faidra mirren

Για το θεατρικό έργο του Ρακίνα «Φαίδρα» (μτφρ. Στρατής Πασχάλης, εκδ. Σοκόλη).

Του Νεκτάριου-Γεώργιου Κωνσταντινίδη

Το αριστούργημα του γαλλικού κλασικού θεάτρου απασχολεί τον σπουδαίο Έλληνα ποιητή και μεταφραστή Στρατή Πασχάλη από το φθινόπωρο του ’87. Η πρώτη μετάφραση της Φαίδρας του Ρακίνα κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1990 από τις εκδόσεις Ίκαρος. Λίγα χρόνια αργότερα, μια βελτιωμένη εκδοχή τής μετάφρασης παρουσιάστηκε από τη σειρά «Θέατρο» του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών.

Η νέα εκδοχή που προτείνουν τώρα οι εκδόσεις Σοκόλη αποτελεί σημαντική συμβολή στη μελέτη αυτού του κορυφαίου έργου. Στο επίμετρο του βιβλίου, ο αναγνώστης θα βρει εκτός από το χρονολόγιο με τη ζωή και το έργο του Γάλλου δραματουργού, το δοκίμιο του Ρόλαν Μπαρτ για τη Φαίδρα.

Η νέα εκδοχή που προτείνουν τώρα οι εκδόσεις Σοκόλη αποτελεί σημαντική συμβολή στη μελέτη αυτού του κορυφαίου έργου. Στο επίμετρο του βιβλίου, ο αναγνώστης θα βρει εκτός από το χρονολόγιο με τη ζωή και το έργο του Γάλλου δραματουργού, το δοκίμιο του Ρόλαν Μπαρτ για τη Φαίδρα, που συμπεριλαμβάνεται στη μελέτη Γύρω από τον Ρακίνα. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η μετάφραση του Στρατή Πασχάλη έχει δοκιμαστεί στη σκηνή τη θεατρική περίοδο 1992-1993, στην παράσταση που σκηνοθέτησε ο Γιάννης Χουβαρδάς στο «Θέατρο του Νότου» με την Όλια Λαζαρίδου στον ρόλο της Φαίδρας. 

Ο μύθος της Φαίδρας έχει μακρινή καταγωγή. Ας θυμίσουμε επιγραμματικά ότι η Φαίδρα του Σενέκα αποτελεί διακείμενο του ευριπίδειου Ιππόλυτου και αιώνες αργότερα γίνεται ο πυρήνας του διακειμένου της τραγωδίας του Ρακίνα. Ο τελευταίος παρουσιάζει έναν αρκετά εκλεπτυσμένο θεατρικό λόγο που ταιριάζει στην κοινωνιολογική και ανθρωπολογική φιλοσοφία του αιώνα του Λουδοβίκου ΙΔ’. Στην τραγωδία, που γράφτηκε το 1677, υπεισέρχεται το στοιχείο της χριστιανικής ηθικής του Ιανσενισμού, με τον οποίο γαλουχήθηκε ο δραματουργός. Έτσι, η τραγωδία αυτή ως διακείμενο καταστρέφει παγανιστικές δοξασίες και αρχαία τυπικά και ανοίγεται σε καινούργιες διακειμενικές προϋποθέσεις και προοπτικές. Ο Ρακίνας ευθυγραμμίζεται απόλυτα με τον Ευριπίδη, ενώ η κοινωνία του 5ου αιώνα π.Χ. φαίνεται να εμπνέει έντονα και να επί-παράγει, κατά παράδοξο διαχρονικό τρόπο, το ιδιάζον σύστημα του κλασικού 17ου αιώνα στη Γαλλία. Ο θεατρικός λόγος του Ρακίνα εμφανίζεται επεξεργασμένος, ακολουθώντας τους κανόνες της υψηλής γαλλικής κοινωνίας. Για παράδειγμα, η αγανάκτηση του Ιππολύτου μοιάζει περισσότερο με έκπληξη και ενέχει τη φιλοσοφία των σαλονιών και τους καλούς τρόπους των Βερσαλλιών. Ο ήρωας συμπεριφέρεται, θα λέγαμε, όπως ακριβώς ο «honnête homme» της εποχής.

Ο Στρατής Πασχάλης κατορθώνει να επικοινωνήσει τις έννοιες και το κωδικοποιημένο σύστημα του λόγου του Ρακίνα με το «εδώ και τώρα» της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας καθιστώντας το έργο οικείο και «έτοιμο» για νέες σκηνικές αναγνώσεις.

Στην αναθεωρημένη μετάφραση της Φαίδρας, ο ποιητής Στρατής Πασχάλης χειρίζεται με δεξιοτεχνία τον αλεξανδρινό δωδεκασύλλαβο κάνοντας τις απαραίτητες προσαρμογές ώστε ο λόγος να διατηρήσει τη ρυθμική του εκφορά λειτουργώντας ευεργετικά ως προς το νόημα και τη σημασία των λέξεων. Το ηχόχρωμα έχει τεράστια σημασία για τον μεταφραστή, ο οποίος έχει «ζυγίσει» με ακρίβεια τις επιλογές του προκειμένου να αναδειχθεί η ποιητικότητα του κειμένου που θα αναγνωστεί/εκφωνηθεί/παρασταθεί χωρίς να «ξενίζει» τον αναγνώστη/ακροατή/θεατή του 21ου αιώνα. Ο Στρατής Πασχάλης κατορθώνει να επικοινωνήσει τις έννοιες και το κωδικοποιημένο σύστημα του λόγου του Ρακίνα με το «εδώ και τώρα» της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας καθιστώντας το έργο οικείο και «έτοιμο» για νέες σκηνικές αναγνώσεις. Το μετάφρασμα ανάγεται έτσι σε θεαματική κατασκευή καθώς και «μουσική» παρτιτούρα, που καλείται να καθοδηγήσει τον ηθοποιό και τον ρόλο μέσα από την «προφορικότητα» σε συνάρτηση με τη θεατρικότητα και με τη θεαματικότητα.

Εν κατακλείδει, μια εξαιρετική έκδοση, χρηστική και πολύτιμη για τους φοιτητές της γαλλικής φιλολογίας, της θεατρολογίας, τους μελετητές των κλασικών γραμμάτων, τους θεωρητικούς επιστήμονες, τους σκηνοθέτες και τους ηθοποιούς αλλά και κάθε θεατρόφιλο αναγνώστη.

* Ο ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ-ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ είναι διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών, κριτικός και μεταφραστής θεάτρου.

 Στην κεντρική εικόνα η Helen Mirren, από την παράσταση Φαίδρα του Ρακίνα, η οποία παρουσιάστηκε το 2009 στο National Theater. 


altΦαίδρα
Ρακίνας
Μτφρ. Στρατής Πασχάλης
Σοκόλη 2017
Σελ. 112, τιμή εκδότη €12,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ RACINE


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η λογοτεχνία στο τετράγωνο - σημειώσεις για τη γραφή του Χόρχε Λουίς Μπόρχες, του Νάσου Βαγενά

Η λογοτεχνία στο τετράγωνο - σημειώσεις για τη γραφή του Χόρχε Λουίς Μπόρχες, του Νάσου Βαγενά

Για την ανθολογία κειμένων του Νάσου Βαγενά «Η λογοτεχνία στο τετράγωνο – Σημειώσεις για τη γραφή του Χόρχε Λουίς Μπόρχες» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

Ο Κώστας Παπαγεωργίου με τα λόγια των άλλων

Ο Κώστας Παπαγεωργίου με τα λόγια των άλλων

Για τον συγκεντρωτικό τόμο «Για τον Κώστα Γ. Παπαγεωργίου – Κριτικά κείμενα» (ανθολ. Θεόδωρος Βάσσης, εκδ. Αιγαίον).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Η λογοτεχνική παραγω...

Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ, ο συγγραφέας ως αναγνώστης

Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ, ο συγγραφέας ως αναγνώστης

Για το βιβλίο του Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ «Μαθήματα για τη ρωσική λογοτεχνία» (μτφρ. Ανδρέας Παππάς, εκδ. Πατάκη).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Το Jojo Rabbit, του Τάικα Γουαϊτίτι, ανανεώνει το βλέμμα μας για τη ναζιστική θηριωδία

Το Jojo Rabbit, του Τάικα Γουαϊτίτι, ανανεώνει το βλέμμα μας για τη ναζιστική θηριωδία

Σκέψεις με αφορμή την ταινία του Jojo Rabbit (2019) του Νεοζηλανδού Taika Waititi (Τάικα Γουαϊτίτι), παράλληλα με μυθιστορήματα που πραγματεύονται με φρέσκο τρόπο τη ναζιστική θηριωδία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Η ταινία Jojo Rabbi...

«Μίλησε, μνήμη» με τις λέξεις της Χίλντας Παπαδημητρίου

«Μίλησε, μνήμη» με τις λέξεις της Χίλντας Παπαδημητρίου

Ζητήσαμε από πεζογράφους, ποιητές, μεταφραστές και επιμελητές να μας στείλουν μια καλοκαιρινή φωτογραφία από το προσωπικό τους αρχείο και να την πλαισιώσουν με μια ανάμνηση. Σήμερα, η Χίλντα Παπαδημητρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός
Εικονογράφ...

Το Jojo Rabbit, του Τάικα Γουαϊτίτι, ανανεώνει το βλέμμα μας για τη ναζιστική θηριωδία

Το Jojo Rabbit, του Τάικα Γουαϊτίτι, ανανεώνει το βλέμμα μας για τη ναζιστική θηριωδία

Σκέψεις με αφορμή την ταινία του Jojo Rabbit (2019) του Νεοζηλανδού Taika Waititi (Τάικα Γουαϊτίτι), παράλληλα με μυθιστορήματα που πραγματεύονται με φρέσκο τρόπο τη ναζιστική θηριωδία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Η ταινία Jojo Rabbi...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Emmanuel Levinas «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο» σε μετάφραση και επίμετρο του Θωμά Συμεωνίδη, το οποίο κυκλοφορεί το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Θάνου M. Βερέμη «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ...

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γρηγόρη Αζαριάδη «Παραπλάνηση», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μια Σκιά

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ