Salman Rushdie

Για το μυθιστόρημα του Σαλμάν Ρούσντι (Salman Rushdie) «Κισότ όπως Κιχώτης» (μτφρ. Γιώργος Μπλάνας, εκδ. Ψυχογιός).

Του Διονύση Μαρίνου

Ερώτηση απ’ αυτές που δεν χρειάζεται –και δεν μπορείς– να απαντήσεις, καθώς είναι γνωστό πως «το ρόδο είναι ρόδο είναι ρόδο είναι ρόδο (σ.σ.: από το ποίημα της Γερτρούδης Στάιν «Sacred Emily»). Πώς θα είχε εξελιχθεί η σύγχρονη λογοτεχνία της Δύσης αν δεν είχε ανέβει στο ψωράλογό του, τον Ροσινάντε, ο λυμφατικός, ονειροπόλος (στο όριο της φρεναπάτης) και αθεράπευτα ρομαντικός Αλόνσο Κιχάνο από τη Μάντσα; Ποιο δρόμο θα είχε πάρει το μυθιστόρημα όπως το γνωρίζουμε στις μέρες μας αν ο Θερβάντες είχε υποστείλει τη σημαία της δημιουργίας του και υπό το βάρος της φτώχειας, της φυλακής και αφορισμού του από την Εκκλησία, δεν είχε δημιουργήσει τον Δον Κιχότε; Αγαθή τύχη για όλους μας.

Ο Δον Κιχότε ντε λα Μάντσα (μτφρ. Μελίνα Παναγιωτίδου, εκδ. Εστία) είναι ένα μυθιστόρημα τομή αν δούμε την πορεία του είδους από τον 17ο αιώνα έως τις μέρες μας. Το πικαρέσκο του Θερβάντες αφήνει πίσω του τη μεσαιωνική παράδοση των καθαρόαιμων ιπποτικών και ρομαντικών έργων (έμμετρα ή πεζά) και ανοίγει έναν δρόμο για πιο σύνθετες δημιουργίες που θα αναδείξουν ήρωες αντιφατικούς, συγκρουσιακούς, τραγικούς. Τετρακόσια χρόνια μετά την έκδοση του πρώτου μέρους του Δον Κιχότε, συνεχίζουμε να συζητούμε για τούτο τον ευφάνταστο ιδαλγό. Να είναι καλά και ο Σαλμάν Ρούσντι που με το μυθιστόρημά του Κισότ όπως Κιχώτης (μτφρ. Γιώργος Μπλάνας, εκδ. Ψυχογιός) μας υπενθυμίζει πως τα εμβληματικά έργα δεν έχουν χρονικό ορίζοντα.

Αμφιβάλλει κανείς; Τι διαφορετικό έκανε ο Ευγένιος Ο’ Νηλ όταν έγραφε το θεατρικό έργο Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα (μτφρ. Δέσπω Διαμαντίδου, εκδ. Δωδώνη) από το να αποτίνει φόρο τιμής στον Αισχύλο; Ή στα πιο κοντινά μας, τι άλλο έκανε ο Τζο Νέσμπο με τον δικό του Μάκμπεθ (μτφρ. Γωγώ Αρβανίτη, εκδ. Μεταίχμιο); Ναι, ο τραγικός ήρωας του Σαίξπηρ μπορεί να υπάρξει και σε άλλη εκδοχή, την απόλυτα σύγχρονη.

Όπως ο Κιχάνο βάφτισε εαυτόν ιππότη καταπίνοντας ιπποτικά μυθιστορήματα, έτσι και ο Σμάιλ μετατρέπεται βαθμηδόν σε μεταμοντέρνο Κισότ μηρυκάζοντας την τηλεοπτική πούλπα που του προσφέρουν αφειδώς τα τηλεοπτικά κανάλια.

Το ίδιο συμβαίνει και με τον σημερινό Κισότ που «ζει» στην Αμερική του Τραμπ, είναι ο γεροξεκούτης Ισμαήλ Ισμαήλ (εναλλακτικά Σμάιλ Σμάιλ) που για χρόνια δούλευε ως πωλητής φαρμακευτικών προϊόντων ώσπου έχασε τη δουλειά του. Είναι μια αβόλευτη περίπτωση ο Σμάιλ. Όπως ο Κιχάνο βάφτισε εαυτόν ιππότη καταπίνοντας ιπποτικά μυθιστορήματα, έτσι και ο Σμάιλ μετατρέπεται βαθμηδόν σε μεταμοντέρνο Κισότ μηρυκάζοντας την τηλεοπτική πούλπα που του προσφέρουν αφειδώς τα τηλεοπτικά κανάλια. Βλέπει τα πάντα, παρακολουθεί προγράμματα μέχρι να παγώσει ο ήλιος, ξέρει τις υποθέσεις των σίριαλ, καταγράφει στο σκληρό δίσκο του μυαλού του τα προϊόντα που πωλούνται στα telemarketing· είναι, θαρρεί κανείς, ένα αναλώσιμο προϊόν κι αυτός. Με τη μόνη διαφορά ότι η βασική του εμμονή είναι ένα τοκ σόου που παρουσιάζει η συμπατριώτισσά του, Ινδοαμερικανή, Σάλμα Ρ. (αν σας φέρει στο νου την Όπρα Γουίνφρεϊ, καλώς θα έχετε σκεφτεί. Αλλωστε, αναφέρεται ευθαρσώς στο βιβλίο).

Ο Κισότ αποφασίζει να διασχίσει όλη την Αμερική με σκοπό να συναντήσει το αντικείμενο του πόθου του, να της εκφράσει τον άμετρο έρωτά του, να την πάρει από το χέρι και να σωθούν μόνο αυτοί από τον κόσμο που επίκειται να καταστραφεί. Της στέλνει γράμματα γεμάτα πάθος και ποιητική έκσταση και τα οποία υπογράφει ως «Κισότ». Ω ναι, ο έρωτας σώζει.

Φυσικά, Κισότ δίχως σύντροφο δεν υφίσταται. Κανένα πρόβλημα: ο ευφάνταστος γέρος, με την επίρρωση των άστρων, θα «γεννήσει» έναν γιο και θα τον βαφτίσει Σάντσο. Όπερ έδει δείξαι: μόλις γεννήθηκε παρ’ ημίν ένας νέος Κιχότε.

Το θέμα είναι, βέβαια, αυτόν ποιος τον γέννησε; Εδώ ο Ρούσντι βάζει τη δική του πινελιά σ’ αυτό το μετα-μυθιστόρημα. Φτιάχνει μια ιστορία μέσα στην ιστορία που σημαίνει: ο Κισότ είναι ο κεντρικός ήρωας ενός μυθιστορήματος του συγγραφέα Σαμ ΝτιΣαμπ. Έχουμε να κάνουμε με έναν κλασικό «αποτυχυμενάκια» (λέξη-δάνειο από τον Κωστή Παπαγιώργη) συγγραφέα κατασκοπευτικών μυθιστορημάτων που αποφάσισε να αλλάξει ρότα και να γράψει κάτι άλλο. Όντως, το κάνει: ουσιαστικά μεταφέρει τα δικά του βάσανα στον άμοιρο Κισότ και δεν έχει και λίγα. Έχει αποξενωθεί από τον γιο του, ενώ οι σχέσεις του με την αδελφή του που ζει στο Λονδίνο και παλεύει με τον καρκίνο, είναι στο κατώτατο σημείο. Για να φύγει το βάρος από πάνω του μεταθέτει όλο αυτό το βουνό των προβλημάτων στον Κισότ.

Όλη η πανίδα της σύγχρονης Αμερικής περνάει από το βιβλίο: ναρκομανείς και ντίλερς, τυχοκυνηγοί, κομπιναδόροι, τηλεοπτικοί αστέρες, ρατσιστές, πιστολάδες της παλιάς «καλής» Άγριας Δύσης, άνθρωποι που μεταμορφώνονται σε μαστόδοντα, γρύλοι που μιλάνε ιταλικά και όπλα που αντί για σφαίρες σφυρίζουν ανθρώπινες ατάκες. Του δίνει και καταλαβαίνει ο Ρούσντι.

Ο ταλαίπωρος ήρωάς του υπομένει τα πάντα on the road. Και τι δεν συναντάει στο διάβα του, πρέπει να περάσει επτά Πύλες έως τον τελικό του σκοπό, έως την ευκταία στιγμή που θα συναντήσει την αγαπημένη του. Όλη η πανίδα της σύγχρονης Αμερικής περνάει από το βιβλίο: ναρκομανείς και ντίλερς, τυχοκυνηγοί, κομπιναδόροι, τηλεοπτικοί αστέρες, ρατσιστές, πιστολάδες της παλιάς «καλής» Άγριας Δύσης, άνθρωποι που μεταμορφώνονται σε μαστόδοντα, γρύλοι που μιλάνε ιταλικά και όπλα που αντί για σφαίρες σφυρίζουν ανθρώπινες ατάκες. Του δίνει και καταλαβαίνει ο Ρούσντι. Θέλετε ρεαλισμό; Θα τον έχετε, αλλά σε παράδοξες στρώσεις. Σίγουρα ο Μουρακάμι θα τον χειροκροτούσε! Υπάρχουν στιγμές που αισθάνεσαι πως όλο και κάποια πρόταση θα την έχει γράψει ο Πύντσον, αν και η πρόζα του Ρούσντι δεν έχει το φρενήρες λαμπικάρισμα του συγγραφέα «χωρίς πρόσωπο».

Συμβαίνουν πολλά σε τούτο το μυθιστόρημα. Οι ήρωες είναι αμέτρητοι και ο καθένας τους έχει να μας πει κάτι από την ιστορία του. Στο ενδιάμεσο πάντα συναντάμε τον Κισότ και τον δημιουργό του. Άραγε, είναι διακριτοί αυτοί οι δύο; Μήπως ο ένας έχει εισχωρήσει στον άλλον; Μήπως συγγραφέας και δημιούργημα είναι το ίδιο και το αυτό; Μήπως η μυθοπλασία εισέρχεται μέσα στην πραγματικότητα που για εμάς είναι άλλη μια πλασματικότητα (sic); Ναι, ο Ρούσντι το κάνει κι αυτό.

psichogios roushdi kishotΑμαρτία εξομολογουμένη, ουκ έστι αμαρτία: καιρό είχα να περάσω καλά με βιβλίο του Ρούσντι. Συχνά είναι εγκυκλοπαιδικά, στριφτά, δίχως χυμούς. Εδώ δημιουργεί κάτι εντελώς διαφορετικό. Ένα πικαρέσκο που δεν φοβάται ακόμη και να σκορπίσει γέλωτα. Ναι, δεν το έχει πολύ με το κωμικό στοιχείο ο Ρούσντι, αλλά τουλάχιστον το προσπαθεί.

Ερανίζεται στοιχεία από διαφορές μεριές προσπαθώντας να τα ενοποιήσει. Από τον Μόμπι Ντικ έως την Λολίτα του Ναμπόκοφ και από την Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων έως τον Ρινόκερο του Ιονέσκο. Το αποτέλεσμα είναι επιτυχημένο, οφείλουμε να του το πιστώσουμε. Όπως και το ότι δεν αφήνει εκτός νυμφώνος πρόσωπα και στοιχεία της τρέχουσας πολιτισμικής παραγωγής. Αίφνης, διαβάζουμε για τη Χάιντι Κλουμ, το Candy Crush Saga, το πρόγραμμα «The Real Housewives» ή την ταινία «Men in Black». Το μυθιστόρημα λειτουργεί ως ζενερίκ των καιρών μας.

Γελάω ακόμη από μια κριτική που δέχθηκε ο Ρούσντι από τα ξένα ΜΜΕ: ότι είναι σαν να βούτηξε στο έλος της Google συλλέγοντας όλη την σκουπιδοκουλτούρα. Η αλήθεια είναι ότι το παρατραβάει λίγο με την κριτική του εις βάρος αυτού του πολτού, αλλά ας είναι. Δεν έχει σε όλα άδικο. Όσο για την εσχατολογική «λύση» του τέλους του κόσμου που φαντάζεται ο Σαμ ΝτιΣάμπ, στις μέρες μας δεν είναι και τόσο μακριά από την πραγματικότητα. Η αλήθεια είναι ότι δικαίως έλαβε ο Ρούσντι το Booker των Bookers γι’ αυτό το βιβλίο. Έχει κάτι που σε τραβάει σαν μαγνήτης, είναι ιδιαίτερο, παράξενο, γάργαρο και αφοπλιστικό. Σε σημείο να μετατρέπει τα μειονεκτήματά του σε πλεονεκτήματα. Άξια είναι και η μετάφραση του Γιώργου Μπλάνα που διαχειρίστηκε με ορθό τρόπο όλον αυτό τον λεκτικό χείμαρρο και τις περιελίξεις του Ρούσντι στην πλοκή και τα πρόσωπα.


* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Μπλε ήλιος» (εκδ. Μεταίχμιο). 

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Ο Κισότ, μπαίνοντας στο Σέντραλ Παρκ από την Πύλη των Εφευρετών, άγγιξε το γείσο του καπέλου του σε μια χειρονομία σεβασμού προς το άγαλμα του Σάμιουελ Μορς και αναρωτήθηκε: Τι κωδικοποιημένο ντιτ-ντιτ-ντα μήνυμα, αν του δινόταν η ευκαιρία, θα διάλεγε ενδεχομένως να στείλει τώρα; Ποιος θα έλεγε τώρα πως ήταν, τι θα δήλωνε ότι ποθούσε και ποιο μυστικό ήθελε να μάθει είτε ολόκληρος ο κόσμος ή ένα και μόνο πολυαγαπημένο άτομο; Και αμέσως απάντησε μόνος του: ήταν ερωτευμένος, ποθούσε μόνο τον έρωτα της Αγαπημένης του και θα χτυπούσε με ρυθμικά σήματα αυτό τον έρωτα στον ασύρματο τηλέγραφο του κυρίου Μορς ή θα τον φώναζε από τις στέγες ή θα τον ψιθύριζε στο αυτί της Αγαπημένης τον τρομερό έρωτά του, η εκπλήρωση του οποίου ήταν ο μόνος σκοπός που απέμενε και η σωστότερη λειτουργία της ίδιας της καλής γης».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Πέτρινα ημερολόγια» της Κάρολ Σίλντς (κριτική) – Για μια γυναίκα σμιλεμένη στην πέτρα της ζωής

«Πέτρινα ημερολόγια» της Κάρολ Σίλντς (κριτική) – Για μια γυναίκα σμιλεμένη στην πέτρα της ζωής

Για το μυθιστόρημα της Κάρολ Σιλντς [Carol Shields] «Πέτρινα ημερολόγια» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Gutenberg). Kεντρική εικόνα: © Shelby Miller/Unspalsh. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Υπάρχει ...

«Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» του Τζέιμς Μπόλντουιν (κριτική) – Η ιστορία της δύσκολης ενηλικίωσης ενός αγοριού στο Χάρλεμ του '30

«Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» του Τζέιμς Μπόλντουιν (κριτική) – Η ιστορία της δύσκολης ενηλικίωσης ενός αγοριού στο Χάρλεμ του '30

Για το μυθιστόρημα του Τζέιμς Μπόλντουιν [James Baldwin] «Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Kεντρική εικόνα: © U.S. National Archives and Records Administration.

Γράφει η Αργυρώ Μαντόγλου

Σε όλα τα μυ...

«Αγαπητέ μαλάκα» της Βιρζινί Ντεπάντ (κριτική) – Ασεβές και δυνατό σαν χαστούκι

«Αγαπητέ μαλάκα» της Βιρζινί Ντεπάντ (κριτική) – Ασεβές και δυνατό σαν χαστούκι

Για το μυθιστόρημα της Βιρζινί Ντεπάντ [Virginie Despentes] «Αγαπητέ μαλάκα» (μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: © Mehrnegar Dolatmand/Unsplash.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Έπρεπε να το περιμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τo «100 χρόνια μοναξιά» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες έγινε σειρά

Τo «100 χρόνια μοναξιά» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες έγινε σειρά

Η πλατφόρμα έδωσε στη δημοσιότητα το teaser trailer του σίριαλ 16 επεισοδίων που προσπαθεί να οπτικοποιήσει το εμβληματικό μυθιστόρημα «100 χρόνια μοναξιά» του νομπελίστα Κολομβιανού συγγραφέα. Κεντρική εικόνα: © Netflix. 

Επιμέλεια: Book Press

...
Στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος: Η Άννα Κοκκίνου διαβάζει τον «Μοσκώβ-Σελήμ» του Γεωργίου Βιζυηνού

Στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος: Η Άννα Κοκκίνου διαβάζει τον «Μοσκώβ-Σελήμ» του Γεωργίου Βιζυηνού

Την Κυριακή 28 Απριλίου στις 20:00 στον Φάρο του ΚΠΙΣΝ θα πραγματοποιηθεί η τελευταία ανάγνωση της επιτυχημένης σειράς «Παραβάσεις / Αναγνώσεις», του θεατρικού αναλόγιου που επιμελείται η σκηνοθέτης Σύλβια Λιούλιου. Αυτή τη φορά, η Άννα Κοκκίνου συνεργάζεται με τον Νίκο Βελιώτη και διαβάζει τον «Μοσκώβ-Σελήμ» τ...

Μια βραδιά για τον Νίκο Γκάτσο στην Καλαμάτα

Μια βραδιά για τον Νίκο Γκάτσο στην Καλαμάτα

Καλεσμένοι στη βραδιά μιλούν για το έργο του κορυφαίου στιχουργού, ενώ θα ακουστούν και τραγούδια σε ποίηση Νίκου Γκάτσου με τη Μαρία Κρασοπούλου και τον Νικόλα Παλαιολόγο.

Επιμέλεια: Book Press

Ο Δήμος Καλαμάτας και ο Τομέας Λόγου και Γραμμάτων της Κ.Ε. «ΦΑΡΙΣ», διοργανώνουν...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα μάς δείχνουν τον δρόμο για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή, μέσα από δεδομένα που προέκυψαν από σημαντικές επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών και από πολύτιμα αποστάγματα πνευματικής εμβάθυνσης. 

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ