kallitexnis enos reontos kosmou kentriki

Για το μυθιστόρημα του Καζούο Ισιγκούρο «Ένας καλλιτέχνης του ρέοντος κόσμου» (μτφρ. Αργυρώ Μαντόγλου, εκδ. Ψυχογιός).

Της Νίκης Κώτσιου

Χαμηλόφωνος, υπαινικτικός, μελαγχολικός, ο νομπελίστας Καζούο Ισιγκούρο (1954), με καταγωγή από την Ιαπωνία αλλά πολιτογραφημένος Άγγλος, έχει δημιουργήσει ένα αναγνωρίσιμο λεπταίσθητο ύφος, που προσιδιάζει στη γραφή του δίνοντάς της ένα ξεχωριστό στίγμα. Το Ένας καλλιτέχνης του ρέοντος κόσμου (από τις εκδ. Ψυχογιός, σε ωραία, στρωτή μετάφραση της Αργυρώς Μαντόγλου) είναι ένα από τα πρώτα του μυθιστορήματα, με θέμα τις συνέπειες από το τραύμα του πολέμου και πώς στέκονται απέναντι στην Ιστορία άνθρωποι που είδαν τη ζωή τους να σαρώνεται και να διαλύεται. Γεννημένος στο Ναγκασάκι, ο Ισιγκούρο φέρει μια τρομερή κληρονομιά, που του επιτρέπει να μελετά σε βάθος όλα όσα σηματοδοτούν τον απόλυτο όλεθρο, την απώλεια και το θάνατο.

Αφηγητής είναι ο Όνο, ένας παρεξηγημένος κατά την άποψή του ιδεαλιστής, ένας φημισμένος κάποτε ζωγράφος, που νιώθει ανυπόληπτος και ντροπιασμένος στη μεταπολεμική Ιαπωνία. Ο Όνο εναντιώθηκε στον πατέρα του, προκειμένου να γίνει ζωγράφος και, σε κρίσιμα χρόνια, έγινε υπέρμαχος του ιαπωνικού μιλιταρισμού και ιμπεριαλισμού συντασσόμενος με τις πιο συντηρητικές φωνές της χώρας του. Μετά τον πόλεμο, δεν παύει να νιώθει υπόλογος για την ήττα και την ταπείνωση της πατρίδας του κουβαλώντας ενοχές για τις αξίες και τις ιδέες που υπηρέτησε.

Περιγράφει τον εαυτό του έμμεσα, μέσα από την κάποτε επιδοκιμαστική ματιά των άλλων, που του προσπόριζε γόητρο και κύρος. Άλλοτε πάλι χρησιμοποιεί τη μεταφορά και την παραβολή για να αποφύγει άβολες παραδοχές που τον εκθέτουν ή τον ενοχοποιούν.

Στην αφήγησή του, ο Όνο αρνείται να αντικρύσει την αλήθεια κατάματα. Δεν είναι σίγουρο ότι έχει μετανιώσει, μολονότι αισθάνεται βαρύ πάνω του το ενίοτε επιτιμητικό βλέμμα συμπολιτών του. Αποσιωπά τα κρίσιμα σημεία, υπεκφεύγει ή συγκαλύπτει και παραμερίζει τα ουσιώδη. Περιγράφει τον εαυτό του έμμεσα, μέσα από την κάποτε επιδοκιμαστική ματιά των άλλων, που του προσπόριζε γόητρο και κύρος. Άλλοτε πάλι χρησιμοποιεί τη μεταφορά και την παραβολή για να αποφύγει άβολες παραδοχές που τον εκθέτουν ή τον ενοχοποιούν. Βρέθηκε στη λάθος πλευρά της Ιστορίας, πληγώθηκε ανεπανόρθωτα και ο ίδιος τωρα πρέπει να διαχειριστεί ένα βαθύ και ανεπούλωτο τραύμα.

Στις ρίζες της ιαπωνικής τέχνης

Στην προπολεμική Ιαπωνία, ο Όνο υπήρξε διάσημος ζωγράφος. Ξεκίνησε ως «καλλιτέχνης του ρέοντος κόσμου» αλλά στην πορεία αποφάσισε να αλλάξει τεχνική και θεματολογία, για να βρεθεί πιο κοντά στις ρίζες της αυθεντικής ιαπωνικής τέχνης. Ως καλλιτέχνης του ρέοντος κόσμου, ο Όνο θήτευσε κοντά σ’ έναν φημισμένο δάσκαλο, τον Μοριγιάμα, που έδινε έμφαση στη φευγαλέα ομορφιά νυχτερινών σκηνών από το Τόκιο ενοφθαλμίζοντας στη ζωγραφική πολλά στοιχεία δανεισμένα κατευθείαν από την Ευρωπαϊκή τέχνη. Ο άπιαστος ρέων κόσμος της νύχτας και της ηδονής ήταν το κατ’ εξοχήν θέμα κατά τα χρόνια της μαθητείας, θέμα που ο Όνο στη συνέχεια απέρριψε στρεφόμενος σε άλλου είδους ρεπερτόριο, με αιχμή την κοινωνική καταγγελία και το αίτημα για μια μεγάλη αυτοκρατορική πατρίδα.

Ωστόσο, στη μεταπολεμική ηττημένη Ιαπωνία, το άλλοτε δημοφιλές και μεγαλόπνοο αφήγημα που είχε κάποτε εμπνεύσει τον Όνο και τους ομοιδεάτες του, θεωρήθηκε υπεύθυνο για την καταστροφή και την ταπείνωση που υπέστη η χώρα. Μετά τον πόλεμο, ο Όνο αποσύρθηκε και παραιτήθηκε απ’ την τέχνη του. Στην αφήγησή του, αποφεύγει επιμελώς να αναφερθεί στο πένθος και στον θάνατο, και περισσότερο υπαινίσσεται παρά μιλάει ευθέως. Μιλώντας για τον εαυτό του, επιχειρεί να φιλοτεχνήσει ένα μάλλον εξιδανικευμένο πορτρέτο, που ίσως και να αποδίδει με ειλικρίνεια την προσωπική του αλήθεια όπως αυτός την αντιλαμβάνεται, χωρίς αναγκαστικά να υποκρύπτει κάποια πρόθεση παραπλάνησης. Στην ταχέως αναπτυσσόμενη και ανοικοδομούμενη μεταπολεμική Ιαπωνία, ο Όνο είναι περήφανος παππούς ενός χαριτωμένου εγγονού που μεγαλώνει με τα πρότυπα της αμερικανικής ποπ κουλτούρας, ενώ οι γαμπροί του σταδιοδρομούν ως στελέχη σε αμερικανοφερμένες επιχειρήσεις με σταθερά ανοδική οικονομική τροχιά. Όλα είναι πλέον ευοίωνα και παρήγορα ή τουλάχιστον έτσι φαίνονται. Μόνο που η ήρεμη πια ζωή του Όνο μόνιμα σκιάζεται από ένα παρελθόν που τον στοιχειώνει.

Ishiguro port

Ο Καζούο Ισιγκούρο γεννήθηκε στο Ναγκασάκι της Ιαπωνίας το 1954, αλλά σε ηλικία πέντε ετών πήγε με την οικογένειά του στη Βρετανία. Το 1989 με το μυθιστόρημά του Τα απομεινάρια μιας μέρας κέρδισε το βραβείο Booker και έγινε διάσημος σ' όλο τον κόσμο: το βιβλίο μεταφράστηκε σε 24 γλώσσες και θεωρείται σήμερα ένα από τα σημαντικότερα μεταπολεμικά μυθιστορήματα στην αγγλική γλώσσα, ενώ η ομότιτλη ταινία του Τζέιμς Άιβορι, που ήταν υποψήφια για οκτώ βραβεία Όσκαρ, έγινε επίσης παγκόσμια επιτυχία. Το 2017 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας επειδή, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Σουηδικής Ακαδημίας «αποκάλυψε στα μεγάλης λογοτεχνικής δύναμης μυθιστορήματά του την άβυσσο κάτω από την ψευδαίσθησή μας ότι είμαστε συνδεδεμένοι με τον κόσμο». 

 

Κάποτε οι πεποιθήσεις και οι αξίες του όριζαν το σωστό και το ευκταίο, τώρα αποτελούν όνειδος και ντροπή για το κακό που προκάλεσαν. Κάποτε ήταν ευυπόληπτος και δοξασμένος, κανείς δεν τολμούσε να αμφισβητήσει το κύρος του. Τώρα καλείται να δώσει εξηγήσεις και να απολογηθεί, κυρίως στον εαυτό του και μετά στους άλλους. Ο Όνο διαπιστώνει συντετριμμένος ότι οι πρότυπες συμπεριφορές του παρελθόντος, που άλλοτε τον τοποθετούσαν στη «σωστή» πλευρά, επισύρουν τώρα τη μομφή και τον ψόγο, οι ιδεολογίες που κάποτε αποθεώνονταν, τώρα καταρρέουν και αποδομούνται, οι αξίες που γαλουχούσαν γενιές, αποκαθηλώνονται και ξηλώνονται με πάθος και σφοδρότητα.

Ο εφήμερος και φευγαλέος «ρέων κόσμος» της ζωγραφικής, που άλλοτε περιέγραφε μία συγκεκριμένη τεχνοτροπία, τώρα εικονογραφεί την εφιαλτική ρευστότητα της ίδιας της ζωής. Αλλοτινά σύμβολα δύναμης μαζί με ιδεώδη και σημεία αναφοράς σαρώνονται και απαξιώνονται από τη θυελλώδη ροή μιας Ιστορίας, που εκμηδενίζει και καταστρέφει με πάταγο τα ανθρώπινα μεγέθη.

Τόσο στον Καλλιτέχνη του ρέοντος κόσμου όσο και στα Απομεινάρια μιας μέρας, ο Ισιγκούρο ακτινογραφεί δυο αυτοκρατορίες σε πτώση, την ιαπωνική και τη βρετανική, αντίστοιχα. Στα δύο αυτά έργα, η ολοκληρωτική κυριαρχία της Αμερικής με την πολυπλόκαμη οικονομική και πολιτισμική διείσδυση διαλύει σταδιακά και διαβρώνει δυο έθνη με μακραίωνη και τρανταχτή παράδοση οδηγώντας τα σε αλλοτρίωση και μετάλλαξη.

Το γόητρο που απολάμβανε προπολεμικά εξανεμίστηκε, οι αξίες που τροφοδοτούσαν την τέχνη του κατέρρευσαν και ο ίδιος βρέθηκε στη δίνη μιας ευρύτερης κρίσης, που αφορούσε συνολικά τις βαθιές πολιτικές και πολιτισμικές αλλαγές στη φυσιογνωμία της πατρίδας του.

Το ατομικό και συλλογικό τραύμα, η διαπλοκή του ιστορικού με το προσωπικό, τα πάθη και τα λάθη ανθρώπων που σαρώθηκαν από την ανεξέλεγκτη δυναμική κοσμοϊστορικών γεγονότων, δίνουν τον τόνο σε πολλά έργα του Ισιγκούρο. Ο Όνο ξεκίνησε με καλές προθέσεις και τάχθηκε με ζέση στην υπηρεσία ενός σκοπού, που υπηρέτησε με ανιδιοτέλεια και ανυστεροβουλία. Οι εξελίξεις διέψευσαν οικτρά το όραμά του και τον τοποθέτησαν στη δυσμενή θέση του απολογούμενου, αν όχι και κατηγορούμενου. Το γόητρο που απολάμβανε προπολεμικά εξανεμίστηκε, οι αξίες που τροφοδοτούσαν την τέχνη του κατέρρευσαν και ο ίδιος βρέθηκε στη δίνη μιας ευρύτερης κρίσης, που αφορούσε συνολικά τις βαθιές πολιτικές και πολιτισμικές αλλαγές στη φυσιογνωμία της πατρίδας του. Κλονισμένος από τις καταιγιστικές ιστορικές εξελίξεις και σαστισμένος μπροστά στις ριζικές μεταπολεμικές αλλαγές, που άλλαξαν άρδην το παραδοσιακό προφίλ της ηττημένης χώρας, ο Όνο στέκεται συντετριμμένος και διερωτάται: είναι τάχα αθώος ή ένοχος;

* Η ΝΙΚΗ ΚΩΤΣΙΟΥ είναι φιλόλογος.

→ Στην κεντρική εικόνα πλάνο από την ομότιτλη ιαπωνική τηλεταινία σε σκηνοθεσία του Kazuki Watanabe, στο σενάριο της οποίας συνεργάστηκε και ο Ισιγκούρο. 


Ishiguro Ενας καλλιτέχνης του ρέοντος κόσμου
ΚΑΖΟΥΟ ΙΣΙΓΚΟΥΡΟ 
Μτφρ. ΑΡΓΥΡΩ ΜΑΝΤΟΓΛΟΥ 
Ψυχογιός 2020
Σελ. 264, τιμή εκδότη €14,40

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ KAZUO ISHIGURO

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πηγάδι» του Χουάν Κάρλος Ονέτι (κριτική) – Ένας υπαρξιστής από την Ουρουγουάη

«Το πηγάδι» του Χουάν Κάρλος Ονέτι (κριτική) – Ένας υπαρξιστής από την Ουρουγουάη

Για το ευσύνοπτο μυθιστόρημα του ουρουγουανού Χουάν Κάρλος Ονέτι [Juan Carlos Onetti] «Το πηγάδι» (μτφρ. Λευτέρης Μακεδόνας, εκδ. Μάγμα). Στην κεντρική εικόνα, λεπτομέρεια από το εξώφυλλο της πορτογαλικής έκδοσης. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

...
«Σαράκι» της Λάιλα Μαρτίνεθ (κριτική) – Μια σύγχρονη ιστορία μαγισσών

«Σαράκι» της Λάιλα Μαρτίνεθ (κριτική) – Μια σύγχρονη ιστορία μαγισσών

Για το βιβλίο της Λάιλα Μαρτίνεθ [Layla Martinez] «Σαράκι» (μτφρ. Ασπασία Καμπύλη, εκδ. Carnivora). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «The abandoned». 

Γράφει η Μαριάννα Τσότρα 

Ένα σπίτι που χυμάει στους ενοίκους τ...

«Κορίτσι» της Καμίγ Λοράνς (κριτική) – Σε ποιον ανήκει το γυναικείο σώμα;

«Κορίτσι» της Καμίγ Λοράνς (κριτική) – Σε ποιον ανήκει το γυναικείο σώμα;

Για το μυθιστόρημα της Καμίγ Λοράνς [Camille Laurens] «Κορίτσι» (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Φωτογραφία της Λοράνς, από το εξώφυλλο της γαλλικής έκδοσης του βιβλίου.

Γράφει η Φανή Χατζή

Το ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβείο Dylan Thomas 2024: στον Κέιλεμπ Αζουμά Νέλσον το φετινό βραβείο

Βραβείο Dylan Thomas 2024: στον Κέιλεμπ Αζουμά Νέλσον το φετινό βραβείο

O Βρετανο-Γκανέζος συγγραφέας Caleb Azumah Nelson κέρδισε για δεύτερη συνεχόμενη φορά το Dylan Thomas Prize που είναι αφιερωμένο από το Πανεπιοστήμιο του Swansea στον Ντύλαν Τόμας. Credit: Caleb Azumah Nelson/Instagram

Επιμέλεια: Book Press

...
ΔΕΒΘ 2024: Η αυλαία πέφτει, νέα εποχή ξεκινά; – Ένας πρώτος απολογισμός

ΔΕΒΘ 2024: Η αυλαία πέφτει, νέα εποχή ξεκινά; – Ένας πρώτος απολογισμός

Τέσσερις μέρες γεμάτες βιβλία, εκδότες, συγγραφείς και αναγνώστες. Η 20ή Διεθνής Eκθεση Bιβλίου Θεσσαλονίκης ρίχνει σήμερα αυλαία και αυτός είναι ένας πρώτος απολογισμός. Σε κάθε περίπτωση, η φετινή Έκθεση είναι η τελευταία που διοργανώνεται από το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού, εν αναμονή του νέου φορέα για το βι...

ΔΕΒΘ 2024: Μέρα 2η − Συζητήσεις για τη μετάφραση

ΔΕΒΘ 2024: Μέρα 2η − Συζητήσεις για τη μετάφραση

Συζητήσεις για τη μετάφραση και τα μεταφραστικά προγράμματα ως μέσο προώθησης των εθνικών λογοτεχνιών, ταυτότητα και διαπολιτισμική γέφυρα μεταξύ των χωρών, πραγματοποιήθηκαν την Παρασκευή σε διοργάνωση του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού στο πλαίσιο της 20ής ΔΕΒΘ.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

«Επικράτειες» του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη (προδημοσίευση)

«Επικράτειες» του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη (προδημοσίευση)

Απόσπασμα από το λογοτεχνικό έργο του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη «Επικράτειες» που κυκλοφορεί στις 23 Μαΐου από τις εκδόσεις Περικείμενο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[Κάθε μεμονωμένη επικράτεια]

Εγώ σωπ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

Από το Βυζάντιο έως το Brexit: 12 ιστορικά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα

Από το Βυζάντιο έως το Brexit: 12 ιστορικά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα

Από το Βυζάντιο έως τον Βενιζέλο κι από τη μάχη του Στάλιγκραντ έως τη σημερινή μορφή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιλέγουμε δώδεκα ιστορικά βιβλία που ανοίγουν διάλογο ανάμεσα στο χθες και το σήμερα. Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία από το εξώφυλλο του βιβλίου του Μενέλαου Χαραλαμπίδη «Οι δωσίλογοι» (εκδ. Αλεξάνδρεια).&...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ