paul auster

Για το βιβλίο του Paul Auster «Ημερολόγιο του χειμώνα» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου, εκδ. Μεταίχμιο).

Της Νίκης Κώτσιου

Θραυσματικές αυτοβιογραφικές αφηγήσεις από μια ολόκληρη ζωή συνθέτουν το Ημερολόγιο του χειμώνα του Πολ Όστερ (επανακυκλοφορεί από τις εκδ. Μεταίχμιο σε μετάφραση της Σταυρούλας Αργυροπούλου, για την οποία έλαβε το «Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης» της Ελληνικής Εταιρείας Μεταφραστών Λογοτεχνίας για το 2015). Το Ημερολόγιο ξεδιπλώνεται χειμαρρώδες και αναδεικνύει εμβληματικά περιστατικά από τον βίο και την πολιτεία του διαπρεπούς Αμερικανού συγγραφέα. Φημισμένος για τις ευρηματικές μεταμυθοπλασίες του και τα μεταμοντέρνα τεχνάσματά του, ο Πολ Όστερ επιχειρεί εδώ να συνθέσει τα απομνημονεύματά του με καινοτομία στη γραφή και στο ύφος, όπως άλλωστε θα ταίριαζε σε έναν φιλέρευνο συγγραφέα με έντονη ροπή στον πειραματισμό και την ανατροπή.

Σε δεύτερο πρόσωπο

Η αυτοβιογραφική αφήγηση σε δεύτερο ενικό πρόσωπο δημιουργεί μια πρωτόγνωρη αίσθηση καθώς ξετυλίγεται το Ημερολόγιο του χειμώνα. Μέσα σε μια συνθήκη όπου συγγραφέας, αφηγητής και πρωταγωνιστής είναι πάντα το ίδιο πρόσωπο, ο αφηγητής απευθύνεται στον πρότερο εαυτό του και ανακαλεί τις βιωμένες εμπειρίες του. Ιδωμένος από την απόσταση που δημιουργεί ο χρόνος, ο πρότερος εαυτός γίνεται ένας άλλος, μια διαφορετική οντότητα στην οποία απευθύνεται ο αφηγητής. Διευκολύνοντας την αποστασιοποίηση χωρίς όμως να ακυρώνει την ταύτιση, η τεχνική αυτή προσφέρεται για τη διαχείριση και την ανασύνθεση τραυματικών εμπειριών, που το υποκείμενο δεν μπορεί να αντιμετωπίσει κατά μέτωπο (το σοβαρο τροχαίο, ο απροσδόκητος θάνατος της μητέρας), ενώ συγχρόνως επιτυγχάνεται εντονότερη αίσθηση αμεσότητας.

Δημιουργείται έτσι ένας υπόγειος διάλογος μεταξύ τωρινού και παρελθοντικού εαυτού καθώς οι εμπειρείες επανεξετάζονται υπό το πρίσμα του παρόντος, με μια ήρεμη αποστασιοποίηση που δημιουργεί κλίμα ασφάλειας και ψυχραιμίας. Η χρήση ενεστώτα κατά την ανασύνθεση του παρελθόντος μειώνει και γεφυρώνει τη χρονική απόσταση, ενώ το υποκείμενο συγκροτείται μέσ’ από τις διεργασίες της μνήμης και τη σχέση του με το χρόνο.

Μέσα σε μια συνθήκη όπου συγγραφέας, αφηγητής και πρωταγωνιστής είναι πάντα το ίδιο πρόσωπο, ο αφηγητής απευθύνεται στον πρότερο εαυτό του και ανακαλεί τις βιωμένες εμπειρίες του.

Ο αναγνώστης παρακολουθεί αυτό τον εσωτερικό διάλογο και μετέχει στη «διαπραγμάτευση» που γίνεται. Η απεύθυνση σε δεύτερο ενικό πρόσωπο τον καλεί ενίοτε να ταυτιστεί με τα αφηγούμενα. Ο αφηγητής υπεισέρχεται σε πανανθρώπινα θέματα που αφορούν συνολικά την ανθρώπινη μοίρα οπότε ο αναγνώστης έχει πολλές πιθανότητες να βρει τον εαυτό του να καθρεφτίζεται σε περιστάσεις και συγκυρίες οικουμενικής εμβέλειας.

Παιδικά χρόνια, εφηβεία, πρώτοι έρωτες, νεανικά σκιρτήματα, έγγαμη ζωή, απώλεια γονέων είναι μερικά από τα κεφάλαια που συνθέτουν τον κορμό αυτής της ξεκάθαρα αυτοβιογραφικής αφήγησης, που όμως αγγίζει και αφορά τον καθένα. Ήδη με την εναρκτήρια παράγραφο, ο συγγραφέας επιχειρεί να εμπλέξει και τον αναγνώστη σε όσα πρόκειται να ακολουθήσουν κάνοντας μια πανανθρώπινη διαπίστωση:

«Θαρρείς ότι αυτό δεν θα σου συμβεί ποτέ, ότι δεν μπορεί να συμβεί σ’ εσένα, ότι είσαι το μοναδικό άτομο στον κόσμο στο οποίο τίποτε απ΄ αυτά τα πράγματα δεν θα συμβεί ποτέ. Κι έπειτα, το ένα μετά το άλλο, αρχίζουν να σου συμβαίνουν τα πάντα, κατά τον ίδιο τρόπο που συμβαίνουν σε οποιονδήποτε άλλο».

Ο κεντρικός ρόλος του σώματος

Ο Όστερ αρχίζει να γράφει το Ημερολόγιο του χειμώνα το 2011, σε ηλικία 64 ετών και το ολοκληρώνει δύο χρόνια μετά. Η έννοια της σωματικότητας είναι κεντρική στο βιβλίο. Το σώμα γίνεται ο αποδέκτης των κορυφαίων εμπειριών που συνδέονται με τη ζωή και τον εαυτό, το σώμα έρχεται σ’ επαφή με τον έξω κόσμο και πάνω του αποτυπώνονται ανάγλυφα κορυφαίες στιγμές από την ανθρώπινη περιπέτεια. Ο συγγραφέας παρουσιάζει τις ουλές και τα σημάδια του, ανασυνθέτει τις συγκρούσεις του με τον κόσμο και αναδεικνύει το σώμα σε πρωταρχικό στοιχείο της υποκειμενικότητας.

«Σωματικές απολαύσεις και σωματικοί πόνοι. Σεξουαλικές απολαύσεις πρωτίστως και κυρίως, αλλά και η απόλαυση του φαγητού και του ποτού, η απόλαυση ενός καυτού μπάνιου, να βυθίζεις το γυμνό σου σώμα μέσα στο νερό, να ξύνεσαι επειδή έχεις φαγούρα, να φτερνίζεσαι και να κλάνεις, να περνάς μια παραπάνω ώρα στο κρεβάτι, να στρέφεις το πρόσωπό σου στον ήλιο ένα ζεστό απόγευμα στα τέλη της άνοιξης και να νιώθεις τη ζέστη να απλώνεται στο δέρμα σου. Αναρίθμητες στιγμές, να μην έχει περάσει ούτε μέρα χωρίς μια στιγμή ή κάποιες στιγμές σωματικής απόλαυσης κι ωστόσο οι πόνοι να είναι αναμφίβολα πιο επίμονοι και ανυπάκουοι...»

metaixmio auster imerologio tou chimonaΟ Όστερ δεν διστάζει να φανερώσει την ανησυχία του για όσα συνεπάγεται και φέρνει μαζί της η τρίτη ηλικία επιμένοντας στην έννοια της θνητότητας και την αίσθηση εγγύτητας με τον επικείμενο θάνατο. Το σώμα που τώρα πάσχει, ενώ πριν ήταν ακμαίο και θαλερό, η σκιά της αρρώστιας και της αδυναμίας που διαρκώς επικρέμαται σαν ακαθόριστη απειλή, οι απολογισμοί πεπραγμένων και η ενατένιση της ζωής που φεύγει αμετάκλητα συνθέτουν μια νέα πραγματικότητα, σωματική και ψυχική, και επιβάλλουν έναν διαφορετικό ρυθμό και μια άλλη αντίληψη των πραγμάτων.

Η αναπόφευκτη απώλεια των οικείων, γονιών αλλά και συνομιλήκων, εισάγουν σε μια καινούρια τάξη πραγμάτων που υπακούει σε σκληρές, αδήριτες αναγκαιότητες, πέρα από κάθε έλεγχο. Συγχρόνως, οι ίδιες αυτές απώλειες που ενσκήπτουν ξαφνικά και αναστατώνουν δυσάρεστα, υπαγορεύουν αποτιμήσεις και αξιολογήσεις, ικανές να σαρώσουν βολικές βεβαιότητες και, μέχρι πρότινος, αυτονόητες παραδοχές. Ο κόσμος αρχίζει να απορρυθμίζεται σιγά-σιγά καθώς εισβάλλει το φάσμα του θανάτου, που φάνταζε άλλοτε μακρινό και απίθανο. Ωστόσο, οι δυνατοί ανθρώπινοι δεσμοί είναι πάντα το ισχυρό αντίβαρο, που προστατεύει από την κατάρρευση.

Βαθιά εξομολογητικό, ειλικρινές και ανθρώπινο, το Ημερολόγιο του χειμώνα είναι μια καλειδοσκοπική ανασκόπηση της ζωής μέσ’ από τη φυσική ιστορία του σώματος και συγχρόνως ένα συγκινητικό κείμενο για τα γηρατειά και τη φθορά.

Βαθιά εξομολογητικό, ειλικρινές και ανθρώπινο, το Ημερολόγιο του χειμώνα είναι μια καλειδοσκοπική ανασκόπηση της ζωής μέσ’ από τη φυσική ιστορία του σώματος και συγχρόνως ένα συγκινητικό κείμενο για τα γηρατειά και τη φθορά. Η διαδρομή των αισθημάτων και των συναισθημάτων, η αδιάκοπη εναλλαγή πόνου και ηδονής, χαρτογραφούν το πέρασμα του χρόνου συνθέτοντας μια ζωντανή εικόνα, όπου ο καθένας μπορεί να αναγνωρίσει στοιχεία από τον δικό του ξεχωριστό εαυτό.


* Η ΝΙΚΗ ΚΩΤΣΙΟΥ είναι φιλόλογος.

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

«Το σιντριβάνι ξεχειλίζει» της Ρεμπέκα Γουέστ – Ταξίδι στην πιο εκπληκτική χώρα: την παιδική ηλικία

«Το σιντριβάνι ξεχειλίζει» της Ρεμπέκα Γουέστ – Ταξίδι στην πιο εκπληκτική χώρα: την παιδική ηλικία

Για το μυθιστόρημα «Το σιντριβάνι ξεχειλίζει» της Ρεμπέκα Γουέστ (μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Πώς φαντάζει η ζωή και ο κόσμος μας μέσα από τα μάτια ενός παιδιού; Τι κερδίζεις και τι χάνεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, σκηνοθέτης Παναγιώτης Εξαρχέας απαντά σε 20 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης ...

Το «Μυθιστόρημα» του Γιώργου Χειμωνά στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού

Το «Μυθιστόρημα» του Γιώργου Χειμωνά στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού

Το διήγημα του σπουδαίου Έλληνα λογοτέχνη Γιώργου Χειμωνά, «Μυθιστόρημα», μεταφέρεται στη σκηνή, από την Τρίτη 11 Οκτωβρίου και κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00, στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού.

Επιμέλεια: Book Press

Ό,τι αξίζε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ