oz kentriki

Για το μυθιστόρημα του Amos Oz «Η γυναίκα που γνώρισα» (μτφρ. από τα εβραϊκά Λουίζα Μιζάν, εκδ. Καστανιώτη).

Του Γιώργου Βέη

«…δείχνεις πως σου αρέσει η παράσταση»
(από το βιβλίο, σελ. 89)

Το υλικό της γραφής: η πληθωρική, η άκρως αινιγματική, λαβυρινθώδης τυπολογία της καθημερινής ζωής. Η σημειολογία των κόμβων. Δηλαδή το πυκνό, σκοτεινό δάσος των διαδοχικών μηνυμάτων, όπως ακριβώς τα ταξινομεί επιμελώς, τα κωδικοποιεί και προσπαθεί στη συνέχεια, πολλές φορές ματαίως, να τα διερμηνεύσει στο βαθμό του δυνατού ένας τυπικός, επαγγελματίας κατάσκοπος από το Ισραήλ, ονόματι Γιοέλ Ραβίντ. Λίγο μετά το τέλος της αξιέπαινης σταδιοδρομίας του επιδίδεται σε έναν μαραθώνιο αυτοανάλυσης. Κοντολογίς, αυτομαστίγωσης. Έχει ήδη μετακομίσει σε κάποιο προάστιο του Τελ Αβίβ με τη Νέτα, την κόρη του, η οποία πάσχει από ένα είδος άτακτης επιληψίας, τη μητέρα του και την πεθερά του, μετά τον αιφνίδιο θάνατο της συζύγου του. Η τελευταία τον έχει προβληματίσει ως ιδιαζόντως αινιγματικός χαρακτήρας σ΄ όλη σχεδόν τη διάρκεια του έγγαμου βίου της.

Αλλά και οι περίεργες συνθήκες του μοιραίου εκείνου ατυχήματος, το οποίο εν τέλει την αφάνισε, συναποτελούν συχνά εστίες διερωτήσεων και αναλύσεων από την πλευρά του μέρα νύχτα αναστοχαστικού Γιοέλ Ραβίντ. Συγκρατώ ότι ο τίτλος του μυθιστορήματος απηχεί το περιώνυμο εκείνο δίσημο: «Μετὰ δὲ ταῦτα ἔγνω Ἀδὰμ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶ συλλαβοῦσα ἔτεκε τὸν Κάϊν καὶ εἶπεν· ἐκτησάμην ἄνθρωπον διά τοῦ Θεοῦ», όπως απαντά στην Παλαιά Διαθήκη (βλ. Γένεσις, 4,1). Η αποκάλυψη, η γνώση του καταστατικού έρωτα καθίσταται εν ολίγοις το απόλυτο μέσο της κάθετης και της οριζόντιας πρόσληψης ορισμένων κρίσιμων όψεων της προβληματικής κατά κανόνα περιρρέουσας ατμόσφαιρας. Το εγχείρημα της γνώσης διαπερνά κατ΄ ανάγκην το πεδίο της άνευ ορίων σωματικής απόλαυσης.

To πρώην δυναμικό αυτό στέλεχος των μυστικών υπηρεσιών της πατρίδας του δεν μπορεί να ξεχωρίσει τον ήχο του βιολιού από εκείνον του βιολοντσέλου ούτε επίσης μπορεί να διακρίνει ένα απλό βραχυκύκλωμα από μια γενική διακοπή του ηλεκτρικού ρεύματος. Πλην όμως μπορεί και διαβάζει με απόλυτη επιτυχία τι συμβαίνει στο νουν των συνομιλητών του.

Η γνώση του εαυτού τελείται πάση θυσία, ενώ επείγει, αντιστοίχως, και η γνώση του ετέρου ψυχο-σώματος. To πρώην δυναμικό αυτό στέλεχος των μυστικών υπηρεσιών της πατρίδας του δεν μπορεί να ξεχωρίσει τον ήχο του βιολιού από εκείνον του βιολοντσέλου ούτε επίσης μπορεί να διακρίνει ένα απλό βραχυκύκλωμα από μια γενική διακοπή του ηλεκτρικού ρεύματος. Πλην όμως μπορεί και διαβάζει με απόλυτη επιτυχία τι συμβαίνει στο νουν των συνομιλητών του στις κατά καιρούς αποστολές του από το Ελσίνκι κι άλλες πόλεις της Δυτικής Ευρώπης ως την Μπανγκόκ. Αλλά και πολύ πιο πέρα ακόμη, ως τη Μανίλα, ως τη Σεούλ, φέρ’ ειπείν (βλ. ενδεικτικά σελ. 84 & 262). Δεν αποκλείεται μάλιστα να γνωρίζει, ως μεθοδικός φιλαναγνώστης που είναι, εκείνη τη λακανική αρχή, σύμφωνα με την οποία το ασύνειδο είναι ο λόγος του Άλλου. Έτσι άλλωστε εξηγείται η εμμονή του να μάθει, να μελετήσει τα σημαίνοντα, τα οποία ως εκ των πραγμάτων κρίνει εξόχως πολύσημα, de facto αμφίσημα ή απλώς ad hoc χρησμικά.

Ο εγνωσμένης κειμενικής αποτελεσματικότητας, επί σειρά μάλιστα ετών διεκδικητής του Βραβείου Νόμπελ, ομολογουμένως διακριτός φιλειρηνιστής Άμος Κλάουσνερ (1939, Ιερουσαλήμ – 2018, Τελ Αβίβ), ο οποίος υιοθέτησε, όταν ήταν δεκαπέντε ετών, το επώνυμο Οζ, ήτοι «δύναμη», όπως σημαίνει στη μητρική του γλώσσα, επιδίδεται εδώ στην μεθοδική χαρτογράφηση των εσωτερικών κυρίως περιπετειών ενός αυτοβασανιζόμενου προσώπου. Ενός προσώπου, το οποίο θέλει να μάθει σε βάθος, εκασταχού εκάστοτε, τι εστί το όντως πραγματικό. Η δε προαναφερόμενη, οπωσδήποτε προβλεπόμενη, ικανή και αναγκαία ετερότητα είναι διαρκώς το ακαταμάχητο δέλεαρ: ό,τι την αφορά συνιστά το πάθος της γνώσης. Διαθέτοντας το χάρισμα να εντοπίζει αμέσως το ψέμα και αντιστοίχως την αλήθεια, ο ακαταπόνητος διηγητικός ήρωας φτάνει στα άκρα.

Ολιγόλογος, μυστικοπαθής, εξαντλητικά αποδεικτικός, πεισματικά φλεγματικός συνιστά μια κινούμενη βόμβα καταπιεσμένης αδρεναλίνης. Είναι εμφανώς έτοιμη να εκραγεί ανά πάσα στιγμή, παρά τις εργώδεις προσπάθειες του φορέα της να ηρεμήσει και να ενταχθεί συνειδητά στο κοινωνικό σύνολο, προσφέροντας εθελοντικά εργασία νοσοκόμου σε μια κατάμεστη συνήθως, παρακείμενη κλινική.

Ολιγόλογος, μυστικοπαθής, εξαντλητικά αποδεικτικός, πεισματικά φλεγματικός συνιστά μια κινούμενη βόμβα καταπιεσμένης αδρεναλίνης. Είναι εμφανώς έτοιμη να εκραγεί ανά πάσα στιγμή, παρά τις εργώδεις προσπάθειες του φορέα της να ηρεμήσει και να ενταχθεί συνειδητά στο κοινωνικό σύνολο, προσφέροντας εθελοντικά εργασία νοσοκόμου σε μια κατάμεστη συνήθως, παρακείμενη κλινική. Επιμένοντας να μάθει τι κρύβει το πέπλο, ήτοι ο γνωστός μανδύας-μάγια των Ινδουιστών, που καλύπτει συστηματικά τις εξ αντικειμένου σημασίες ως και τα ένδον τιμαλφή των όντων, ο Γιοέλ Ραβίντ αναλίσκεται τόσο σε απαιτητικές ενδοσκοπήσεις, όσο και σε αδιάπτωτες ακτινογραφήσεις του δεδομένου πλησίον του. Κατά λέξη:

oz 4
Ο Άμος Οζ γεννήθηκε στην Ιερουσαλήμ το 1939 και πέθανε στο Τελ Αβίβ το 2018. Σε ηλικία δεκαπέντε ετών υιοθέτησε το επώνυμο «Οζ» που στα εβραϊκά σημαίνει «δύναμη», και στη συνέχεια, πριν ασχοληθεί με τη συγγραφή και τη δημοσιογραφία, εγκαταστάθηκε στο κιμπούτς Χούλντα. Μετά τις σπουδές φιλοσοφίας και φιλολογίας στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ, επέστρεψε στο κιμπουτς και έζησε με την οικογένειά του για αρκετά χρόνια. Συμμετείχε ενεργά, επί μία εικοσαετία, στην πολιτική ζωή του Ισραήλ, ως μέλος διαφόρων ειρηνιστικών κινημάτων. Σταθερός διεκδικητής του Βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας και γνωστός για τους αγώνες του υπέρ της ειρήνευσης στη Μέση Ανατολή, απέσπασε ένα πλήθος εθνικών και διεθνών διακρίσεων για το εκτεταμένο έργο του. Έχει εκδώσει μυθιστορήματα, διηγήματα, πολιτικά δοκίμια και παιδικά βιβλία, και έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από 40 γλώσσες.

 

«Αν είχε ακόμα μια ελπίδα να αποκρυπτογραφήσει κάτι, να καταλάβει ή έστω να διατυπώσει μια ερώτηση με σαφήνεια, έπρεπε να βγει απ’ αυτή την πυκνή ομίχλη. Και να ξυπνήσει με κάθε κόστος. Ακόμα και με το κόστος μιας συμφοράς. Ας ερχόταν κάτι που θα έσπαζε με ένα χτύπημα στιλέτου τη μαλακή, λιπαρή κρούστα που τον περιέβαλλε από κάθε μεριά και τον έπνιγε σαν μήτρα». (σελ. 268)

Πέπλο – μάγια – μήτρα: ο κόσμος υπάρχει πέρα από τα θεσμικά σημαινόμενα. Κοντολογίς η απόλυτη, η λεγόμενη καθολική ύπαρξη υφίσταται και ως χρυσόμαλλο δέρας του πολυμήχανου νου. Σημειώνω ότι ο ίδιος δεν ξεχνά ποτέ ότι:

«Η απόλυτη αλήθεια μπορεί να υφίσταται και μπορεί όχι, αυτό είναι ένα θέμα για τους φιλοσόφους, αντίθεα όμως κάθε βλάκας και κάθε κάθαρμα ξέρει ακριβώς τι είναι ψέμα [...] τα μυστικά όλων είναι στην πραγματικότητα τα ίδια μυστικά». (σελ. 213 & 221)

Συμπέρασμα: το πραγματικό συνυπάρχει, συνομιλεί, συντάσσεται τρόπον τινά με το συμβολικό. Ενίοτε όμως αποπειράται να το υπονομεύσει πλήρως. Η διαπάλη ανιχνεύεται σε πλείστες περιπτώσεις. Το φαντασιακό πεδίο είναι επίσης όχι μόνον ορατό αλλά εξ ίσου ισχυρό. Στο βαθμό μάλιστα που η όποια «πραγματικότητα είναι προϊόν της πιο μεγαλειώδους φαντασίας», όπως, ως γνωστόν διατείνεται ο μείζων ποιητής των Η.Π.Α. Ουάλας Στίβενς, τότε η Γυναίκα που γνώρισα διαβάζεται ως ένα καθ’ όλα λειτουργικό αμάλγαμα μιας διευρυμένης στα άκρα πραγματικότητας, η οποία δεν διστάζει να ενσωματώσει στην επικράτεια το φαντασιακό ως γνήσιο πρόγονό της. Για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής παραθέτω τα εξής χαρακτηριστικά:

«Τι μ΄ έκανε να τρέχω επί είκοσι τρία χρόνια από πλατεία σε πλατεία, από ξενοδοχείο σε ξενοδοχείο, από αεροδρόμιο σε αεροδρόμιο, σε νυχτερινά τρένα που μούγκριζαν περνώντας από δάση και τούνελ, σκαλίζοντας τις σκοτεινές εκτάσεις με τους κίτρινους φανούς της αμαξοστοιχίας; Γιατί έτρεχα;» (σελ. 230).

Η απάντηση θα μπορούσε ασφαλώς να διαρθρώσει ένα άλλο, ένα δεύτερο βιβλίο της ίδιας κειμενικής αλκής. Άλλωστε ο Γιοέλ Ραβίντ δεν στερείται, όπως ακριβώς έδειξα, δημιουργικής ανάπλασης των γεγονότων, αλλά και επινόησής των όταν χρειαστεί. Σημειώνω, τέλος, ότι το παρόν μυθιστόρημα ρέει ως να ήταν γραμμένο κατευθείαν στη γλώσσα μας.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής. Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Βράχια» (εκδ. Ύψιλον).


ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ από το ΒΙΒΛΙΟ

«Μόνο μια φορά στη ζωή σου σου δίνεται μια μοναδική στιγμή, μια στιγμή από την οποία όλα εξαρτώνται, μια στιγμή για την οποία εκπαιδευόσουν και προετοιμαζόσουν όλα τα χρόνια του κυνηγητού και του δόλου, μια στιγμή που αν την άδραχνες θα μάθαινες ίσως κάτι για εκείνο το πράγμα που αν δεν το ξέρεις η ζωή σου δεν είναι παρά μια ανιαρή ακολουθία διεκπεραιώσεων, οργάνωσης και υπεκφυγών και μεταβίβασης προβλημάτων».


oz exΗ γυναίκα που γνώρισα
ΑΜΟΣ ΟΖ
Μτφρ. ΛΟΥΙΖΑ ΜΙΖΑΝ
ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 2020
Σελ. 338, τιμή εκδότη €18,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ AMOS OZ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άμνετ» της Μάγκι Ο' Φάρελ (κριτική)

«Άμνετ» της Μάγκι Ο' Φάρελ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Μάγκι Ο' Φάρελ «Άμνετ» (μτφρ. Αύγουστος Κορτώ, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία για τον Ουίλιαμ Σαίξπηρ «All Is True» (2018).

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Άμνετ, ήταν το ό...

«Μια φιλία» της Σίλβια Αβαλόνε (κριτική)

«Μια φιλία» της Σίλβια Αβαλόνε (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Σίλβια Αβαλόνε «Μια φιλία» (μτφρ. Λούλα Καραγιαννάκη. εκδ. Αίολος). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Ginger and Rosa» (2012).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Με ποια κριτήρια επιλέγουμε το...

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Με αφορμή τη συμπλήρωση σήμερα, 6 Φεβρουαρίου, ενός χρόνου χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή κοντά μας, αναδημοσιεύουμε ένα σπάνιο διήγημά της του 1971 – ίσως το μοναδικό που έχει γράψει.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Η ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ