kallitexnis enos reontos kosmou kentriki

Για το μυθιστόρημα του Καζούο Ισιγκούρο «Ένας καλλιτέχνης του ρέοντος κόσμου» (μτφρ. Αργυρώ Μαντόγλου, εκδ. Ψυχογιός).

Της Νίκης Κώτσιου

Χαμηλόφωνος, υπαινικτικός, μελαγχολικός, ο νομπελίστας Καζούο Ισιγκούρο (1954), με καταγωγή από την Ιαπωνία αλλά πολιτογραφημένος Άγγλος, έχει δημιουργήσει ένα αναγνωρίσιμο λεπταίσθητο ύφος, που προσιδιάζει στη γραφή του δίνοντάς της ένα ξεχωριστό στίγμα. Το Ένας καλλιτέχνης του ρέοντος κόσμου (από τις εκδ. Ψυχογιός, σε ωραία, στρωτή μετάφραση της Αργυρώς Μαντόγλου) είναι ένα από τα πρώτα του μυθιστορήματα, με θέμα τις συνέπειες από το τραύμα του πολέμου και πώς στέκονται απέναντι στην Ιστορία άνθρωποι που είδαν τη ζωή τους να σαρώνεται και να διαλύεται. Γεννημένος στο Ναγκασάκι, ο Ισιγκούρο φέρει μια τρομερή κληρονομιά, που του επιτρέπει να μελετά σε βάθος όλα όσα σηματοδοτούν τον απόλυτο όλεθρο, την απώλεια και το θάνατο.

Αφηγητής είναι ο Όνο, ένας παρεξηγημένος κατά την άποψή του ιδεαλιστής, ένας φημισμένος κάποτε ζωγράφος, που νιώθει ανυπόληπτος και ντροπιασμένος στη μεταπολεμική Ιαπωνία. Ο Όνο εναντιώθηκε στον πατέρα του, προκειμένου να γίνει ζωγράφος και, σε κρίσιμα χρόνια, έγινε υπέρμαχος του ιαπωνικού μιλιταρισμού και ιμπεριαλισμού συντασσόμενος με τις πιο συντηρητικές φωνές της χώρας του. Μετά τον πόλεμο, δεν παύει να νιώθει υπόλογος για την ήττα και την ταπείνωση της πατρίδας του κουβαλώντας ενοχές για τις αξίες και τις ιδέες που υπηρέτησε.

Περιγράφει τον εαυτό του έμμεσα, μέσα από την κάποτε επιδοκιμαστική ματιά των άλλων, που του προσπόριζε γόητρο και κύρος. Άλλοτε πάλι χρησιμοποιεί τη μεταφορά και την παραβολή για να αποφύγει άβολες παραδοχές που τον εκθέτουν ή τον ενοχοποιούν.

Στην αφήγησή του, ο Όνο αρνείται να αντικρύσει την αλήθεια κατάματα. Δεν είναι σίγουρο ότι έχει μετανιώσει, μολονότι αισθάνεται βαρύ πάνω του το ενίοτε επιτιμητικό βλέμμα συμπολιτών του. Αποσιωπά τα κρίσιμα σημεία, υπεκφεύγει ή συγκαλύπτει και παραμερίζει τα ουσιώδη. Περιγράφει τον εαυτό του έμμεσα, μέσα από την κάποτε επιδοκιμαστική ματιά των άλλων, που του προσπόριζε γόητρο και κύρος. Άλλοτε πάλι χρησιμοποιεί τη μεταφορά και την παραβολή για να αποφύγει άβολες παραδοχές που τον εκθέτουν ή τον ενοχοποιούν. Βρέθηκε στη λάθος πλευρά της Ιστορίας, πληγώθηκε ανεπανόρθωτα και ο ίδιος τωρα πρέπει να διαχειριστεί ένα βαθύ και ανεπούλωτο τραύμα.

Στις ρίζες της ιαπωνικής τέχνης

Στην προπολεμική Ιαπωνία, ο Όνο υπήρξε διάσημος ζωγράφος. Ξεκίνησε ως «καλλιτέχνης του ρέοντος κόσμου» αλλά στην πορεία αποφάσισε να αλλάξει τεχνική και θεματολογία, για να βρεθεί πιο κοντά στις ρίζες της αυθεντικής ιαπωνικής τέχνης. Ως καλλιτέχνης του ρέοντος κόσμου, ο Όνο θήτευσε κοντά σ’ έναν φημισμένο δάσκαλο, τον Μοριγιάμα, που έδινε έμφαση στη φευγαλέα ομορφιά νυχτερινών σκηνών από το Τόκιο ενοφθαλμίζοντας στη ζωγραφική πολλά στοιχεία δανεισμένα κατευθείαν από την Ευρωπαϊκή τέχνη. Ο άπιαστος ρέων κόσμος της νύχτας και της ηδονής ήταν το κατ’ εξοχήν θέμα κατά τα χρόνια της μαθητείας, θέμα που ο Όνο στη συνέχεια απέρριψε στρεφόμενος σε άλλου είδους ρεπερτόριο, με αιχμή την κοινωνική καταγγελία και το αίτημα για μια μεγάλη αυτοκρατορική πατρίδα.

Ωστόσο, στη μεταπολεμική ηττημένη Ιαπωνία, το άλλοτε δημοφιλές και μεγαλόπνοο αφήγημα που είχε κάποτε εμπνεύσει τον Όνο και τους ομοιδεάτες του, θεωρήθηκε υπεύθυνο για την καταστροφή και την ταπείνωση που υπέστη η χώρα. Μετά τον πόλεμο, ο Όνο αποσύρθηκε και παραιτήθηκε απ’ την τέχνη του. Στην αφήγησή του, αποφεύγει επιμελώς να αναφερθεί στο πένθος και στον θάνατο, και περισσότερο υπαινίσσεται παρά μιλάει ευθέως. Μιλώντας για τον εαυτό του, επιχειρεί να φιλοτεχνήσει ένα μάλλον εξιδανικευμένο πορτρέτο, που ίσως και να αποδίδει με ειλικρίνεια την προσωπική του αλήθεια όπως αυτός την αντιλαμβάνεται, χωρίς αναγκαστικά να υποκρύπτει κάποια πρόθεση παραπλάνησης. Στην ταχέως αναπτυσσόμενη και ανοικοδομούμενη μεταπολεμική Ιαπωνία, ο Όνο είναι περήφανος παππούς ενός χαριτωμένου εγγονού που μεγαλώνει με τα πρότυπα της αμερικανικής ποπ κουλτούρας, ενώ οι γαμπροί του σταδιοδρομούν ως στελέχη σε αμερικανοφερμένες επιχειρήσεις με σταθερά ανοδική οικονομική τροχιά. Όλα είναι πλέον ευοίωνα και παρήγορα ή τουλάχιστον έτσι φαίνονται. Μόνο που η ήρεμη πια ζωή του Όνο μόνιμα σκιάζεται από ένα παρελθόν που τον στοιχειώνει.

Ishiguro port

Ο Καζούο Ισιγκούρο γεννήθηκε στο Ναγκασάκι της Ιαπωνίας το 1954, αλλά σε ηλικία πέντε ετών πήγε με την οικογένειά του στη Βρετανία. Το 1989 με το μυθιστόρημά του Τα απομεινάρια μιας μέρας κέρδισε το βραβείο Booker και έγινε διάσημος σ' όλο τον κόσμο: το βιβλίο μεταφράστηκε σε 24 γλώσσες και θεωρείται σήμερα ένα από τα σημαντικότερα μεταπολεμικά μυθιστορήματα στην αγγλική γλώσσα, ενώ η ομότιτλη ταινία του Τζέιμς Άιβορι, που ήταν υποψήφια για οκτώ βραβεία Όσκαρ, έγινε επίσης παγκόσμια επιτυχία. Το 2017 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας επειδή, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Σουηδικής Ακαδημίας «αποκάλυψε στα μεγάλης λογοτεχνικής δύναμης μυθιστορήματά του την άβυσσο κάτω από την ψευδαίσθησή μας ότι είμαστε συνδεδεμένοι με τον κόσμο». 

 

Κάποτε οι πεποιθήσεις και οι αξίες του όριζαν το σωστό και το ευκταίο, τώρα αποτελούν όνειδος και ντροπή για το κακό που προκάλεσαν. Κάποτε ήταν ευυπόληπτος και δοξασμένος, κανείς δεν τολμούσε να αμφισβητήσει το κύρος του. Τώρα καλείται να δώσει εξηγήσεις και να απολογηθεί, κυρίως στον εαυτό του και μετά στους άλλους. Ο Όνο διαπιστώνει συντετριμμένος ότι οι πρότυπες συμπεριφορές του παρελθόντος, που άλλοτε τον τοποθετούσαν στη «σωστή» πλευρά, επισύρουν τώρα τη μομφή και τον ψόγο, οι ιδεολογίες που κάποτε αποθεώνονταν, τώρα καταρρέουν και αποδομούνται, οι αξίες που γαλουχούσαν γενιές, αποκαθηλώνονται και ξηλώνονται με πάθος και σφοδρότητα.

Ο εφήμερος και φευγαλέος «ρέων κόσμος» της ζωγραφικής, που άλλοτε περιέγραφε μία συγκεκριμένη τεχνοτροπία, τώρα εικονογραφεί την εφιαλτική ρευστότητα της ίδιας της ζωής. Αλλοτινά σύμβολα δύναμης μαζί με ιδεώδη και σημεία αναφοράς σαρώνονται και απαξιώνονται από τη θυελλώδη ροή μιας Ιστορίας, που εκμηδενίζει και καταστρέφει με πάταγο τα ανθρώπινα μεγέθη.

Τόσο στον Καλλιτέχνη του ρέοντος κόσμου όσο και στα Απομεινάρια μιας μέρας, ο Ισιγκούρο ακτινογραφεί δυο αυτοκρατορίες σε πτώση, την ιαπωνική και τη βρετανική, αντίστοιχα. Στα δύο αυτά έργα, η ολοκληρωτική κυριαρχία της Αμερικής με την πολυπλόκαμη οικονομική και πολιτισμική διείσδυση διαλύει σταδιακά και διαβρώνει δυο έθνη με μακραίωνη και τρανταχτή παράδοση οδηγώντας τα σε αλλοτρίωση και μετάλλαξη.

Το γόητρο που απολάμβανε προπολεμικά εξανεμίστηκε, οι αξίες που τροφοδοτούσαν την τέχνη του κατέρρευσαν και ο ίδιος βρέθηκε στη δίνη μιας ευρύτερης κρίσης, που αφορούσε συνολικά τις βαθιές πολιτικές και πολιτισμικές αλλαγές στη φυσιογνωμία της πατρίδας του.

Το ατομικό και συλλογικό τραύμα, η διαπλοκή του ιστορικού με το προσωπικό, τα πάθη και τα λάθη ανθρώπων που σαρώθηκαν από την ανεξέλεγκτη δυναμική κοσμοϊστορικών γεγονότων, δίνουν τον τόνο σε πολλά έργα του Ισιγκούρο. Ο Όνο ξεκίνησε με καλές προθέσεις και τάχθηκε με ζέση στην υπηρεσία ενός σκοπού, που υπηρέτησε με ανιδιοτέλεια και ανυστεροβουλία. Οι εξελίξεις διέψευσαν οικτρά το όραμά του και τον τοποθέτησαν στη δυσμενή θέση του απολογούμενου, αν όχι και κατηγορούμενου. Το γόητρο που απολάμβανε προπολεμικά εξανεμίστηκε, οι αξίες που τροφοδοτούσαν την τέχνη του κατέρρευσαν και ο ίδιος βρέθηκε στη δίνη μιας ευρύτερης κρίσης, που αφορούσε συνολικά τις βαθιές πολιτικές και πολιτισμικές αλλαγές στη φυσιογνωμία της πατρίδας του. Κλονισμένος από τις καταιγιστικές ιστορικές εξελίξεις και σαστισμένος μπροστά στις ριζικές μεταπολεμικές αλλαγές, που άλλαξαν άρδην το παραδοσιακό προφίλ της ηττημένης χώρας, ο Όνο στέκεται συντετριμμένος και διερωτάται: είναι τάχα αθώος ή ένοχος;

* Η ΝΙΚΗ ΚΩΤΣΙΟΥ είναι φιλόλογος.

→ Στην κεντρική εικόνα πλάνο από την ομότιτλη ιαπωνική τηλεταινία σε σκηνοθεσία του Kazuki Watanabe, στο σενάριο της οποίας συνεργάστηκε και ο Ισιγκούρο. 


Ishiguro Ενας καλλιτέχνης του ρέοντος κόσμου
ΚΑΖΟΥΟ ΙΣΙΓΚΟΥΡΟ 
Μτφρ. ΑΡΓΥΡΩ ΜΑΝΤΟΓΛΟΥ 
Ψυχογιός 2020
Σελ. 264, τιμή εκδότη €14,40

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ KAZUO ISHIGURO


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις, του Ζοζέ Σαραμάγκου – Στη Λισαβόνα των ονείρων και των ποιητών

Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις, του Ζοζέ Σαραμάγκου – Στη Λισαβόνα των ονείρων και των ποιητών

Για το μυθιστόρημα του José Saramago «Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις» (μτφρ. Αθηνά Ψυλλιά, εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ο Chico Díaz από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου, σε σκηνοθεσία του João Botelho, η οποία παρουσιάστηκε στο 43ο φεστιβάλ ταινιών του Σαν Πάολο, τον Οκτώβριο του 2020.

...
Λύκος ανάμεσα σε λύκους, του Χανς Φάλαντα

Λύκος ανάμεσα σε λύκους, του Χανς Φάλαντα

Για το εμβληματικό δίτομο μυθιστόρημα του Hans Fallada «Λύκος ανάμεσα σε λύκους» (μτφρ. Ιωάννα Αβραμίδου, εκδ. Gutenberg). Μοναχικοί άνθρωποι σε μια ταραγμένη εποχή. Στην εικόνα, πλάνο από την τηλεοπτική μεταφορά τεσσάρων επεισοδίων, παραγωγή του 1965 από το ανατολικογερμανικό κανάλι DFF που προβλήθηκε και στη Δυτικ...

Χιόνι, του Ορχάν Παμούκ – έρωτας και πολιτική

Χιόνι, του Ορχάν Παμούκ – έρωτας και πολιτική

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Χιόνι» (μτφρ. Στέλλα Βρεττού, εκδ. Πατάκη), το οποίο επανακυκλοφορεί με επίμετρο του συγγραφέα.

Της Νίκης Κώτσιου

Στο Χιόνι (2002) του νομπελίστα συγγραφέα Ορχάν Παμούκ (Ιστανμπούλ,...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις, του Ζοζέ Σαραμάγκου – Στη Λισαβόνα των ονείρων και των ποιητών

Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις, του Ζοζέ Σαραμάγκου – Στη Λισαβόνα των ονείρων και των ποιητών

Για το μυθιστόρημα του José Saramago «Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις» (μτφρ. Αθηνά Ψυλλιά, εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ο Chico Díaz από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου, σε σκηνοθεσία του João Botelho, η οποία παρουσιάστηκε στο 43ο φεστιβάλ ταινιών του Σαν Πάολο, τον Οκτώβριο του 2020.

...
Τζορτζ Όργουελ: επτά δεκαετίες από τον θάνατό του – πιο επίκαιρος από ποτέ

Τζορτζ Όργουελ: επτά δεκαετίες από τον θάνατό του – πιο επίκαιρος από ποτέ

Πέθανε, σαν σήμερα, στις 21 Ιανουαρίου 1950 ο Τζορτζ Όργουελ. Ο Βρετανός συγγραφέας, κριτικός και δημοσιογράφος Έρικ Άρθουρ Μπλερ γεννήθηκε το 1903. Έμεινε στην ιστορία για την αιχμηρή κριτική που άσκησε σε κάθε είδους ολοκληρωτισμό με τα έργα του «Η φάρμα των ζώων» και «1984».

Επιμέλεια: Book P...

Συζητώντας με τον Στρατή Μπουρνάζο, του Σταύρου Ζουμπουλάκη

Συζητώντας με τον Στρατή Μπουρνάζο, του Σταύρου Ζουμπουλάκη

Για το βιβλίο του Σταύρου Ζουμπουλάκη «Έντεκα συναντήσεις – Συζητώντας με τον Στρατή Μπουρνάζο» (εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ένα υβριδικό βιβλίο, που δεν είναι δοκίμιο, δεν είναι αυτοβιογραφία, δεν είναι συλλογή συνεντεύξεων, δεν ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nina George «Τα φώτα του νότου» (μτφρ. Όλγα Γκαρτζονίκα), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος ενός διηγήματος, από τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΑΚΡΩΝ

Έν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

Μια επιλογή δέκα χριστουγεννιάτικων βιβλίων για πολύ μικρά και λίγο μεγαλύτερα παιδιά από τη βιβλιοπαραγωγή του 2020. Πρόκειται για όμορφα βιβλία που μεταφέρουν το πνεύμα των Γιορτών στους μικρούς αναγνώστες με τρυφερές καλογραμμένες ιστορίες. Στις παρακάτω επιλογές, η εικονογράφηση παρουσιάζει ποικιλία και μεγάλο ε...

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΕΛΛΗΝΙΚΑ

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

11 Ιανουαρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Πέθανε ο αγαπητός σε Ελλάδα και Γαλλία συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης

Σε ηλικία 77 ετών και έπειτα από μακροχρόνια ασθένεια, πέθανε ο συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης, όπως έγινε γνωστό από τον εκδοτικό του οίκο, τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ