prin xathoun ta poulia kentriki

Για το μυθιστόρημα της Charlotte McConaghy «Πριν χαθούν τα πουλιά» (μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Το μυθιστόρημα της Charlotte McConaghy αρέσει τόσο πολύ (έχει μπει σε πολλές σημαντικές λίστες μπεστ-σέλερ και διεκδικεί μεγάλα βραβεία) κυρίως γιατί είναι απολύτως αυθεντικό και πρωτότυπο. Γιατί διαφέρει από πολλά του είδους του, αλλά και γιατί δεν κάνει το παραμικρό για να φανεί –ας το πούμε έτσι– διαλλακτικό. Αντίθετα, είναι ένα βιβλίο που φτιάχνει πολύ γρήγορα το δικό του παγωμένο και σκληρό σύμπαν, και αρχίζει μία γρήγορη, μια ασταμάτητη περιδίνηση εκεί μέσα, από τις πρώτες αράδες μέχρι τις συγκλονιστικές τελευταίες του σελίδες – εκείνες που, ό,τι κι αν κάνεις, όσο κι αν περιμένεις τις εξελίξεις, δεν μπορεί παρά να τις διαβάσεις με μια ανάσα, και με τα μάτια βουρκωμένα.

Δεν έχουμε σκοπό να κάνουμε οιουδήποτε είδους αξιολογική σύγκριση βέβαια, αλλά ως προς τον φαινότυπό του, ως προς ορισμένα μορφολογικά (και ηθολογικά) χαρακτηριστικά τους, το Πριν χαθούν τα πουλιά είναι ένας Μόμπι Ντικ των καιρών μας. Ένας ανάστροφος Μόμπι Ντικ, αν θέλετε. 

Δεν έχουμε σκοπό να κάνουμε οιουδήποτε είδους αξιολογική σύγκριση βέβαια, αλλά ως προς τον φαινότυπό του, ως προς ορισμένα μορφολογικά (και ηθολογικά) χαρακτηριστικά τους, το Πριν χαθούν τα πουλιά είναι ένας Μόμπι Ντικ των καιρών μας. Ένας ανάστροφος Μόμπι Ντικ, αν θέλετε. Το Πίκουοντ γίνεται Σάγκανι εδώ, και δεν κυνηγά φάλαινες – γιατί δεν υπάρχουν φάλαινες. Ο Ισμαήλ και ο Αχαάβ δεν είναι δυο άντρες που αλληλοσυμπληρώνονται βυθιζόμενοι ο ένας στον άλλο, αλλά μία κατακερματισμένη γυναίκα: μια κουρασμένη γυναίκα, βιασμένη από πολλές απόψεις. Και η μεγάλη λευκή φάλαινα είναι, εδώ, ένα μικρό λευκό πουλί – ένα εύθραυστο απομεινάρι μιας ένδοξης και γενναίας γενιάς, που ξόδεψε τη ζωή της στον ρημαγμένο πλανήτη και ταξιδεύει, αποδημεί, προς τον πλήρη αφανισμό του: προς τον αιώνιο θάνατο.

charlotte mcconaghy

Έχουμε να κάνουμε με ένα μυθιστόρημα της Climate Fiction εδώ (για τους φίλους: cli-fi), του υποείδους δηλαδή της Επιστημονικής Φαντασίας που μελετά τον κόσμο τού αύριο, με άλλα λόγια τον κόσμο που ο άνθρωπος (πρέπει να σταματήσει να) φτιάχνει σιγά-σιγά. Έναν κόσμο χωρίς πόρους και χωρίς –στην περίπτωσή μας– ζώα, ψάρια και πουλιά. Αυτός είναι και ο πυρήνας της πλοκής του βιβλίου: η πρωταγωνίστρια, που μελετά τα αρκτικά γλαρόνια, βάζει στόχο της ζωής της να τα ακολουθήσει στην τελευταία τους αποδημία: από τη Γροιλανδία στην Ανταρκτική. Το συγκεκριμένο είδος γλάρου, τα πουλιά αυτά, διασχίζουν πελώριες αποστάσεις μεταναστεύοντας κάθε χρόνο –απ’ τη μια άκρη του κόσμου στην άλλη–, αψηφώντας τον καιρό, τις κακουχίες του ταξιδιού και τις τρομερές στερήσεις, γιατί έτσι μόνο αντιλαμβάνονται τη ζωή και τον κύκλο της. Όμως αυτό πρόκειται να είναι το τελευταίο τους ταξίδι στον πλανήτη, γιατί αυτά τα λιγοστά πουλιά είναι όλα όσα απέμειναν στον πλανήτη. Τα άλλα τα αφανίσαμε.

Συμμέτοχοι σε μια πλανητικής κλίμακας καταστροφή

MacConaghy ex


Η Φράνι Στόουν θα βρει έναν τρόπο να τα ακολουθήσει: θα γίνει μέλος του πληρώματος ενός αλιευτικού –έχουν απομείνει ελάχιστα ψάρια στον ωκεανό, μα ο καπετάνιος του Σάγκανι δεν ξέρει ούτε μπορεί να κάνει κάτι άλλο– και θα ψάχνει μανιακά τα γλαρόνια της στο μεγάλο ταξίδι τους προς τον Νότο, για να χαθεί εκεί μαζί τους, όπως το έχει σκοπό, τιμώντας τον δικό τους χαμό. Όμως είναι σε αυτό ακριβώς το ταξίδι που η μνήμη της θα γίνει και δική μας μνήμη, αποκαλύπτοντάς μας θραύσματα του παρελθόντος της, που εξηγούν γιατί έγινε αυτή η γυναίκα που έγινε, αυτό το πλάσμα που, διαβάζοντας το βιβλίο, δενόμαστε τόσο πολύ μαζί του, υποφέρουμε και πονάμε μαζί του και –κυρίως αυτό– κρυώνουμε μαζί του. Το Πριν χαθούν τα πουλιά είναι ένα βιβλίο που καταφέρνει να σε κάνει να νιώθεις το κρύο με την ίδια ευκολία που σε κάνει να ενδιαφέρεσαι και να αγωνιάς για την τύχη των γλαρονιών. Με την ίδια άνεση που σε κάνει να νιώθεις συμμέτοχος όλης αυτής της πλανητικής καταστροφής που συμβαίνει γύρω μας, και που όλοι κάνουμε πως δεν τη βλέπουμε ή πως δεν μας αφορά άμεσα. 

Ο χαρακτήρας της Φράνι, περίπλοκος και εύθραυστος, δυναμικός με έναν τρόπο που ξεπερνά κατά πολύ αυτό που λέμε «μέσος άνθρωπος», είναι ένας χαρακτήρας θαυμαστά δομημένος – το ίδιο θαυμαστά με την πλοκή του μυθιστορήματος, έτσι όπως χτίζεται σιγά-σιγά γύρω της και γύρω μας («γύρω μας»: γιατί καταλήγει να μας περιέχει) από τα παρένθετα κεφάλαια του παρελθόντος της Φράνι, για την οικογένειά της, τον άντρα της, τα πάθη της, και για όσα έχασε στη ζωή της. Κάποιες στιγμές, αντιλαμβάνεσαι πως κρατάς στα χέρια σου ένα σπουδαίο «γυναικείο μυθιστόρημα». Μιλάμε επίσης για μία λυρική, μελαγχολική δυστοπία, που όμως δεν είναι καθόλου μεγαλόφωνη, και δεν ξεπερνά κάποια όρια «διδακτισμού». Μαζί, διαβάζουμε μία ιστορία παθιασμένης αγάπης, με μια ερωτική ιστορία που δεν αφορά (μόνο) δύο πρόσωπα. Φτάνει να συμπεριλαμβάνει έναν ολόκληρο πλανήτη… και τα γλαρόνια, ανάμεσα σε όλα τα άλλα είδη που χάνονται.

Μας άρεσε πολύ το βιβλίο, και το είχαμε διαρκώς από κοντά μέχρι να τελειώσει. Έτσι κάνουν όλοι, όπως μάθαμε. Όσοι αναγνώστες φοβούνται ή δεν γνωρίζουν το είδος, ας το τολμήσουν: δεν είναι ένα cli-fi που αφορά το απώτατο μέλλον, δεν είναι ένα μετα-αποκαλυπτικό βιβλίο  – διαδραματιζόμενο στο πολύ κοντινό μέλλον, το Πριν χαθούν τα πουλιά δυστυχώς αφορά το παρόν μας.

Η μετάφραση της Κλαίρης Παπαμιχαήλ είναι αριστουργηματική – ολοζώντανη, ποιητική και ασθματική, όπως η Φράνι και το ταξίδι της. Θα κλείσουμε το μικρό αυτό σημείωμα με ένα απόσπασμα, ένα –τρόπον τινά– αυτοτελές διήγημα, μια από τις αναμνήσεις της πρωταγωνίστριας.

* Ο ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, «Πήραμε σκύλο» (εκδ. Κλειδάριθμος).


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Όταν ήμουν έξι ετών, η μητέρα μου καθόταν μαζί μου στον πίσω κήπο του σπιτιού μας και βλέπαμε τα κοράκια να κουρνιάζουν στην τεράστια ιτιά. Τους χειμωνιάτικους μήνες τα μακριά, κρεμαστά φύλλα γίνονταν κάτασπρα σαν το χιόνι στο χώμα, ή σαν τα αραιά μουστάκια κάποιου αρχαίου, και τα κοράκια που κρύβονταν ανάμεσά τους ήταν έντονα σημάδια από κάρβουνο. Για μένα ήταν η παρουσία κάτι βαθυστόχαστου, αν και στα έξι μου δεν ήξερα τι ήταν αυτό. Κάτι σαν τη μοναξιά ή το αντίθετό της. Ήταν ο χρόνος και ο κόσμος· ήταν οι αποστάσεις που μπορούσαν να διασχίσουν πετώντας και τα μέρη στα οποία δεν γινόταν να τα ακολουθήσω ποτέ. 

Η μαμά μου είπε να μην τα ταΐζω, αλλιώς θα γίνονταν επικίνδυνα, όμως όταν πήγαινε μέσα εγώ τα τάιζα. Τους έδινα τις κόρες από το ψωμί μου ή κομμάτια από το κέικ πορτοκάλι του κυρίου Χέιζελ, που τα έκρυβα προσεκτικά στις τσέπες μου και μετά τα σκορπούσα με τρόπο στο παγωμένο έδαφος. Τα κοράκια άρχισαν να περιμένουν τα κεράσματα και πλησίαζαν συχνότερα· σύντομα έρχονταν καθημερινά. Κούρνιαζαν στην ιτιά και παρακολουθούσαν πότε θα ρίξω ψίχουλα. Ήταν δώδεκα. Μερικές φορές λιγότερα, αλλά ποτέ περισσότερα. Περίμενα ώσπου η μαμά να καταπιαστεί με κάτι κι ύστερα ξεγλιστρούσα έξω, εκεί όπου με περίμεναν. 

Τα κοράκια άρχισαν να με ακολουθούν. Αν περπατούσαμε ως τα μαγαζιά, πετούσαν μαζί μας και κούρνιαζαν στις στέγες των σπιτιών. Όταν τριγύριζα στις ξερολιθιές των λόφων, έκαναν κύκλους πάνω από το κεφάλι μου. Με συνόδευαν στο σχολείο και περίμεναν στα δέντρα να τελειώσω τη μέρα μου. Ήταν οι μόνιμοι σύντροφοί μου και η μητέρα μου, επειδή ίσως διαισθανόταν πως είχα ανάγκη να είναι το μυστικό μου, παρίστανε διαρκώς ότι δεν πρόσεχε το αφοσιω­μένο μαύρο μου σύννεφο.

Μια μέρα τα κοράκια άρχισαν να μου φέρνουν κι αυτά δώρα. Άφηναν στον κήπο ή έριχναν κοντά στα πόδια μου πετρούλες ή γυαλιστερά περιτυλίγματα από γλυκά. Συνδετήρες και παραμάνες, κοσμήματα ή σκουπιδάκια, μερικές φορές κοχύλια ή πετρώματα ή κομμάτια πλαστικού. Τα έβαζα σ’ ένα κουτί που χρόνο με τον χρόνο γινόταν και μεγαλύτερο. Ακόμα κι όταν ξεχνούσα να ταΐσω τα πουλιά, αυτά μου έφερναν δώρα. Ήταν δικά μου κι ήμουν δική τους κι αγαπιόμασταν. 

Αυτό συνεχίστηκε επί τέσσερα χρόνια καθημερινά, χωρίς καμιά εξαίρεση. Μέχρι που άφησα όχι μόνο τη μητέρα μου, αλλά και τις δώδεκα αδελφές ψυχές μου. Μερικές φορές τα ονειρεύομαι να περιμένουν σ’ εκείνο το δέντρο για ένα κορίτσι που δεν θα έρθει ποτέ, φέρνοντας το ένα πολύτιμο δώρο μετά το άλλο που μετά απόμενε ανεπιθύμητο στο γρασίδι».


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Για το μυθιστόρημα του Laird Hunt «Neverhome» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Φωτογραφία: Η Φράνσις Κλέιτον κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου. © Library of Congress.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Ποιος είπε...

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Για τη συλλογή διηγημάτων της María Fernanda Ampuero «Κοκορομαχία» (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα). Φωτογραφία: Rinaldo Wurglitsch, σε ανάρτηση του Borgen Project για το Human Trafficking στο Εκουαδόρ.

Του Διονύση Μαρίνου

Σ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ