vladimir nabokov kentriki

Για το μυθιστόρημα του Vladimir Nabokov «Σκοτεινό αδιέξοδο» (μτφρ. Άρης Δικταίος, εκδ. Αγγελάκη).

Του Διονύση Μαρίνου

Δακτυλικά αρπίσματα πάνω σε νεανικό σώμα. Νόθοι πόθοι που δεν μπορούν να κρυφτούν. Άδολη εγκαρδιότητα που συντρίβεται από την απαθή γοητεία ενός κοριτσιού που από καιρό έχει χάσει την λούστρο της παρθενίας της και ως κλασικό παλιοκόριτσο (για να θυμηθούμε λίγο και τον τίτλο ενός βιβλίου του Μάριο Βάργκας Γιόσα) ραίνει τον φτωχό ερωτιδέα της με τα μάγια της αμαρτωλής λαγνείας. Τι άλλο ήταν, άραγε, η λιβιδινική Λολίτα (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη) του Ναμπόκοφ από μια σπάνια πεταλούδα –αν μη τι άλλο ήξερε πολύ καλά από δαύτες, ο λεπιδοπτερολόγος Βλαντιμίρ–, που, πριν χαθεί και σβήσει, έχει πάρει όλο το αίμα από τη ζωή του Χάμπερτ Χάμπερτ. 

Εκ των υστέρων αποδεικνύεται πως αυτό το σπινθηροβόλο, πλην ανίερο για την εποχή του, βιβλίο βρισκόταν εν σπέρματι μέσα στον Ναμπόκοφ και επωαζόταν για χρόνια. Αρκεί να σκεφτούμε πως τα γυμνάσματα της Λολίτας τα βρίσκουμε είκοσι και κάτι χρόνια πριν αυτή εκδοθεί, στο μυθιστόρημα Camera Obscura (αρχικά γραμμένο στα ρωσικά) και εν συνεχεία σε νέα μετάφραση –από τον ίδιο τον Ναμπόκοφ– και με κάποιες αλλαγές στο Γέλιο στο σκοτάδι (μτφρ. Ανδρέας Αποστολίδης, εκδ. Άγρα). To έργο ολοκληρώθηκε το 1933 και η πρώτη αγγλική μετάφραση είδε το φως της δημοσιότητας το 1936 από τον εκδοτικό οίκο Hutchinson. Σε εκείνη την έκδοση, δε, η υπογραφή του συγγραφέα ήταν «Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ-Σίριν» (V. Sirin ήταν το ψευδώνυμό του). Ωστόσο, το μεταφραστικό αποτέλεσμα ήταν τόσο απογοητευτικό που ο τελειομανής Ναμπόκοφ το μετέφρασε εκ νέου και το επανεξέδωσε το 1938 με νέο τίτλο (Γέλιο στο σκοτάδι) και αλλαγές σε κάποια από τα ονόματα και την εξέλιξη της πλοκής. Λογικό, καθώς η ιστορία είχε αρκετά στοιχεία από πραγματικά γεγονότα και πρόσωπα.

Να γιατί αυτή τη στιγμή έχουμε στα ελληνικά δύο εκδόσεις της ιδίας ιστορίας. Το Σκοτεινό αδιέξοδο (μτφρ. Άρης Δικταίος, εκδ. Αγγελάκη) θα έλεγε κανείς πως είναι το αρχικό σχεδίασμα του Ναμπόκοφ, έτσι όπως πρωτοφαντάστηκε την ιστορία ενός διανοούμενου εμπόρου τέχνης, του Κρέτσμαρ (στη νεότερη εκδοχή ονομάζεται Αλμπίνους), που τυφλώθηκε από τον έρωτα, ο οποίος είχε το πρόσωπο της δεκαεξάχρονης Μάγδας (Μαργκότ στην μετέπειτα εκδοχή). Τη γνωρίζει ως ταξιθέτρια σε έναν κινηματογράφο και η συνάντησή της αποδείχθηκε το πιο βαρύ πεπρωμένο της ζωής της. Η παρουσία της στη ζωή του θα είναι καταλυτική και καταστροφική.

Το Σκοτεινό αδιέξοδο θα έλεγε κανείς πως είναι το αρχικό σχεδίασμα του Ναμπόκοφ, έτσι όπως πρωτοφαντάστηκε την ιστορία ενός διανοούμενου εμπόρου τέχνης, του Κρέτσμαρ, που τυφλώθηκε από τον έρωτα, ο οποίος είχε το πρόσωπο της δεκαεξάχρονης Μάγδας.

Η Μάγδα μοιάζει άδολη, ανεκτίμητα αδέξια, σχεδόν κενή περιεχομένου, για να αποδειχθεί συν τω χρόνω υπολογίστρια, κυνική και ποικιλοτρόπως αριβίστρια. Θα καταφέρει με τα φλογερά θέλγητρά της να τραβήξει τον Κρέτσμαρ από τη γυναίκα του και το παιδί τους. Κανένα ηθικό έρμα δεν θα την συγκρατήσει, καμία λογική δεν θα καταφέρει να βάλει τέρμα σ’ αυτή την παραφορά που θα ξεπεράσει όλες τις κόκκινες γραμμές και θα ποδοπατήσει κάθε έννοια αξιοπρέπειας και ανθεκτικότητας (σωματικής και πνευματικής) που τυχόν διέθετε ο Κρέτσμαρ πριν τη γνωρίσει.

Ο Ναμπόκοφ δεν λυπάται καθόλου τον Κρέτσμαρ, τον αφήνει να κυλιστεί στο βούρκο του άνομου πάθους, τον στροβιλίζει σε έναν κυκλωτικό χορό φωτιάς, οδύνης και καταστροφής. Τον αφήνει, εντέλει, έκθετο, μόνο και ολότελα καθημαγμένο. Και σε τι περιπέτειες δεν τον βάζει. Όταν πεθαίνει το παιδί του, εκείνος παραμένει προσκολλημένος στην ποδιά της Μάγδας. Όταν θα καταλάβει πως ο παλαιός γνωστός (και όχι μόνο) της αγαπημένης του, Ρόμπερτ Χορν, έχει επανακάμψει στη ζωή της και μαζί απεργάζονται ένα σχέδιο με εκείνον στο ρόλο του θύματος, η απόφασή του να εκδικηθεί θα συγκρουστεί στον τοίχο του πεπρωμένου. Σε ένα ατύχημα με το αυτοκίνητο θα χάσει την όρασή του και τότε, τυφλός κατά κυριολεξία (με δεδομένο πως πριν από το ατύχημα ήταν ηθικά τυφλός) θα γίνει το άθυρμα της Μάγδας και του εραστή της.

Όχι, δεν υπάρχει καμία ελπίδα ανάσχεσης. Καμία πιθανότητα να δοθεί άφεση στον Κρέτσμαρ για τα αμαρτήματα της καρδιάς και της σάρκας. Ο Ναμπόκοφ θα τον φτάσει στα όριά του και με μια καθοριστική σπρωξιά προς το κενό που κείται μπροστά του, θα τον ρίξει να πέσει κατακόρυφα. Το τέλος του Κρέτσμαρ θα είναι οδυνηρό. Ούτε καν ο αδελφός της γυναίκας του, που θα εμφανιστεί μπροστά του ως πιθανός deus ex machina, δεν θα σταθεί ικανός να αναστρέψει την εις βάρος του κατάσταση και να τον γλιτώσει από το βάρος της μοίρας που έχει επικαθίσει στις πλάτες του.

Ο Ναμπόκοφ είναι μια κλασική περίπτωση συγγραφέα που, θαρρείς, γεννήθηκε έτοιμος, που δεν χρειάστηκε να περάσει από πολύχρονη περίοδο μαθητείας για να φτάσει στο επίπεδο της ωριμότητας.

Μπορεί το εύρος της Λολίτας να είναι μεγαλύτερο και ο Χάμπερτ Χάμπερτ πολύ πιο «ευρύς» ήρωας ως προς τις εσωτερικές δονήσεις του, ωστόσο δεν γίνεται να παραγνωρίσει κανείς πως ο Κρέτσμαρ (Αλμπίνους) κουβαλάει όλες τις ποιότητες ενός τραγικού ήρωα. Μόνο που ο παιγνιώδης Ναμπόκοφ δεν αφήνει σε ησυχία ούτε τους αναγνώστες, καθώς δεν τους μεταφέρει μόνο τους δραματικούς τόνους της ιστορίας (προφανείς το δίχως άλλο), αλλά διασπά το δεδομένο της τραγικής σύμβασης με τον υποδόριο σαρκασμό που εμφυτεύει στην πλοκή.

aggelaki nabokov skoteino adieksodoΈπειτα από τόσα χρόνια που έχει εκδοθεί το εν λόγω μυθιστόρημα δεν έχει νόημα να σημειώσουμε αν το Camera Obscura είναι υποδεέστερο του Γέλιου στο σκοτάδι. Μια παράλληλη ανάγνωση θα μας πείσει: προφανώς ο Ναμπόκοφ μέσα σε διάστημα ολίγων χρόνων που πέρασαν από την πρώτη εκδοχή έως τη δεύτερη, μπόρεσε να κάνει κάποιες αλλαγές –όχι άνευ σημασίας–, ωστόσο, είτε έτσι είτε αλλιώς, το αποτέλεσμα είναι αρκούντως πλούσιο και αισθητικά άρτιο και στις δύο περιπτώσεις.

Έχουμε στα χέρια μας ένα έργο που θαυμάζεται για την ευθύτητα των σκοπών του, για τη λαμπικαρισμένη γλώσσα του και για το πυρίκαυστο θέμα του. Είναι τα πρώτα χρόνια της δημιουργίας του Ναμπόκοφ, η περίοδος που βρίσκεται ακόμη στο Βερολίνο. Όπως πολύ καλά γνωρίζουμε, τα κατοπινά χρόνια θα μεταβεί στις ΗΠΑ και εκεί θα αρχίσει η μεστή περίοδος της συγγραφικής του πορείας. Τούτο, όμως, δεν σημαίνει πως αυτά τα πρώτα έργα δεν μπορούν να θαυμαστούν για την αρτιότητά τους. Ο Ναμπόκοφ είναι μια κλασική περίπτωση συγγραφέα που, θαρρείς, γεννήθηκε έτοιμος, που δεν χρειάστηκε να περάσει από πολύχρονη περίοδο μαθητείας για να φτάσει στο επίπεδο της ωριμότητας.

Η παρούσα έκδοση φέρει τη μετάφραση του ποιητή Άρη Δικταίοιυ που από τη δεκαετία του ’50 και για τριάντα περίπου χρόνια ασχολήθηκε ενεργά και με τη μετάφραση σημαντικών έργων. Εν προκειμένω, η συγκεκριμένη μετάφραση μάς έρχεται από το μακρινό 1960. Σαφώς, στέκεται, αντέχει στον χρόνο, αλλά επειδή πολλά πράγματα έχουν αλλάξει από τότε, μια αναθεώρηση θα ήταν χρήσιμη.


* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Μπλε ήλιος» (εκδ. Μεταίχμιο). 

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Τέντωσε το χέρι του κι άρχισε να προχωρεί με το πιστόλι μπροστά του, προσπαθώντας να προκαλέσει έναν αποκαλυπτικό θόρυβο. Το ένστικτό του του έλεγε, άλλωστε, πως η Μάγδα βρισκόταν κάπου κοντά στις μινιατούρες, από ΄κει ερχόταν μια πολύ ελαφριά, νοτερή, αρωματισμένη και δηλητηριώδης ριπή, κάτι που έτρεμε όπως η θερινή αύρα. Ξαφνικά ξεχώρισε ένα μικρό τρίξιμο. Να τραβήξει; Όχι, είναι πολύ νωρίς. Πρέπει να πλησιάσει περισσότερο. Έσπρωξε το τραπέζι και σταμάτησε. Η δηλητηριασμένη χλιαρότητα άλλαζε θέση, μα εκείνος δεν είχε συλλάβει τον θόρυβο αυτής της κίνησης εξαιτίας του πάταγου που έκαναν τα δικά του βήματα. Ναι, τώρα βρισκόταν πιο αριστερά, κοντά στο παράθυρο. Έπρεπε να κλείσει την πόρτα πίσω του. Τότε θα ήταν πιο ελεύθερος, μα δεν υπάρχει κλειδί».

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κισότ όπως Κιχώτης» του Σαλμάν Ρούσντι (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που δεν φοβάται το γέλιο

«Κισότ όπως Κιχώτης» του Σαλμάν Ρούσντι (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που δεν φοβάται το γέλιο

Για το μυθιστόρημα του Salman Rushdie «Κισότ όπως Κιχώτης» (μτφρ. Γιώργος Μπλάνας, εκδ. Ψυχογιός).

Του Διονύση Μαρίνου

Ερώτηση απ’ αυτές που δεν χρειάζεται –και δεν μπορείς– να απαντήσεις, καθώς είναι γνωστό πως «το ρόδο είναι ρόδο είναι ρόδο είνα...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (κριτική) – Από το Άουσβιτς στο Βυζάντιο

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (κριτική) – Από το Άουσβιτς στο Βυζάντιο

Για το μυθιστόρημα του William Howard Gass «Το τούνελ» (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Καστανιώτη).

Του Νίκου Στρατηγάκη

Το Τούνελ, του Γουίλιαμ Χ. Γκας, είναι ένα φιλόδοξο τεχνούργημα ιδεών και γλώσσας το οποίο φαντάζει αμφίρροπο – μια χοά...

«Τα χρόνια» της Ανί Ερνό (κριτική) – Μια συλλογική αυτοβιογραφία

«Τα χρόνια» της Ανί Ερνό (κριτική) – Μια συλλογική αυτοβιογραφία

Για το βιβλίο της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, εκδ. Μεταίχμιο) – Μια συλλογική αυτοβιογραφία της Γαλλίας και της Ευρώπης, από τα μεταπολεμικά χρόνια μέχρι τις μέρες μας. Στην κεντρική φωτογραφία, η συγγραφέας, στα τέλη της δεκαετίας του 60.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Η Αυστραλή Χάνα Κέντ (Hannah Kent), συγγραφέας του εξαιρετικού «Έθιμα ταφής», μιλάει για το νέο της μυθιστόρημα με τίτλο «Λατρεία» (εκδ. Ίκαρος), το οποίο περιγράφει τη βαθιά αγάπη μεταξύ δυο νεαρών μεταναστριών τον 19ο αιώνα.

Επιμέλεια: Book Press

...
Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Το Καφέ Φίλιον, το στέκι πολιτικών, καλλιτεχνών, διανοούμενων, ηθοποιών, αλλά και κάθε λογής αθηναίων, κλείνει φέτος 30 χρόνια παρουσίας στην πόλη μας, και το γιορτάζει. Ακολουθεί το Δελτίο Τύπου που εξέδωσαν οι ιδιοκτήτριες του καφενείου ενόψει της επετείου, καθώς και απόσπασμα από το διήγημα του Κ.Β. Κατσουλάρη «Φ...

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Ο συγγραφέας Τζόσουα Κοέν (Joshua Cohen) τιμήθηκε με το φετινό Βραβείο Pulitzer στην κατηγορία της μυθοπλασίας, για το μυθιστόρημά του με τίτλο «The Netanyahus», ένα σατιρικό μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τη ζωή του πατέρα του πρώην Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου. Δείτε επίσης τα υπόλοιπα βραβεία Pulitze...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...
«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Antonio Skármeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μεγαλωμένος ανάμε...

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελιάνας Χουρμουζιάδου «Μια τελευταία επιστολή αγάπης», που θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Θα σου πω τι θυμάμαι από τη συνέχεια. Περπατήσαμε αργά στην ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ