prin xathoun ta poulia kentriki

Για το μυθιστόρημα της Charlotte McConaghy «Πριν χαθούν τα πουλιά» (μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Το μυθιστόρημα της Charlotte McConaghy αρέσει τόσο πολύ (έχει μπει σε πολλές σημαντικές λίστες μπεστ-σέλερ και διεκδικεί μεγάλα βραβεία) κυρίως γιατί είναι απολύτως αυθεντικό και πρωτότυπο. Γιατί διαφέρει από πολλά του είδους του, αλλά και γιατί δεν κάνει το παραμικρό για να φανεί –ας το πούμε έτσι– διαλλακτικό. Αντίθετα, είναι ένα βιβλίο που φτιάχνει πολύ γρήγορα το δικό του παγωμένο και σκληρό σύμπαν, και αρχίζει μία γρήγορη, μια ασταμάτητη περιδίνηση εκεί μέσα, από τις πρώτες αράδες μέχρι τις συγκλονιστικές τελευταίες του σελίδες – εκείνες που, ό,τι κι αν κάνεις, όσο κι αν περιμένεις τις εξελίξεις, δεν μπορεί παρά να τις διαβάσεις με μια ανάσα, και με τα μάτια βουρκωμένα.

Δεν έχουμε σκοπό να κάνουμε οιουδήποτε είδους αξιολογική σύγκριση βέβαια, αλλά ως προς τον φαινότυπό του, ως προς ορισμένα μορφολογικά (και ηθολογικά) χαρακτηριστικά τους, το Πριν χαθούν τα πουλιά είναι ένας Μόμπι Ντικ των καιρών μας. Ένας ανάστροφος Μόμπι Ντικ, αν θέλετε. 

Δεν έχουμε σκοπό να κάνουμε οιουδήποτε είδους αξιολογική σύγκριση βέβαια, αλλά ως προς τον φαινότυπό του, ως προς ορισμένα μορφολογικά (και ηθολογικά) χαρακτηριστικά τους, το Πριν χαθούν τα πουλιά είναι ένας Μόμπι Ντικ των καιρών μας. Ένας ανάστροφος Μόμπι Ντικ, αν θέλετε. Το Πίκουοντ γίνεται Σάγκανι εδώ, και δεν κυνηγά φάλαινες – γιατί δεν υπάρχουν φάλαινες. Ο Ισμαήλ και ο Αχαάβ δεν είναι δυο άντρες που αλληλοσυμπληρώνονται βυθιζόμενοι ο ένας στον άλλο, αλλά μία κατακερματισμένη γυναίκα: μια κουρασμένη γυναίκα, βιασμένη από πολλές απόψεις. Και η μεγάλη λευκή φάλαινα είναι, εδώ, ένα μικρό λευκό πουλί – ένα εύθραυστο απομεινάρι μιας ένδοξης και γενναίας γενιάς, που ξόδεψε τη ζωή της στον ρημαγμένο πλανήτη και ταξιδεύει, αποδημεί, προς τον πλήρη αφανισμό του: προς τον αιώνιο θάνατο.

charlotte mcconaghy

Έχουμε να κάνουμε με ένα μυθιστόρημα της Climate Fiction εδώ (για τους φίλους: cli-fi), του υποείδους δηλαδή της Επιστημονικής Φαντασίας που μελετά τον κόσμο τού αύριο, με άλλα λόγια τον κόσμο που ο άνθρωπος (πρέπει να σταματήσει να) φτιάχνει σιγά-σιγά. Έναν κόσμο χωρίς πόρους και χωρίς –στην περίπτωσή μας– ζώα, ψάρια και πουλιά. Αυτός είναι και ο πυρήνας της πλοκής του βιβλίου: η πρωταγωνίστρια, που μελετά τα αρκτικά γλαρόνια, βάζει στόχο της ζωής της να τα ακολουθήσει στην τελευταία τους αποδημία: από τη Γροιλανδία στην Ανταρκτική. Το συγκεκριμένο είδος γλάρου, τα πουλιά αυτά, διασχίζουν πελώριες αποστάσεις μεταναστεύοντας κάθε χρόνο –απ’ τη μια άκρη του κόσμου στην άλλη–, αψηφώντας τον καιρό, τις κακουχίες του ταξιδιού και τις τρομερές στερήσεις, γιατί έτσι μόνο αντιλαμβάνονται τη ζωή και τον κύκλο της. Όμως αυτό πρόκειται να είναι το τελευταίο τους ταξίδι στον πλανήτη, γιατί αυτά τα λιγοστά πουλιά είναι όλα όσα απέμειναν στον πλανήτη. Τα άλλα τα αφανίσαμε.

Συμμέτοχοι σε μια πλανητικής κλίμακας καταστροφή

MacConaghy ex


Η Φράνι Στόουν θα βρει έναν τρόπο να τα ακολουθήσει: θα γίνει μέλος του πληρώματος ενός αλιευτικού –έχουν απομείνει ελάχιστα ψάρια στον ωκεανό, μα ο καπετάνιος του Σάγκανι δεν ξέρει ούτε μπορεί να κάνει κάτι άλλο– και θα ψάχνει μανιακά τα γλαρόνια της στο μεγάλο ταξίδι τους προς τον Νότο, για να χαθεί εκεί μαζί τους, όπως το έχει σκοπό, τιμώντας τον δικό τους χαμό. Όμως είναι σε αυτό ακριβώς το ταξίδι που η μνήμη της θα γίνει και δική μας μνήμη, αποκαλύπτοντάς μας θραύσματα του παρελθόντος της, που εξηγούν γιατί έγινε αυτή η γυναίκα που έγινε, αυτό το πλάσμα που, διαβάζοντας το βιβλίο, δενόμαστε τόσο πολύ μαζί του, υποφέρουμε και πονάμε μαζί του και –κυρίως αυτό– κρυώνουμε μαζί του. Το Πριν χαθούν τα πουλιά είναι ένα βιβλίο που καταφέρνει να σε κάνει να νιώθεις το κρύο με την ίδια ευκολία που σε κάνει να ενδιαφέρεσαι και να αγωνιάς για την τύχη των γλαρονιών. Με την ίδια άνεση που σε κάνει να νιώθεις συμμέτοχος όλης αυτής της πλανητικής καταστροφής που συμβαίνει γύρω μας, και που όλοι κάνουμε πως δεν τη βλέπουμε ή πως δεν μας αφορά άμεσα. 

Ο χαρακτήρας της Φράνι, περίπλοκος και εύθραυστος, δυναμικός με έναν τρόπο που ξεπερνά κατά πολύ αυτό που λέμε «μέσος άνθρωπος», είναι ένας χαρακτήρας θαυμαστά δομημένος – το ίδιο θαυμαστά με την πλοκή του μυθιστορήματος, έτσι όπως χτίζεται σιγά-σιγά γύρω της και γύρω μας («γύρω μας»: γιατί καταλήγει να μας περιέχει) από τα παρένθετα κεφάλαια του παρελθόντος της Φράνι, για την οικογένειά της, τον άντρα της, τα πάθη της, και για όσα έχασε στη ζωή της. Κάποιες στιγμές, αντιλαμβάνεσαι πως κρατάς στα χέρια σου ένα σπουδαίο «γυναικείο μυθιστόρημα». Μιλάμε επίσης για μία λυρική, μελαγχολική δυστοπία, που όμως δεν είναι καθόλου μεγαλόφωνη, και δεν ξεπερνά κάποια όρια «διδακτισμού». Μαζί, διαβάζουμε μία ιστορία παθιασμένης αγάπης, με μια ερωτική ιστορία που δεν αφορά (μόνο) δύο πρόσωπα. Φτάνει να συμπεριλαμβάνει έναν ολόκληρο πλανήτη… και τα γλαρόνια, ανάμεσα σε όλα τα άλλα είδη που χάνονται.

Μας άρεσε πολύ το βιβλίο, και το είχαμε διαρκώς από κοντά μέχρι να τελειώσει. Έτσι κάνουν όλοι, όπως μάθαμε. Όσοι αναγνώστες φοβούνται ή δεν γνωρίζουν το είδος, ας το τολμήσουν: δεν είναι ένα cli-fi που αφορά το απώτατο μέλλον, δεν είναι ένα μετα-αποκαλυπτικό βιβλίο  – διαδραματιζόμενο στο πολύ κοντινό μέλλον, το Πριν χαθούν τα πουλιά δυστυχώς αφορά το παρόν μας.

Η μετάφραση της Κλαίρης Παπαμιχαήλ είναι αριστουργηματική – ολοζώντανη, ποιητική και ασθματική, όπως η Φράνι και το ταξίδι της. Θα κλείσουμε το μικρό αυτό σημείωμα με ένα απόσπασμα, ένα –τρόπον τινά– αυτοτελές διήγημα, μια από τις αναμνήσεις της πρωταγωνίστριας.

* Ο ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, «Πήραμε σκύλο» (εκδ. Κλειδάριθμος).


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Όταν ήμουν έξι ετών, η μητέρα μου καθόταν μαζί μου στον πίσω κήπο του σπιτιού μας και βλέπαμε τα κοράκια να κουρνιάζουν στην τεράστια ιτιά. Τους χειμωνιάτικους μήνες τα μακριά, κρεμαστά φύλλα γίνονταν κάτασπρα σαν το χιόνι στο χώμα, ή σαν τα αραιά μουστάκια κάποιου αρχαίου, και τα κοράκια που κρύβονταν ανάμεσά τους ήταν έντονα σημάδια από κάρβουνο. Για μένα ήταν η παρουσία κάτι βαθυστόχαστου, αν και στα έξι μου δεν ήξερα τι ήταν αυτό. Κάτι σαν τη μοναξιά ή το αντίθετό της. Ήταν ο χρόνος και ο κόσμος· ήταν οι αποστάσεις που μπορούσαν να διασχίσουν πετώντας και τα μέρη στα οποία δεν γινόταν να τα ακολουθήσω ποτέ. 

Η μαμά μου είπε να μην τα ταΐζω, αλλιώς θα γίνονταν επικίνδυνα, όμως όταν πήγαινε μέσα εγώ τα τάιζα. Τους έδινα τις κόρες από το ψωμί μου ή κομμάτια από το κέικ πορτοκάλι του κυρίου Χέιζελ, που τα έκρυβα προσεκτικά στις τσέπες μου και μετά τα σκορπούσα με τρόπο στο παγωμένο έδαφος. Τα κοράκια άρχισαν να περιμένουν τα κεράσματα και πλησίαζαν συχνότερα· σύντομα έρχονταν καθημερινά. Κούρνιαζαν στην ιτιά και παρακολουθούσαν πότε θα ρίξω ψίχουλα. Ήταν δώδεκα. Μερικές φορές λιγότερα, αλλά ποτέ περισσότερα. Περίμενα ώσπου η μαμά να καταπιαστεί με κάτι κι ύστερα ξεγλιστρούσα έξω, εκεί όπου με περίμεναν. 

Τα κοράκια άρχισαν να με ακολουθούν. Αν περπατούσαμε ως τα μαγαζιά, πετούσαν μαζί μας και κούρνιαζαν στις στέγες των σπιτιών. Όταν τριγύριζα στις ξερολιθιές των λόφων, έκαναν κύκλους πάνω από το κεφάλι μου. Με συνόδευαν στο σχολείο και περίμεναν στα δέντρα να τελειώσω τη μέρα μου. Ήταν οι μόνιμοι σύντροφοί μου και η μητέρα μου, επειδή ίσως διαισθανόταν πως είχα ανάγκη να είναι το μυστικό μου, παρίστανε διαρκώς ότι δεν πρόσεχε το αφοσιω­μένο μαύρο μου σύννεφο.

Μια μέρα τα κοράκια άρχισαν να μου φέρνουν κι αυτά δώρα. Άφηναν στον κήπο ή έριχναν κοντά στα πόδια μου πετρούλες ή γυαλιστερά περιτυλίγματα από γλυκά. Συνδετήρες και παραμάνες, κοσμήματα ή σκουπιδάκια, μερικές φορές κοχύλια ή πετρώματα ή κομμάτια πλαστικού. Τα έβαζα σ’ ένα κουτί που χρόνο με τον χρόνο γινόταν και μεγαλύτερο. Ακόμα κι όταν ξεχνούσα να ταΐσω τα πουλιά, αυτά μου έφερναν δώρα. Ήταν δικά μου κι ήμουν δική τους κι αγαπιόμασταν. 

Αυτό συνεχίστηκε επί τέσσερα χρόνια καθημερινά, χωρίς καμιά εξαίρεση. Μέχρι που άφησα όχι μόνο τη μητέρα μου, αλλά και τις δώδεκα αδελφές ψυχές μου. Μερικές φορές τα ονειρεύομαι να περιμένουν σ’ εκείνο το δέντρο για ένα κορίτσι που δεν θα έρθει ποτέ, φέρνοντας το ένα πολύτιμο δώρο μετά το άλλο που μετά απόμενε ανεπιθύμητο στο γρασίδι».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

Για το μυθιστόρημα της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε [Carmen Martin Gaite] «Το πίσω δωμάτιο» (μτφρ. Κυριάκος Φιλιππίδης, εκδ.Gutenberg). Κεντρική εικόνα: © Rijkmuseum. 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Πώς να μιλήσει κανείς για μια π...

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Πόσα βιβλία εκδόθηκαν το 2023 και ποια κατηγορία προηγείται; Εξακολουθεί η λογοτεχνία να κρατάει τα σκήπτρα; Ποια είναι η μέση τιμή ενός βιβλίου και τι γίνεται με τις αυτοεκδόσεις; Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε πρόσφατα ο ΟΣΔΕΛ από την osdelnet δίνουν πολλές απαντήσεις για τάσεις και παθολογίες στο χώρο του βιβλίου....

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Η Αρουντάτι Ρόι [Arundhati Roy], συγγραφέας μεταξύ άλλων του βιβλίου «Ο θεός των μικρών πραγμάτων» (μτφρ. Μρία Αγγελίδου, εκδ. Ψυχογιός), που κέρδισε το Booker το 1997, είναι σφοδρή πολέμια της κυβέρνησης Μόντι. Πριν από 14 χρόνια είχε ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας του Κασμίρ και τώρα, έπειτα από τόσα χρόνια, κινήθηκ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ