oz kentriki

Για το μυθιστόρημα του Amos Oz «Η γυναίκα που γνώρισα» (μτφρ. από τα εβραϊκά Λουίζα Μιζάν, εκδ. Καστανιώτη).

Του Γιώργου Βέη

«…δείχνεις πως σου αρέσει η παράσταση»
(από το βιβλίο, σελ. 89)

Το υλικό της γραφής: η πληθωρική, η άκρως αινιγματική, λαβυρινθώδης τυπολογία της καθημερινής ζωής. Η σημειολογία των κόμβων. Δηλαδή το πυκνό, σκοτεινό δάσος των διαδοχικών μηνυμάτων, όπως ακριβώς τα ταξινομεί επιμελώς, τα κωδικοποιεί και προσπαθεί στη συνέχεια, πολλές φορές ματαίως, να τα διερμηνεύσει στο βαθμό του δυνατού ένας τυπικός, επαγγελματίας κατάσκοπος από το Ισραήλ, ονόματι Γιοέλ Ραβίντ. Λίγο μετά το τέλος της αξιέπαινης σταδιοδρομίας του επιδίδεται σε έναν μαραθώνιο αυτοανάλυσης. Κοντολογίς, αυτομαστίγωσης. Έχει ήδη μετακομίσει σε κάποιο προάστιο του Τελ Αβίβ με τη Νέτα, την κόρη του, η οποία πάσχει από ένα είδος άτακτης επιληψίας, τη μητέρα του και την πεθερά του, μετά τον αιφνίδιο θάνατο της συζύγου του. Η τελευταία τον έχει προβληματίσει ως ιδιαζόντως αινιγματικός χαρακτήρας σ΄ όλη σχεδόν τη διάρκεια του έγγαμου βίου της.

Αλλά και οι περίεργες συνθήκες του μοιραίου εκείνου ατυχήματος, το οποίο εν τέλει την αφάνισε, συναποτελούν συχνά εστίες διερωτήσεων και αναλύσεων από την πλευρά του μέρα νύχτα αναστοχαστικού Γιοέλ Ραβίντ. Συγκρατώ ότι ο τίτλος του μυθιστορήματος απηχεί το περιώνυμο εκείνο δίσημο: «Μετὰ δὲ ταῦτα ἔγνω Ἀδὰμ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶ συλλαβοῦσα ἔτεκε τὸν Κάϊν καὶ εἶπεν· ἐκτησάμην ἄνθρωπον διά τοῦ Θεοῦ», όπως απαντά στην Παλαιά Διαθήκη (βλ. Γένεσις, 4,1). Η αποκάλυψη, η γνώση του καταστατικού έρωτα καθίσταται εν ολίγοις το απόλυτο μέσο της κάθετης και της οριζόντιας πρόσληψης ορισμένων κρίσιμων όψεων της προβληματικής κατά κανόνα περιρρέουσας ατμόσφαιρας. Το εγχείρημα της γνώσης διαπερνά κατ΄ ανάγκην το πεδίο της άνευ ορίων σωματικής απόλαυσης.

To πρώην δυναμικό αυτό στέλεχος των μυστικών υπηρεσιών της πατρίδας του δεν μπορεί να ξεχωρίσει τον ήχο του βιολιού από εκείνον του βιολοντσέλου ούτε επίσης μπορεί να διακρίνει ένα απλό βραχυκύκλωμα από μια γενική διακοπή του ηλεκτρικού ρεύματος. Πλην όμως μπορεί και διαβάζει με απόλυτη επιτυχία τι συμβαίνει στο νουν των συνομιλητών του.

Η γνώση του εαυτού τελείται πάση θυσία, ενώ επείγει, αντιστοίχως, και η γνώση του ετέρου ψυχο-σώματος. To πρώην δυναμικό αυτό στέλεχος των μυστικών υπηρεσιών της πατρίδας του δεν μπορεί να ξεχωρίσει τον ήχο του βιολιού από εκείνον του βιολοντσέλου ούτε επίσης μπορεί να διακρίνει ένα απλό βραχυκύκλωμα από μια γενική διακοπή του ηλεκτρικού ρεύματος. Πλην όμως μπορεί και διαβάζει με απόλυτη επιτυχία τι συμβαίνει στο νουν των συνομιλητών του στις κατά καιρούς αποστολές του από το Ελσίνκι κι άλλες πόλεις της Δυτικής Ευρώπης ως την Μπανγκόκ. Αλλά και πολύ πιο πέρα ακόμη, ως τη Μανίλα, ως τη Σεούλ, φέρ’ ειπείν (βλ. ενδεικτικά σελ. 84 & 262). Δεν αποκλείεται μάλιστα να γνωρίζει, ως μεθοδικός φιλαναγνώστης που είναι, εκείνη τη λακανική αρχή, σύμφωνα με την οποία το ασύνειδο είναι ο λόγος του Άλλου. Έτσι άλλωστε εξηγείται η εμμονή του να μάθει, να μελετήσει τα σημαίνοντα, τα οποία ως εκ των πραγμάτων κρίνει εξόχως πολύσημα, de facto αμφίσημα ή απλώς ad hoc χρησμικά.

Ο εγνωσμένης κειμενικής αποτελεσματικότητας, επί σειρά μάλιστα ετών διεκδικητής του Βραβείου Νόμπελ, ομολογουμένως διακριτός φιλειρηνιστής Άμος Κλάουσνερ (1939, Ιερουσαλήμ – 2018, Τελ Αβίβ), ο οποίος υιοθέτησε, όταν ήταν δεκαπέντε ετών, το επώνυμο Οζ, ήτοι «δύναμη», όπως σημαίνει στη μητρική του γλώσσα, επιδίδεται εδώ στην μεθοδική χαρτογράφηση των εσωτερικών κυρίως περιπετειών ενός αυτοβασανιζόμενου προσώπου. Ενός προσώπου, το οποίο θέλει να μάθει σε βάθος, εκασταχού εκάστοτε, τι εστί το όντως πραγματικό. Η δε προαναφερόμενη, οπωσδήποτε προβλεπόμενη, ικανή και αναγκαία ετερότητα είναι διαρκώς το ακαταμάχητο δέλεαρ: ό,τι την αφορά συνιστά το πάθος της γνώσης. Διαθέτοντας το χάρισμα να εντοπίζει αμέσως το ψέμα και αντιστοίχως την αλήθεια, ο ακαταπόνητος διηγητικός ήρωας φτάνει στα άκρα.

Ολιγόλογος, μυστικοπαθής, εξαντλητικά αποδεικτικός, πεισματικά φλεγματικός συνιστά μια κινούμενη βόμβα καταπιεσμένης αδρεναλίνης. Είναι εμφανώς έτοιμη να εκραγεί ανά πάσα στιγμή, παρά τις εργώδεις προσπάθειες του φορέα της να ηρεμήσει και να ενταχθεί συνειδητά στο κοινωνικό σύνολο, προσφέροντας εθελοντικά εργασία νοσοκόμου σε μια κατάμεστη συνήθως, παρακείμενη κλινική.

Ολιγόλογος, μυστικοπαθής, εξαντλητικά αποδεικτικός, πεισματικά φλεγματικός συνιστά μια κινούμενη βόμβα καταπιεσμένης αδρεναλίνης. Είναι εμφανώς έτοιμη να εκραγεί ανά πάσα στιγμή, παρά τις εργώδεις προσπάθειες του φορέα της να ηρεμήσει και να ενταχθεί συνειδητά στο κοινωνικό σύνολο, προσφέροντας εθελοντικά εργασία νοσοκόμου σε μια κατάμεστη συνήθως, παρακείμενη κλινική. Επιμένοντας να μάθει τι κρύβει το πέπλο, ήτοι ο γνωστός μανδύας-μάγια των Ινδουιστών, που καλύπτει συστηματικά τις εξ αντικειμένου σημασίες ως και τα ένδον τιμαλφή των όντων, ο Γιοέλ Ραβίντ αναλίσκεται τόσο σε απαιτητικές ενδοσκοπήσεις, όσο και σε αδιάπτωτες ακτινογραφήσεις του δεδομένου πλησίον του. Κατά λέξη:

oz 4
Ο Άμος Οζ γεννήθηκε στην Ιερουσαλήμ το 1939 και πέθανε στο Τελ Αβίβ το 2018. Σε ηλικία δεκαπέντε ετών υιοθέτησε το επώνυμο «Οζ» που στα εβραϊκά σημαίνει «δύναμη», και στη συνέχεια, πριν ασχοληθεί με τη συγγραφή και τη δημοσιογραφία, εγκαταστάθηκε στο κιμπούτς Χούλντα. Μετά τις σπουδές φιλοσοφίας και φιλολογίας στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ, επέστρεψε στο κιμπουτς και έζησε με την οικογένειά του για αρκετά χρόνια. Συμμετείχε ενεργά, επί μία εικοσαετία, στην πολιτική ζωή του Ισραήλ, ως μέλος διαφόρων ειρηνιστικών κινημάτων. Σταθερός διεκδικητής του Βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας και γνωστός για τους αγώνες του υπέρ της ειρήνευσης στη Μέση Ανατολή, απέσπασε ένα πλήθος εθνικών και διεθνών διακρίσεων για το εκτεταμένο έργο του. Έχει εκδώσει μυθιστορήματα, διηγήματα, πολιτικά δοκίμια και παιδικά βιβλία, και έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από 40 γλώσσες.

 

«Αν είχε ακόμα μια ελπίδα να αποκρυπτογραφήσει κάτι, να καταλάβει ή έστω να διατυπώσει μια ερώτηση με σαφήνεια, έπρεπε να βγει απ’ αυτή την πυκνή ομίχλη. Και να ξυπνήσει με κάθε κόστος. Ακόμα και με το κόστος μιας συμφοράς. Ας ερχόταν κάτι που θα έσπαζε με ένα χτύπημα στιλέτου τη μαλακή, λιπαρή κρούστα που τον περιέβαλλε από κάθε μεριά και τον έπνιγε σαν μήτρα». (σελ. 268)

Πέπλο – μάγια – μήτρα: ο κόσμος υπάρχει πέρα από τα θεσμικά σημαινόμενα. Κοντολογίς η απόλυτη, η λεγόμενη καθολική ύπαρξη υφίσταται και ως χρυσόμαλλο δέρας του πολυμήχανου νου. Σημειώνω ότι ο ίδιος δεν ξεχνά ποτέ ότι:

«Η απόλυτη αλήθεια μπορεί να υφίσταται και μπορεί όχι, αυτό είναι ένα θέμα για τους φιλοσόφους, αντίθεα όμως κάθε βλάκας και κάθε κάθαρμα ξέρει ακριβώς τι είναι ψέμα [...] τα μυστικά όλων είναι στην πραγματικότητα τα ίδια μυστικά». (σελ. 213 & 221)

Συμπέρασμα: το πραγματικό συνυπάρχει, συνομιλεί, συντάσσεται τρόπον τινά με το συμβολικό. Ενίοτε όμως αποπειράται να το υπονομεύσει πλήρως. Η διαπάλη ανιχνεύεται σε πλείστες περιπτώσεις. Το φαντασιακό πεδίο είναι επίσης όχι μόνον ορατό αλλά εξ ίσου ισχυρό. Στο βαθμό μάλιστα που η όποια «πραγματικότητα είναι προϊόν της πιο μεγαλειώδους φαντασίας», όπως, ως γνωστόν διατείνεται ο μείζων ποιητής των Η.Π.Α. Ουάλας Στίβενς, τότε η Γυναίκα που γνώρισα διαβάζεται ως ένα καθ’ όλα λειτουργικό αμάλγαμα μιας διευρυμένης στα άκρα πραγματικότητας, η οποία δεν διστάζει να ενσωματώσει στην επικράτεια το φαντασιακό ως γνήσιο πρόγονό της. Για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής παραθέτω τα εξής χαρακτηριστικά:

«Τι μ΄ έκανε να τρέχω επί είκοσι τρία χρόνια από πλατεία σε πλατεία, από ξενοδοχείο σε ξενοδοχείο, από αεροδρόμιο σε αεροδρόμιο, σε νυχτερινά τρένα που μούγκριζαν περνώντας από δάση και τούνελ, σκαλίζοντας τις σκοτεινές εκτάσεις με τους κίτρινους φανούς της αμαξοστοιχίας; Γιατί έτρεχα;» (σελ. 230).

Η απάντηση θα μπορούσε ασφαλώς να διαρθρώσει ένα άλλο, ένα δεύτερο βιβλίο της ίδιας κειμενικής αλκής. Άλλωστε ο Γιοέλ Ραβίντ δεν στερείται, όπως ακριβώς έδειξα, δημιουργικής ανάπλασης των γεγονότων, αλλά και επινόησής των όταν χρειαστεί. Σημειώνω, τέλος, ότι το παρόν μυθιστόρημα ρέει ως να ήταν γραμμένο κατευθείαν στη γλώσσα μας.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής. Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Βράχια» (εκδ. Ύψιλον).


ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ από το ΒΙΒΛΙΟ

«Μόνο μια φορά στη ζωή σου σου δίνεται μια μοναδική στιγμή, μια στιγμή από την οποία όλα εξαρτώνται, μια στιγμή για την οποία εκπαιδευόσουν και προετοιμαζόσουν όλα τα χρόνια του κυνηγητού και του δόλου, μια στιγμή που αν την άδραχνες θα μάθαινες ίσως κάτι για εκείνο το πράγμα που αν δεν το ξέρεις η ζωή σου δεν είναι παρά μια ανιαρή ακολουθία διεκπεραιώσεων, οργάνωσης και υπεκφυγών και μεταβίβασης προβλημάτων».


oz exΗ γυναίκα που γνώρισα
ΑΜΟΣ ΟΖ
Μτφρ. ΛΟΥΙΖΑ ΜΙΖΑΝ
ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 2020
Σελ. 338, τιμή εκδότη €18,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ AMOS OZ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Περί ανθρώπων» της Γιούλι Τσε (κριτική) – Η Ευρώπη του δικαιωματισμού και η ηθική της ευθύνης

«Περί ανθρώπων» της Γιούλι Τσε (κριτική) – Η Ευρώπη του δικαιωματισμού και η ηθική της ευθύνης

Για το μυθιστόρημα της Γιούλι Τσε [Juli Zeh] «Περί ανθρώπων» (μτφρ. Απόστολος Στραγαλινός, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Από τη θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος στο Theater Orchester Neubrandenburg / Neustrelitz.

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός

...
«Μάρτυς!» του Κάβε Ακμπάρ (κριτική) – Για έναν θάνατο που θα ξεπερνάει τα ανθρώπινα

«Μάρτυς!» του Κάβε Ακμπάρ (κριτική) – Για έναν θάνατο που θα ξεπερνάει τα ανθρώπινα

Για το μυθιστόρημα του Κάβε Ακμπάρ [Kaveh Akbar] «Μάρτυς!» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Ένας παλιός λογοτεχνικός μύθος δηλοί πως οι ποιητές δεν μπορούν να γράψουν εύκολα μυθιστόρημα. Β...

«Αρχαία καλλιέργεια» του Ραντουάν Νασσάρ (κριτική) – Εισαγωγή στον θαυμαστό και θαυμάσιο κόσμο του Βραζιλιάνου συγγραφέα

«Αρχαία καλλιέργεια» του Ραντουάν Νασσάρ (κριτική) – Εισαγωγή στον θαυμαστό και θαυμάσιο κόσμο του Βραζιλιάνου συγγραφέα

Για το μυθιστόρημα του Ραντουάν Νασσάρ [Raduan Nassar] «Αρχαία καλλιέργεια» (μτφρ. Αθηνά Ψυλλιά, εκδ. Πατάκη).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Έγραψε ένα και μόνο μυθιστόρημα, την ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ