μουσική» παρτιτούρα, που καλείται να καθοδηγήσει τον ηθοποιό και τον ρόλο μέσα από την «προφορικότητα» σε συνάρτηση με τη θεατρικότητα και με τη θεαματικότητα.

Εν κατακλείδει, μια εξαιρετική έκδοση, χρηστική και πολύτιμη για τους φοιτητές της γαλλικής φιλολογίας, της θεατρολογίας, τους μελετητές των κλασικών γραμμάτων, τους θεωρητικούς επιστήμονες, τους σκηνοθέτες και τους ηθοποιούς αλλά και κάθε θεατρόφιλο αναγνώστη.

* Ο ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ-ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ είναι διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών, κριτικός και μεταφραστής θεάτρου.

 Στην κεντρική εικόνα η Helen Mirren, από την παράσταση Φαίδρα του Ρακίνα, η οποία παρουσιάστηκε το 2009 στο National Theater. 


altΦαίδρα
Ρακίνας
Μτφρ. Στρατής Πασχάλης
Σοκόλη 2017
Σελ. 112, τιμή εκδότη €12,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ RACINE

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Αντωνακάκη, Μπίρης, Παρπαϊρης: Ποιητική των κτιρίων και του χώρου - Τρία βιβλία για την αρχιτεκτονική

Αντωνακάκη, Μπίρης, Παρπαϊρης: Ποιητική των κτιρίων και του χώρου - Τρία βιβλία για την αρχιτεκτονική

Τέσσερις νέες εκδόσεις για την αρχιτεκτονική στην Ελλάδα: Σουζάνα Αντωνακάκη «Αρχιτεκτονική ποιητική»,  (Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης), «Τάσος Μπίρης: Πενήντα χρόνια σημάδια στο αρχιτεκτονικό γίγνεσθαι», (εκδ. Καπόν), Απόστολος Παρπαϊρης «Ο τουρισμός ως “χορηγός” της πολιτιστικής κληρονομιάς» ...

«Η καντιανή ηθική στον σύγχρονο κινηματογράφο» της Δήμητρας Δήμου (κριτική)

«Η καντιανή ηθική στον σύγχρονο κινηματογράφο» της Δήμητρας Δήμου (κριτική)

Για τη μελέτη της Δήμητρας Δήμου «Η καντιανή ηθική στον σύγχρονο κινηματογράφο – Ανάδειξη παραδειγμάτων κατηγορικής προσταγής σε σύγχρονες κινηματογραφικές αναπαραστάσεις» (εκδ. Βακχικόν).

Γράφει ο Θόδωρος Σούμας

Το βιβλίο της Δήμητρας Δήμου επικε...

«Ένα κουκλόσπιτο (Νόρα)» του Ερρίκου Ίψεν – Σκέψεις για το κλασικό θεατρικό έργο με αφορμή την έκδοσή του

«Ένα κουκλόσπιτο (Νόρα)» του Ερρίκου Ίψεν – Σκέψεις για το κλασικό θεατρικό έργο με αφορμή την έκδοσή του

Για το κλασικό θεατρικό έργο του Ερρίκου Ίψεν (Henrik Ibsen) «Ένα Κουκλόσπιτο (Νόρα)» (εισαγωγή - μτφρ. - ερμηνευτικά σχόλια: Ήρκος Αποστολίδης, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Η Αμαλία Μουτούση, πριν από μερικά χρόνια, σε μια υποδειγματική ερμηνεία της Νόρα. (Σκην. Γιώργος Σκεύας).

Γράφει ο Φ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία»: Ο μετρ του noir Ανδρέας Αποστολίδης έρχεται στο «υπόγειο»

«Βίος και Πολιτεία»: Ο μετρ του noir Ανδρέας Αποστολίδης έρχεται στο «υπόγειο»

Στο 40ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης θα συνομιλήσει με τον μετρ του noir, σκηνοθέτη, συγγραφέα και μεταφραστή Ανδρέα Αποστολίδη, με αφορμή την έκδοση του τελευταίου του βιβλίου «Roman-tica» (εκδ. Άγρα). Η συζή...

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ