oz kentriki

Για το μυθιστόρημα του Amos Oz «Η γυναίκα που γνώρισα» (μτφρ. από τα εβραϊκά Λουίζα Μιζάν, εκδ. Καστανιώτη).

Του Γιώργου Βέη

«…δείχνεις πως σου αρέσει η παράσταση»
(από το βιβλίο, σελ. 89)

Το υλικό της γραφής: η πληθωρική, η άκρως αινιγματική, λαβυρινθώδης τυπολογία της καθημερινής ζωής. Η σημειολογία των κόμβων. Δηλαδή το πυκνό, σκοτεινό δάσος των διαδοχικών μηνυμάτων, όπως ακριβώς τα ταξινομεί επιμελώς, τα κωδικοποιεί και προσπαθεί στη συνέχεια, πολλές φορές ματαίως, να τα διερμηνεύσει στο βαθμό του δυνατού ένας τυπικός, επαγγελματίας κατάσκοπος από το Ισραήλ, ονόματι Γιοέλ Ραβίντ. Λίγο μετά το τέλος της αξιέπαινης σταδιοδρομίας του επιδίδεται σε έναν μαραθώνιο αυτοανάλυσης. Κοντολογίς, αυτομαστίγωσης. Έχει ήδη μετακομίσει σε κάποιο προάστιο του Τελ Αβίβ με τη Νέτα, την κόρη του, η οποία πάσχει από ένα είδος άτακτης επιληψίας, τη μητέρα του και την πεθερά του, μετά τον αιφνίδιο θάνατο της συζύγου του. Η τελευταία τον έχει προβληματίσει ως ιδιαζόντως αινιγματικός χαρακτήρας σ΄ όλη σχεδόν τη διάρκεια του έγγαμου βίου της.

Αλλά και οι περίεργες συνθήκες του μοιραίου εκείνου ατυχήματος, το οποίο εν τέλει την αφάνισε, συναποτελούν συχνά εστίες διερωτήσεων και αναλύσεων από την πλευρά του μέρα νύχτα αναστοχαστικού Γιοέλ Ραβίντ. Συγκρατώ ότι ο τίτλος του μυθιστορήματος απηχεί το περιώνυμο εκείνο δίσημο: «Μετὰ δὲ ταῦτα ἔγνω Ἀδὰμ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶ συλλαβοῦσα ἔτεκε τὸν Κάϊν καὶ εἶπεν· ἐκτησάμην ἄνθρωπον διά τοῦ Θεοῦ», όπως απαντά στην Παλαιά Διαθήκη (βλ. Γένεσις, 4,1). Η αποκάλυψη, η γνώση του καταστατικού έρωτα καθίσταται εν ολίγοις το απόλυτο μέσο της κάθετης και της οριζόντιας πρόσληψης ορισμένων κρίσιμων όψεων της προβληματικής κατά κανόνα περιρρέουσας ατμόσφαιρας. Το εγχείρημα της γνώσης διαπερνά κατ΄ ανάγκην το πεδίο της άνευ ορίων σωματικής απόλαυσης.

To πρώην δυναμικό αυτό στέλεχος των μυστικών υπηρεσιών της πατρίδας του δεν μπορεί να ξεχωρίσει τον ήχο του βιολιού από εκείνον του βιολοντσέλου ούτε επίσης μπορεί να διακρίνει ένα απλό βραχυκύκλωμα από μια γενική διακοπή του ηλεκτρικού ρεύματος. Πλην όμως μπορεί και διαβάζει με απόλυτη επιτυχία τι συμβαίνει στο νουν των συνομιλητών του.

Η γνώση του εαυτού τελείται πάση θυσία, ενώ επείγει, αντιστοίχως, και η γνώση του ετέρου ψυχο-σώματος. To πρώην δυναμικό αυτό στέλεχος των μυστικών υπηρεσιών της πατρίδας του δεν μπορεί να ξεχωρίσει τον ήχο του βιολιού από εκείνον του βιολοντσέλου ούτε επίσης μπορεί να διακρίνει ένα απλό βραχυκύκλωμα από μια γενική διακοπή του ηλεκτρικού ρεύματος. Πλην όμως μπορεί και διαβάζει με απόλυτη επιτυχία τι συμβαίνει στο νουν των συνομιλητών του στις κατά καιρούς αποστολές του από το Ελσίνκι κι άλλες πόλεις της Δυτικής Ευρώπης ως την Μπανγκόκ. Αλλά και πολύ πιο πέρα ακόμη, ως τη Μανίλα, ως τη Σεούλ, φέρ’ ειπείν (βλ. ενδεικτικά σελ. 84 & 262). Δεν αποκλείεται μάλιστα να γνωρίζει, ως μεθοδικός φιλαναγνώστης που είναι, εκείνη τη λακανική αρχή, σύμφωνα με την οποία το ασύνειδο είναι ο λόγος του Άλλου. Έτσι άλλωστε εξηγείται η εμμονή του να μάθει, να μελετήσει τα σημαίνοντα, τα οποία ως εκ των πραγμάτων κρίνει εξόχως πολύσημα, de facto αμφίσημα ή απλώς ad hoc χρησμικά.

Ο εγνωσμένης κειμενικής αποτελεσματικότητας, επί σειρά μάλιστα ετών διεκδικητής του Βραβείου Νόμπελ, ομολογουμένως διακριτός φιλειρηνιστής Άμος Κλάουσνερ (1939, Ιερουσαλήμ – 2018, Τελ Αβίβ), ο οποίος υιοθέτησε, όταν ήταν δεκαπέντε ετών, το επώνυμο Οζ, ήτοι «δύναμη», όπως σημαίνει στη μητρική του γλώσσα, επιδίδεται εδώ στην μεθοδική χαρτογράφηση των εσωτερικών κυρίως περιπετειών ενός αυτοβασανιζόμενου προσώπου. Ενός προσώπου, το οποίο θέλει να μάθει σε βάθος, εκασταχού εκάστοτε, τι εστί το όντως πραγματικό. Η δε προαναφερόμενη, οπωσδήποτε προβλεπόμενη, ικανή και αναγκαία ετερότητα είναι διαρκώς το ακαταμάχητο δέλεαρ: ό,τι την αφορά συνιστά το πάθος της γνώσης. Διαθέτοντας το χάρισμα να εντοπίζει αμέσως το ψέμα και αντιστοίχως την αλήθεια, ο ακαταπόνητος διηγητικός ήρωας φτάνει στα άκρα.

Ολιγόλογος, μυστικοπαθής, εξαντλητικά αποδεικτικός, πεισματικά φλεγματικός συνιστά μια κινούμενη βόμβα καταπιεσμένης αδρεναλίνης. Είναι εμφανώς έτοιμη να εκραγεί ανά πάσα στιγμή, παρά τις εργώδεις προσπάθειες του φορέα της να ηρεμήσει και να ενταχθεί συνειδητά στο κοινωνικό σύνολο, προσφέροντας εθελοντικά εργασία νοσοκόμου σε μια κατάμεστη συνήθως, παρακείμενη κλινική.

Ολιγόλογος, μυστικοπαθής, εξαντλητικά αποδεικτικός, πεισματικά φλεγματικός συνιστά μια κινούμενη βόμβα καταπιεσμένης αδρεναλίνης. Είναι εμφανώς έτοιμη να εκραγεί ανά πάσα στιγμή, παρά τις εργώδεις προσπάθειες του φορέα της να ηρεμήσει και να ενταχθεί συνειδητά στο κοινωνικό σύνολο, προσφέροντας εθελοντικά εργασία νοσοκόμου σε μια κατάμεστη συνήθως, παρακείμενη κλινική. Επιμένοντας να μάθει τι κρύβει το πέπλο, ήτοι ο γνωστός μανδύας-μάγια των Ινδουιστών, που καλύπτει συστηματικά τις εξ αντικειμένου σημασίες ως και τα ένδον τιμαλφή των όντων, ο Γιοέλ Ραβίντ αναλίσκεται τόσο σε απαιτητικές ενδοσκοπήσεις, όσο και σε αδιάπτωτες ακτινογραφήσεις του δεδομένου πλησίον του. Κατά λέξη:

oz 4
Ο Άμος Οζ γεννήθηκε στην Ιερουσαλήμ το 1939 και πέθανε στο Τελ Αβίβ το 2018. Σε ηλικία δεκαπέντε ετών υιοθέτησε το επώνυμο «Οζ» που στα εβραϊκά σημαίνει «δύναμη», και στη συνέχεια, πριν ασχοληθεί με τη συγγραφή και τη δημοσιογραφία, εγκαταστάθηκε στο κιμπούτς Χούλντα. Μετά τις σπουδές φιλοσοφίας και φιλολογίας στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ, επέστρεψε στο κιμπουτς και έζησε με την οικογένειά του για αρκετά χρόνια. Συμμετείχε ενεργά, επί μία εικοσαετία, στην πολιτική ζωή του Ισραήλ, ως μέλος διαφόρων ειρηνιστικών κινημάτων. Σταθερός διεκδικητής του Βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας και γνωστός για τους αγώνες του υπέρ της ειρήνευσης στη Μέση Ανατολή, απέσπασε ένα πλήθος εθνικών και διεθνών διακρίσεων για το εκτεταμένο έργο του. Έχει εκδώσει μυθιστορήματα, διηγήματα, πολιτικά δοκίμια και παιδικά βιβλία, και έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από 40 γλώσσες.

 

«Αν είχε ακόμα μια ελπίδα να αποκρυπτογραφήσει κάτι, να καταλάβει ή έστω να διατυπώσει μια ερώτηση με σαφήνεια, έπρεπε να βγει απ’ αυτή την πυκνή ομίχλη. Και να ξυπνήσει με κάθε κόστος. Ακόμα και με το κόστος μιας συμφοράς. Ας ερχόταν κάτι που θα έσπαζε με ένα χτύπημα στιλέτου τη μαλακή, λιπαρή κρούστα που τον περιέβαλλε από κάθε μεριά και τον έπνιγε σαν μήτρα». (σελ. 268)

Πέπλο – μάγια – μήτρα: ο κόσμος υπάρχει πέρα από τα θεσμικά σημαινόμενα. Κοντολογίς η απόλυτη, η λεγόμενη καθολική ύπαρξη υφίσταται και ως χρυσόμαλλο δέρας του πολυμήχανου νου. Σημειώνω ότι ο ίδιος δεν ξεχνά ποτέ ότι:

«Η απόλυτη αλήθεια μπορεί να υφίσταται και μπορεί όχι, αυτό είναι ένα θέμα για τους φιλοσόφους, αντίθεα όμως κάθε βλάκας και κάθε κάθαρμα ξέρει ακριβώς τι είναι ψέμα [...] τα μυστικά όλων είναι στην πραγματικότητα τα ίδια μυστικά». (σελ. 213 & 221)

Συμπέρασμα: το πραγματικό συνυπάρχει, συνομιλεί, συντάσσεται τρόπον τινά με το συμβολικό. Ενίοτε όμως αποπειράται να το υπονομεύσει πλήρως. Η διαπάλη ανιχνεύεται σε πλείστες περιπτώσεις. Το φαντασιακό πεδίο είναι επίσης όχι μόνον ορατό αλλά εξ ίσου ισχυρό. Στο βαθμό μάλιστα που η όποια «πραγματικότητα είναι προϊόν της πιο μεγαλειώδους φαντασίας», όπως, ως γνωστόν διατείνεται ο μείζων ποιητής των Η.Π.Α. Ουάλας Στίβενς, τότε η Γυναίκα που γνώρισα διαβάζεται ως ένα καθ’ όλα λειτουργικό αμάλγαμα μιας διευρυμένης στα άκρα πραγματικότητας, η οποία δεν διστάζει να ενσωματώσει στην επικράτεια το φαντασιακό ως γνήσιο πρόγονό της. Για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής παραθέτω τα εξής χαρακτηριστικά:

«Τι μ΄ έκανε να τρέχω επί είκοσι τρία χρόνια από πλατεία σε πλατεία, από ξενοδοχείο σε ξενοδοχείο, από αεροδρόμιο σε αεροδρόμιο, σε νυχτερινά τρένα που μούγκριζαν περνώντας από δάση και τούνελ, σκαλίζοντας τις σκοτεινές εκτάσεις με τους κίτρινους φανούς της αμαξοστοιχίας; Γιατί έτρεχα;» (σελ. 230).

Η απάντηση θα μπορούσε ασφαλώς να διαρθρώσει ένα άλλο, ένα δεύτερο βιβλίο της ίδιας κειμενικής αλκής. Άλλωστε ο Γιοέλ Ραβίντ δεν στερείται, όπως ακριβώς έδειξα, δημιουργικής ανάπλασης των γεγονότων, αλλά και επινόησής των όταν χρειαστεί. Σημειώνω, τέλος, ότι το παρόν μυθιστόρημα ρέει ως να ήταν γραμμένο κατευθείαν στη γλώσσα μας.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής. Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Βράχια» (εκδ. Ύψιλον).


ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ από το ΒΙΒΛΙΟ

«Μόνο μια φορά στη ζωή σου σου δίνεται μια μοναδική στιγμή, μια στιγμή από την οποία όλα εξαρτώνται, μια στιγμή για την οποία εκπαιδευόσουν και προετοιμαζόσουν όλα τα χρόνια του κυνηγητού και του δόλου, μια στιγμή που αν την άδραχνες θα μάθαινες ίσως κάτι για εκείνο το πράγμα που αν δεν το ξέρεις η ζωή σου δεν είναι παρά μια ανιαρή ακολουθία διεκπεραιώσεων, οργάνωσης και υπεκφυγών και μεταβίβασης προβλημάτων».


oz exΗ γυναίκα που γνώρισα
ΑΜΟΣ ΟΖ
Μτφρ. ΛΟΥΙΖΑ ΜΙΖΑΝ
ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 2020
Σελ. 338, τιμή εκδότη €18,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ AMOS OZ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Συνέντευξη εφ' όλης της ύλης με τον βραβευμένο συγγραφέα Μάνο Κοντολέων.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Πάνε κιόλας, Μάνο, τρία χρόνια απ’ όταν έκλεισες 40 χρόνια δημιουργικής πορείας στον χώρο της λογοτεχνίας, κι έγινε μάλιστα μια ημερίδα προς τιμήν...

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Η συγγραφέας Γκιτάντζαλι Σρι (Geetanjali Shree) και η μεταφράστρια Daisy Rockwell θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 50,000 λιρών για το «εξαιρετικά διασκεδαστικό και αστείο» βιβλίο «Tomb of Sand» (Τάφος από άμμο). Θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press ...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ