oz kentriki

Για το μυθιστόρημα του Amos Oz «Η γυναίκα που γνώρισα» (μτφρ. από τα εβραϊκά Λουίζα Μιζάν, εκδ. Καστανιώτη).

Του Γιώργου Βέη

«…δείχνεις πως σου αρέσει η παράσταση»
(από το βιβλίο, σελ. 89)

Το υλικό της γραφής: η πληθωρική, η άκρως αινιγματική, λαβυρινθώδης τυπολογία της καθημερινής ζωής. Η σημειολογία των κόμβων. Δηλαδή το πυκνό, σκοτεινό δάσος των διαδοχικών μηνυμάτων, όπως ακριβώς τα ταξινομεί επιμελώς, τα κωδικοποιεί και προσπαθεί στη συνέχεια, πολλές φορές ματαίως, να τα διερμηνεύσει στο βαθμό του δυνατού ένας τυπικός, επαγγελματίας κατάσκοπος από το Ισραήλ, ονόματι Γιοέλ Ραβίντ. Λίγο μετά το τέλος της αξιέπαινης σταδιοδρομίας του επιδίδεται σε έναν μαραθώνιο αυτοανάλυσης. Κοντολογίς, αυτομαστίγωσης. Έχει ήδη μετακομίσει σε κάποιο προάστιο του Τελ Αβίβ με τη Νέτα, την κόρη του, η οποία πάσχει από ένα είδος άτακτης επιληψίας, τη μητέρα του και την πεθερά του, μετά τον αιφνίδιο θάνατο της συζύγου του. Η τελευταία τον έχει προβληματίσει ως ιδιαζόντως αινιγματικός χαρακτήρας σ΄ όλη σχεδόν τη διάρκεια του έγγαμου βίου της.

Αλλά και οι περίεργες συνθήκες του μοιραίου εκείνου ατυχήματος, το οποίο εν τέλει την αφάνισε, συναποτελούν συχνά εστίες διερωτήσεων και αναλύσεων από την πλευρά του μέρα νύχτα αναστοχαστικού Γιοέλ Ραβίντ. Συγκρατώ ότι ο τίτλος του μυθιστορήματος απηχεί το περιώνυμο εκείνο δίσημο: «Μετὰ δὲ ταῦτα ἔγνω Ἀδὰμ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶ συλλαβοῦσα ἔτεκε τὸν Κάϊν καὶ εἶπεν· ἐκτησάμην ἄνθρωπον διά τοῦ Θεοῦ», όπως απαντά στην Παλαιά Διαθήκη (βλ. Γένεσις, 4,1). Η αποκάλυψη, η γνώση του καταστατικού έρωτα καθίσταται εν ολίγοις το απόλυτο μέσο της κάθετης και της οριζόντιας πρόσληψης ορισμένων κρίσιμων όψεων της προβληματικής κατά κανόνα περιρρέουσας ατμόσφαιρας. Το εγχείρημα της γνώσης διαπερνά κατ΄ ανάγκην το πεδίο της άνευ ορίων σωματικής απόλαυσης.

To πρώην δυναμικό αυτό στέλεχος των μυστικών υπηρεσιών της πατρίδας του δεν μπορεί να ξεχωρίσει τον ήχο του βιολιού από εκείνον του βιολοντσέλου ούτε επίσης μπορεί να διακρίνει ένα απλό βραχυκύκλωμα από μια γενική διακοπή του ηλεκτρικού ρεύματος. Πλην όμως μπορεί και διαβάζει με απόλυτη επιτυχία τι συμβαίνει στο νουν των συνομιλητών του.

Η γνώση του εαυτού τελείται πάση θυσία, ενώ επείγει, αντιστοίχως, και η γνώση του ετέρου ψυχο-σώματος. To πρώην δυναμικό αυτό στέλεχος των μυστικών υπηρεσιών της πατρίδας του δεν μπορεί να ξεχωρίσει τον ήχο του βιολιού από εκείνον του βιολοντσέλου ούτε επίσης μπορεί να διακρίνει ένα απλό βραχυκύκλωμα από μια γενική διακοπή του ηλεκτρικού ρεύματος. Πλην όμως μπορεί και διαβάζει με απόλυτη επιτυχία τι συμβαίνει στο νουν των συνομιλητών του στις κατά καιρούς αποστολές του από το Ελσίνκι κι άλλες πόλεις της Δυτικής Ευρώπης ως την Μπανγκόκ. Αλλά και πολύ πιο πέρα ακόμη, ως τη Μανίλα, ως τη Σεούλ, φέρ’ ειπείν (βλ. ενδεικτικά σελ. 84 & 262). Δεν αποκλείεται μάλιστα να γνωρίζει, ως μεθοδικός φιλαναγνώστης που είναι, εκείνη τη λακανική αρχή, σύμφωνα με την οποία το ασύνειδο είναι ο λόγος του Άλλου. Έτσι άλλωστε εξηγείται η εμμονή του να μάθει, να μελετήσει τα σημαίνοντα, τα οποία ως εκ των πραγμάτων κρίνει εξόχως πολύσημα, de facto αμφίσημα ή απλώς ad hoc χρησμικά.

Ο εγνωσμένης κειμενικής αποτελεσματικότητας, επί σειρά μάλιστα ετών διεκδικητής του Βραβείου Νόμπελ, ομολογουμένως διακριτός φιλειρηνιστής Άμος Κλάουσνερ (1939, Ιερουσαλήμ – 2018, Τελ Αβίβ), ο οποίος υιοθέτησε, όταν ήταν δεκαπέντε ετών, το επώνυμο Οζ, ήτοι «δύναμη», όπως σημαίνει στη μητρική του γλώσσα, επιδίδεται εδώ στην μεθοδική χαρτογράφηση των εσωτερικών κυρίως περιπετειών ενός αυτοβασανιζόμενου προσώπου. Ενός προσώπου, το οποίο θέλει να μάθει σε βάθος, εκασταχού εκάστοτε, τι εστί το όντως πραγματικό. Η δε προαναφερόμενη, οπωσδήποτε προβλεπόμενη, ικανή και αναγκαία ετερότητα είναι διαρκώς το ακαταμάχητο δέλεαρ: ό,τι την αφορά συνιστά το πάθος της γνώσης. Διαθέτοντας το χάρισμα να εντοπίζει αμέσως το ψέμα και αντιστοίχως την αλήθεια, ο ακαταπόνητος διηγητικός ήρωας φτάνει στα άκρα.

Ολιγόλογος, μυστικοπαθής, εξαντλητικά αποδεικτικός, πεισματικά φλεγματικός συνιστά μια κινούμενη βόμβα καταπιεσμένης αδρεναλίνης. Είναι εμφανώς έτοιμη να εκραγεί ανά πάσα στιγμή, παρά τις εργώδεις προσπάθειες του φορέα της να ηρεμήσει και να ενταχθεί συνειδητά στο κοινωνικό σύνολο, προσφέροντας εθελοντικά εργασία νοσοκόμου σε μια κατάμεστη συνήθως, παρακείμενη κλινική.

Ολιγόλογος, μυστικοπαθής, εξαντλητικά αποδεικτικός, πεισματικά φλεγματικός συνιστά μια κινούμενη βόμβα καταπιεσμένης αδρεναλίνης. Είναι εμφανώς έτοιμη να εκραγεί ανά πάσα στιγμή, παρά τις εργώδεις προσπάθειες του φορέα της να ηρεμήσει και να ενταχθεί συνειδητά στο κοινωνικό σύνολο, προσφέροντας εθελοντικά εργασία νοσοκόμου σε μια κατάμεστη συνήθως, παρακείμενη κλινική. Επιμένοντας να μάθει τι κρύβει το πέπλο, ήτοι ο γνωστός μανδύας-μάγια των Ινδουιστών, που καλύπτει συστηματικά τις εξ αντικειμένου σημασίες ως και τα ένδον τιμαλφή των όντων, ο Γιοέλ Ραβίντ αναλίσκεται τόσο σε απαιτητικές ενδοσκοπήσεις, όσο και σε αδιάπτωτες ακτινογραφήσεις του δεδομένου πλησίον του. Κατά λέξη:

oz 4
Ο Άμος Οζ γεννήθηκε στην Ιερουσαλήμ το 1939 και πέθανε στο Τελ Αβίβ το 2018. Σε ηλικία δεκαπέντε ετών υιοθέτησε το επώνυμο «Οζ» που στα εβραϊκά σημαίνει «δύναμη», και στη συνέχεια, πριν ασχοληθεί με τη συγγραφή και τη δημοσιογραφία, εγκαταστάθηκε στο κιμπούτς Χούλντα. Μετά τις σπουδές φιλοσοφίας και φιλολογίας στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ, επέστρεψε στο κιμπουτς και έζησε με την οικογένειά του για αρκετά χρόνια. Συμμετείχε ενεργά, επί μία εικοσαετία, στην πολιτική ζωή του Ισραήλ, ως μέλος διαφόρων ειρηνιστικών κινημάτων. Σταθερός διεκδικητής του Βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας και γνωστός για τους αγώνες του υπέρ της ειρήνευσης στη Μέση Ανατολή, απέσπασε ένα πλήθος εθνικών και διεθνών διακρίσεων για το εκτεταμένο έργο του. Έχει εκδώσει μυθιστορήματα, διηγήματα, πολιτικά δοκίμια και παιδικά βιβλία, και έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από 40 γλώσσες.

 

«Αν είχε ακόμα μια ελπίδα να αποκρυπτογραφήσει κάτι, να καταλάβει ή έστω να διατυπώσει μια ερώτηση με σαφήνεια, έπρεπε να βγει απ’ αυτή την πυκνή ομίχλη. Και να ξυπνήσει με κάθε κόστος. Ακόμα και με το κόστος μιας συμφοράς. Ας ερχόταν κάτι που θα έσπαζε με ένα χτύπημα στιλέτου τη μαλακή, λιπαρή κρούστα που τον περιέβαλλε από κάθε μεριά και τον έπνιγε σαν μήτρα». (σελ. 268)

Πέπλο – μάγια – μήτρα: ο κόσμος υπάρχει πέρα από τα θεσμικά σημαινόμενα. Κοντολογίς η απόλυτη, η λεγόμενη καθολική ύπαρξη υφίσταται και ως χρυσόμαλλο δέρας του πολυμήχανου νου. Σημειώνω ότι ο ίδιος δεν ξεχνά ποτέ ότι:

«Η απόλυτη αλήθεια μπορεί να υφίσταται και μπορεί όχι, αυτό είναι ένα θέμα για τους φιλοσόφους, αντίθεα όμως κάθε βλάκας και κάθε κάθαρμα ξέρει ακριβώς τι είναι ψέμα [...] τα μυστικά όλων είναι στην πραγματικότητα τα ίδια μυστικά». (σελ. 213 & 221)

Συμπέρασμα: το πραγματικό συνυπάρχει, συνομιλεί, συντάσσεται τρόπον τινά με το συμβολικό. Ενίοτε όμως αποπειράται να το υπονομεύσει πλήρως. Η διαπάλη ανιχνεύεται σε πλείστες περιπτώσεις. Το φαντασιακό πεδίο είναι επίσης όχι μόνον ορατό αλλά εξ ίσου ισχυρό. Στο βαθμό μάλιστα που η όποια «πραγματικότητα είναι προϊόν της πιο μεγαλειώδους φαντασίας», όπως, ως γνωστόν διατείνεται ο μείζων ποιητής των Η.Π.Α. Ουάλας Στίβενς, τότε η Γυναίκα που γνώρισα διαβάζεται ως ένα καθ’ όλα λειτουργικό αμάλγαμα μιας διευρυμένης στα άκρα πραγματικότητας, η οποία δεν διστάζει να ενσωματώσει στην επικράτεια το φαντασιακό ως γνήσιο πρόγονό της. Για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής παραθέτω τα εξής χαρακτηριστικά:

«Τι μ΄ έκανε να τρέχω επί είκοσι τρία χρόνια από πλατεία σε πλατεία, από ξενοδοχείο σε ξενοδοχείο, από αεροδρόμιο σε αεροδρόμιο, σε νυχτερινά τρένα που μούγκριζαν περνώντας από δάση και τούνελ, σκαλίζοντας τις σκοτεινές εκτάσεις με τους κίτρινους φανούς της αμαξοστοιχίας; Γιατί έτρεχα;» (σελ. 230).

Η απάντηση θα μπορούσε ασφαλώς να διαρθρώσει ένα άλλο, ένα δεύτερο βιβλίο της ίδιας κειμενικής αλκής. Άλλωστε ο Γιοέλ Ραβίντ δεν στερείται, όπως ακριβώς έδειξα, δημιουργικής ανάπλασης των γεγονότων, αλλά και επινόησής των όταν χρειαστεί. Σημειώνω, τέλος, ότι το παρόν μυθιστόρημα ρέει ως να ήταν γραμμένο κατευθείαν στη γλώσσα μας.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής. Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Βράχια» (εκδ. Ύψιλον).


ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ από το ΒΙΒΛΙΟ

«Μόνο μια φορά στη ζωή σου σου δίνεται μια μοναδική στιγμή, μια στιγμή από την οποία όλα εξαρτώνται, μια στιγμή για την οποία εκπαιδευόσουν και προετοιμαζόσουν όλα τα χρόνια του κυνηγητού και του δόλου, μια στιγμή που αν την άδραχνες θα μάθαινες ίσως κάτι για εκείνο το πράγμα που αν δεν το ξέρεις η ζωή σου δεν είναι παρά μια ανιαρή ακολουθία διεκπεραιώσεων, οργάνωσης και υπεκφυγών και μεταβίβασης προβλημάτων».


oz exΗ γυναίκα που γνώρισα
ΑΜΟΣ ΟΖ
Μτφρ. ΛΟΥΙΖΑ ΜΙΖΑΝ
ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 2020
Σελ. 338, τιμή εκδότη €18,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ AMOS OZ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Για το μυθιστόρημα του Laird Hunt «Neverhome» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Φωτογραφία: Η Φράνσις Κλέιτον κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου. © Library of Congress.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Ποιος είπε...

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Για τη συλλογή διηγημάτων της María Fernanda Ampuero «Κοκορομαχία» (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα). Φωτογραφία: Rinaldo Wurglitsch, σε ανάρτηση του Borgen Project για το Human Trafficking στο Εκουαδόρ.

Του Διονύση Μαρίνου

Σ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ