paul auster

Για το βιβλίο του Paul Auster «Ημερολόγιο του χειμώνα» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου, εκδ. Μεταίχμιο).

Της Νίκης Κώτσιου

Θραυσματικές αυτοβιογραφικές αφηγήσεις από μια ολόκληρη ζωή συνθέτουν το Ημερολόγιο του χειμώνα του Πολ Όστερ (επανακυκλοφορεί από τις εκδ. Μεταίχμιο σε μετάφραση της Σταυρούλας Αργυροπούλου, για την οποία έλαβε το «Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης» της Ελληνικής Εταιρείας Μεταφραστών Λογοτεχνίας για το 2015). Το Ημερολόγιο ξεδιπλώνεται χειμαρρώδες και αναδεικνύει εμβληματικά περιστατικά από τον βίο και την πολιτεία του διαπρεπούς Αμερικανού συγγραφέα. Φημισμένος για τις ευρηματικές μεταμυθοπλασίες του και τα μεταμοντέρνα τεχνάσματά του, ο Πολ Όστερ επιχειρεί εδώ να συνθέσει τα απομνημονεύματά του με καινοτομία στη γραφή και στο ύφος, όπως άλλωστε θα ταίριαζε σε έναν φιλέρευνο συγγραφέα με έντονη ροπή στον πειραματισμό και την ανατροπή.

Σε δεύτερο πρόσωπο

Η αυτοβιογραφική αφήγηση σε δεύτερο ενικό πρόσωπο δημιουργεί μια πρωτόγνωρη αίσθηση καθώς ξετυλίγεται το Ημερολόγιο του χειμώνα. Μέσα σε μια συνθήκη όπου συγγραφέας, αφηγητής και πρωταγωνιστής είναι πάντα το ίδιο πρόσωπο, ο αφηγητής απευθύνεται στον πρότερο εαυτό του και ανακαλεί τις βιωμένες εμπειρίες του. Ιδωμένος από την απόσταση που δημιουργεί ο χρόνος, ο πρότερος εαυτός γίνεται ένας άλλος, μια διαφορετική οντότητα στην οποία απευθύνεται ο αφηγητής. Διευκολύνοντας την αποστασιοποίηση χωρίς όμως να ακυρώνει την ταύτιση, η τεχνική αυτή προσφέρεται για τη διαχείριση και την ανασύνθεση τραυματικών εμπειριών, που το υποκείμενο δεν μπορεί να αντιμετωπίσει κατά μέτωπο (το σοβαρο τροχαίο, ο απροσδόκητος θάνατος της μητέρας), ενώ συγχρόνως επιτυγχάνεται εντονότερη αίσθηση αμεσότητας.

Δημιουργείται έτσι ένας υπόγειος διάλογος μεταξύ τωρινού και παρελθοντικού εαυτού καθώς οι εμπειρείες επανεξετάζονται υπό το πρίσμα του παρόντος, με μια ήρεμη αποστασιοποίηση που δημιουργεί κλίμα ασφάλειας και ψυχραιμίας. Η χρήση ενεστώτα κατά την ανασύνθεση του παρελθόντος μειώνει και γεφυρώνει τη χρονική απόσταση, ενώ το υποκείμενο συγκροτείται μέσ’ από τις διεργασίες της μνήμης και τη σχέση του με το χρόνο.

Μέσα σε μια συνθήκη όπου συγγραφέας, αφηγητής και πρωταγωνιστής είναι πάντα το ίδιο πρόσωπο, ο αφηγητής απευθύνεται στον πρότερο εαυτό του και ανακαλεί τις βιωμένες εμπειρίες του.

Ο αναγνώστης παρακολουθεί αυτό τον εσωτερικό διάλογο και μετέχει στη «διαπραγμάτευση» που γίνεται. Η απεύθυνση σε δεύτερο ενικό πρόσωπο τον καλεί ενίοτε να ταυτιστεί με τα αφηγούμενα. Ο αφηγητής υπεισέρχεται σε πανανθρώπινα θέματα που αφορούν συνολικά την ανθρώπινη μοίρα οπότε ο αναγνώστης έχει πολλές πιθανότητες να βρει τον εαυτό του να καθρεφτίζεται σε περιστάσεις και συγκυρίες οικουμενικής εμβέλειας.

Παιδικά χρόνια, εφηβεία, πρώτοι έρωτες, νεανικά σκιρτήματα, έγγαμη ζωή, απώλεια γονέων είναι μερικά από τα κεφάλαια που συνθέτουν τον κορμό αυτής της ξεκάθαρα αυτοβιογραφικής αφήγησης, που όμως αγγίζει και αφορά τον καθένα. Ήδη με την εναρκτήρια παράγραφο, ο συγγραφέας επιχειρεί να εμπλέξει και τον αναγνώστη σε όσα πρόκειται να ακολουθήσουν κάνοντας μια πανανθρώπινη διαπίστωση:

«Θαρρείς ότι αυτό δεν θα σου συμβεί ποτέ, ότι δεν μπορεί να συμβεί σ’ εσένα, ότι είσαι το μοναδικό άτομο στον κόσμο στο οποίο τίποτε απ΄ αυτά τα πράγματα δεν θα συμβεί ποτέ. Κι έπειτα, το ένα μετά το άλλο, αρχίζουν να σου συμβαίνουν τα πάντα, κατά τον ίδιο τρόπο που συμβαίνουν σε οποιονδήποτε άλλο».

Ο κεντρικός ρόλος του σώματος

Ο Όστερ αρχίζει να γράφει το Ημερολόγιο του χειμώνα το 2011, σε ηλικία 64 ετών και το ολοκληρώνει δύο χρόνια μετά. Η έννοια της σωματικότητας είναι κεντρική στο βιβλίο. Το σώμα γίνεται ο αποδέκτης των κορυφαίων εμπειριών που συνδέονται με τη ζωή και τον εαυτό, το σώμα έρχεται σ’ επαφή με τον έξω κόσμο και πάνω του αποτυπώνονται ανάγλυφα κορυφαίες στιγμές από την ανθρώπινη περιπέτεια. Ο συγγραφέας παρουσιάζει τις ουλές και τα σημάδια του, ανασυνθέτει τις συγκρούσεις του με τον κόσμο και αναδεικνύει το σώμα σε πρωταρχικό στοιχείο της υποκειμενικότητας.

«Σωματικές απολαύσεις και σωματικοί πόνοι. Σεξουαλικές απολαύσεις πρωτίστως και κυρίως, αλλά και η απόλαυση του φαγητού και του ποτού, η απόλαυση ενός καυτού μπάνιου, να βυθίζεις το γυμνό σου σώμα μέσα στο νερό, να ξύνεσαι επειδή έχεις φαγούρα, να φτερνίζεσαι και να κλάνεις, να περνάς μια παραπάνω ώρα στο κρεβάτι, να στρέφεις το πρόσωπό σου στον ήλιο ένα ζεστό απόγευμα στα τέλη της άνοιξης και να νιώθεις τη ζέστη να απλώνεται στο δέρμα σου. Αναρίθμητες στιγμές, να μην έχει περάσει ούτε μέρα χωρίς μια στιγμή ή κάποιες στιγμές σωματικής απόλαυσης κι ωστόσο οι πόνοι να είναι αναμφίβολα πιο επίμονοι και ανυπάκουοι...»

metaixmio auster imerologio tou chimonaΟ Όστερ δεν διστάζει να φανερώσει την ανησυχία του για όσα συνεπάγεται και φέρνει μαζί της η τρίτη ηλικία επιμένοντας στην έννοια της θνητότητας και την αίσθηση εγγύτητας με τον επικείμενο θάνατο. Το σώμα που τώρα πάσχει, ενώ πριν ήταν ακμαίο και θαλερό, η σκιά της αρρώστιας και της αδυναμίας που διαρκώς επικρέμαται σαν ακαθόριστη απειλή, οι απολογισμοί πεπραγμένων και η ενατένιση της ζωής που φεύγει αμετάκλητα συνθέτουν μια νέα πραγματικότητα, σωματική και ψυχική, και επιβάλλουν έναν διαφορετικό ρυθμό και μια άλλη αντίληψη των πραγμάτων.

Η αναπόφευκτη απώλεια των οικείων, γονιών αλλά και συνομιλήκων, εισάγουν σε μια καινούρια τάξη πραγμάτων που υπακούει σε σκληρές, αδήριτες αναγκαιότητες, πέρα από κάθε έλεγχο. Συγχρόνως, οι ίδιες αυτές απώλειες που ενσκήπτουν ξαφνικά και αναστατώνουν δυσάρεστα, υπαγορεύουν αποτιμήσεις και αξιολογήσεις, ικανές να σαρώσουν βολικές βεβαιότητες και, μέχρι πρότινος, αυτονόητες παραδοχές. Ο κόσμος αρχίζει να απορρυθμίζεται σιγά-σιγά καθώς εισβάλλει το φάσμα του θανάτου, που φάνταζε άλλοτε μακρινό και απίθανο. Ωστόσο, οι δυνατοί ανθρώπινοι δεσμοί είναι πάντα το ισχυρό αντίβαρο, που προστατεύει από την κατάρρευση.

Βαθιά εξομολογητικό, ειλικρινές και ανθρώπινο, το Ημερολόγιο του χειμώνα είναι μια καλειδοσκοπική ανασκόπηση της ζωής μέσ’ από τη φυσική ιστορία του σώματος και συγχρόνως ένα συγκινητικό κείμενο για τα γηρατειά και τη φθορά.

Βαθιά εξομολογητικό, ειλικρινές και ανθρώπινο, το Ημερολόγιο του χειμώνα είναι μια καλειδοσκοπική ανασκόπηση της ζωής μέσ’ από τη φυσική ιστορία του σώματος και συγχρόνως ένα συγκινητικό κείμενο για τα γηρατειά και τη φθορά. Η διαδρομή των αισθημάτων και των συναισθημάτων, η αδιάκοπη εναλλαγή πόνου και ηδονής, χαρτογραφούν το πέρασμα του χρόνου συνθέτοντας μια ζωντανή εικόνα, όπου ο καθένας μπορεί να αναγνωρίσει στοιχεία από τον δικό του ξεχωριστό εαυτό.


* Η ΝΙΚΗ ΚΩΤΣΙΟΥ είναι φιλόλογος.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

Για το βιβλίο του Άμος Οζ «Ιούδας» (μτφρ. Μάγκι Κοέν, εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: o Μπεν Γκουριόν, ιδρυτής και πρώτος πρωθυπουργός του Ισραήλ, επιθεωρεί στρατεύματα το 1957. 

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός 

Η παρ...

«Μια ιστορία με κοκαΐνη» του Μ. Αγκέεφ (κριτική) – Μυθιστόρημα των αισθήσεων και των παραισθήσεων

«Μια ιστορία με κοκαΐνη» του Μ. Αγκέεφ (κριτική) – Μυθιστόρημα των αισθήσεων και των παραισθήσεων

Για το μυθιστόρημα του Μ. Αγκέεφ [Μ. Αgueev] «Μια ιστορία με κοκαΐνη» (μτφρ. Σοφία Κορνάρου, εκδ. Ροές). Kεντρική εικόνα: πίνακας του Ηans Βaluschek (1870-1935).

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Κάποιους συγγραφείς τους καλύπτει ο...

«Η λευκή καλύβα» του Τούρβαλντ Στεν (κριτική) – Η συγκάλυψη του παρελθόντος και το ένστικτο της επιβίωσης

«Η λευκή καλύβα» του Τούρβαλντ Στεν (κριτική) – Η συγκάλυψη του παρελθόντος και το ένστικτο της επιβίωσης

Για το μυθιστόρημα του Τούρβαλντ Στεν [Thorvald Steen] «Η λευκή καλύβα» (μτφρ. Βίκυ Πορφυρίδου, εκδ. Βακχικόν). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Tusk». 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Ζούμε μονάχα λίγο. Ξέρουμε μόνο κάτ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Από την απόλυτη επιτυχία στη συνειδητοποίηση. Ο Μιχάλης Αλμπάτης μάς μίλησε για το νέο του βιβλίο «Η κατάλυση του χρόνου» (εκδ. Νήσος), αλλά και πώς βίωσε το απίστευτο «γκελ» που έκανε το προηγούμενο μυθιστόρημά του.

Συνέντευξη στον Διονύση Μαρίνο

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ