Για τη συλλογή διηγημάτων του Jo Nesbo «Ο άρχοντας της ζήλιας» (μτφρ. Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη, εκδ. Μεταίχμιο). Στην φωτογραφία, ο συγγραφέας στην Κάλυμνο, όπου διαδραματίζεται το ομότιτλο και εκτενέστερο διήγημα της συλλογής.
Της Χίλντας Παπαδημητρίου
Έχει συμβεί και στους καλύτερους συγγραφείς του είδους, να βαρεθούν τον ήρωά τους. Ο Άρθουρ Κόναν Ντόιλ αποφάσισε να σκοτώσει τον Σέρλοκ Χολμς πετώντας τον σε μια χαράδρα των Ελβετικών Άλπεων – πριν τον ξαναζωντανέψει κατόπιν της απαίτησης εκδοτών κι αναγνωστών. Η Άγκαθα Κρίστι είχε σιχαθεί τον Ηρακλή Πουαρό, και θα τον είχε αντικαταστήσει με τη μις Μαρπλ αν της το επέτρεπαν οι εκδότες της. Άραγε, μπορούμε να πούμε το ίδιο για τον Τζο Νέσμπο και τον Χάρι Χόλε;
Στην πολυαναμενόμενη συλλογή διηγημάτων του Νέσμπο με τίτλο Ο άρχοντας της ζήλιας, που μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά (ταυτόχρονα με τα νορβηγικά και τα αγγλικά), σε μετάφραση της Κρυστάλλης Γλυνιαδάκη από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, δεν εμφανίζεται πουθενά ο Χάρι Χόλε. Καλά θα κάνουν οι νέσμπο-μάνιακς να το πάρουν απόφαση και να αφοσιωθούν στα επτά απολαυστικά διηγήματα, στα οποία ο Νορβηγός σούπερ σταρ του εγκλήματος εξασκεί το ταλέντο του περισσότερο στην ανάπτυξη χαρακτήρων, παρά στις αλλεπάλληλες ανατροπές που έκαναν δύσκολη τη ζωή του Χάρι Χόλε.
Όπως είναι γνωστό, ο Νέσμπο έρχεται κάθε Σεπτέμβριο στην Ελλάδα για να επισκεφτεί την Κάλυμνο, η οποία έχει γίνει διάσημη τα τελευταία χρόνια λόγω των απότομων βράχων της, που είναι ιδανικοί για έμπειρους αναρριχητές.
Τα επτά διηγήματα της ελληνικής συλλογής αποτελούν το πρώτο μέρος της αντίστοιχης νορβηγικής και αγγλικής, κι έχουν θέμα τη Ζήλια. Υποθέτω ότι το δεύτερο μέρος με θέμα τη Δύναμη (ή την Εξουσία;) θα κυκλοφορήσει ανεξάρτητα, σε μεταγενέστερη στιγμή. Τα διηγήματα, άλλα ολιγοσέλιδα, και άλλα αρκετά ανεπτυγμένα, έχουν ως κεντρικό ήρωα έναν άντρα, επιτυχημένο ή χαμένο κορμί, γοητευτικό ή σιχαμερό, απίστευτα γενναίο ή δειλό ανθρωπάκι. Μοναδική εξαίρεση είναι η ολιγοσέλιδη ιστορία με τίτλο «Στην Ουρά», όπου πρωταγωνιστεί μια μελαψή πρόσφυγας που έχει μεταφυτευτεί λίγο άτσαλα στον νορβηγικό παράδεισο. Ο Νέσμπο αποδεικνύει για άλλη μια φορά, όπως έκανε ήδη στο Βασίλειο και στις νουβέλες Αίμα στο Χιόνι και Περισσότερο Αίμα, ότι δεν είναι δημιουργός ενός βιβλίου, ενός ήρωα, μιας ιστορίας επαναλαμβανόμενης.
Το μεγαλύτερο σε έκταση διήγημα «Ο άρχοντας της ζήλιας», που δίνει τον τίτλο του στη συλλογή, συνδυάζει την αγάπη του Νέσμπο για το αστυνομικό είδος και τη μανία του με το σπορ της αναρρίχησης. Όπως είναι γνωστό, ο Νέσμπο έρχεται κάθε Σεπτέμβριο στην Ελλάδα για να επισκεφτεί την Κάλυμνο, η οποία έχει γίνει διάσημη τα τελευταία χρόνια λόγω των απότομων βράχων της, που είναι ιδανικοί για έμπειρους αναρριχητές. Ο ήρωας της ιστορίας, ο Νίκος Μπαλής, αστυνόμος Α του τμήματος Ανθρωποκτονιών της Αθήνας, φτάνει στο νησί για να εξιχνιάσει την εξαφάνιση ενός νεαρού Αμερικανού τουρίστα, του Τζούλιαν. Την καταγγελία της εξαφάνισης έχει κάνει ο δίδυμος, μονοζυγωτικός αδερφός του, ο Φραντς. Ο Μπαλής θα εμπλακεί σ’ έναν λαβύρινθο στοιχείων –αληθινών και κατασκευασμένων–, και η επαφή του με τους αναρριχητές θα του ξυπνήσει αναμνήσεις από τα νεανικά του χρόνια. Η λύση θα είναι αναπάντεχη και παραπέμπει, κατά μία άποψη, στον κύριο Ρίπλεϊ.
Ωστόσο, ο αληθινός Νέσμπο θα έλεγα ότι απαντάται στο διήγημα «Οντ»: είναι η ιστορία ενός ταλαντούχου και πολύ επιτυχημένου συγγραφέα ο οποίος μια μέρα αποφασίζει να σταματήσει κάθε δημόσια εμφάνιση. Απομονωμένος σ’ ένα σπίτι που βλέπει στον Βισκαϊκό Κόλπο, θα αλλάξει άρδην τη ζωή του και μετά, θα την ξανα-αλλάξει. Ή μήπως όχι; Οι προσωπικές σκέψεις του ήρωα Όντ περί γραφής και περί του εθισμού των συγγραφέων στο ναρκωτικό της δημοσιότητας, δείχνουν ένα συγγραφέα, τον Νέσμπο, που δεν είναι θύμα της επιτυχίας του, ούτε θα γίνει ποτέ.
Στα «Σκουπίδια» και στο «Σκουλαρίκι», οι ήρωες είναι κλασικοί προλετάριοι του Βορρά, που κάνουν δουλειές κατώτερες και από των μεταναστών, κάτι που φέρουν βαρέως. Ο Ίβαρ, στα «Σκουπίδια», θα δράσει ανεξέλεγκτα, υπακούοντας στις επιταγές της αμυγδαλής του εγκεφάλου του: fight, flight or freeze. Σε μια ανάλογη κατάσταση, ο Άμουν, στο «Σκουλαρίκι», θα παγώσει και δεν θα τολμήσει να αντιμετωπίσει ό,τι τον τρομάζει: την απώλεια αυτού που έχει. Η «Ομολογία» και το «Λονδίνο» είναι τα πιο προβλέψιμα διηγήματα της συλλογής, χωρίς να είναι και λιγότερο ενδιαφέροντα.
«Δεν μπορείς να επισκεφτείς τους αναγνώστες εκεί όπου νομίζεις πως βρίσκονται. Πρέπει να τους καλέσεις εκεί όπου βρίσκεσαι εσύ, και να τους παρασύρεις στο δικό σου σύμπαν. Αυτή είναι η τέχνη της αφήγησης».
Το γενικό συμπέρασμα: Ο Νέσμπο μπορεί να γράψει πολλά και διαφορετικά λογοτεχνικά είδη. Ας του επιτρέψουμε να δοκιμάσει την πένα του σε κόντρα ρόλους, όπως λένε στο θέατρο. Και να μας παρασύρει στο δικό του συγγραφικό σύμπαν, όπως είχε πει σε μια συνέντευξή του: «Δεν μπορείς να επισκεφτείς τους αναγνώστες εκεί όπου νομίζεις πως βρίσκονται. Πρέπει να τους καλέσεις εκεί όπου βρίσκεσαι εσύ, και να τους παρασύρεις στο δικό σου σύμπαν. Αυτή είναι η τέχνη της αφήγησης».
* Η ΧΙΛΝΤΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ είναι μεταφράστρια και συγγραφέας. Τελευταίο της βιβλίο, το αστυνομικό μυθιστόρημα «Ένοχος μέχρι αποδείξεως του εναντίου» (εκδ. Μεταίχμιο).
