institouto kentriki

Για το μυθιστόρημα του Stephen King «To Ινστιτούτο» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη, εκδ. Κλειδάριθμος).

Του Διονύση Μαρίνου

Άσχετο και σχετικό: έχουμε ταυτίσει –και όχι άδικα– τα βιβλία του Στίβεν Κινγκ με τη σκοτεινή γοητεία του τρόμου, με την υποκείμενη βία των πρωταγωνιστών του, με τις παραψυχολογικές προεκτάσεις που προσφέρει αφειδώς και, γενικώς, με τη «μηχανική» του φόβου που ξέρει να χειρίζεται με μαεστρία.

Ξεχνάμε πως πάνω από όλα είναι ένα συγγραφικό δαιμόνιο από μόνος του, ένας μάστορας των ιστοριών. Για όσους, τυχόν, το προσπερνούν απροβλημάτιστα, καλό είναι να διαβάσουν τις πρώτες σαράντα σελίδες του Ινστιτούτου. Σε αυτές τίποτα το εξτρεμιστικό δεν συμβαίνει. Θα έλεγε κανείς πως είναι σελίδες ήρεμου τόνου και χαμηλού ρίσκου ως προς την έκθεση στην τρομώδη ανησυχία. Στην ουσία, ο Κινγκ σ’ αυτές τις εναρκτήριες σελίδες «στήνει» το σκηνικό, μάς προσφέρει μια πειστική απεικόνιση της περιοχής στην οποία θα κινηθεί το μυθιστόρημα. Και, φυσικά, μας ξαναθυμίζει πόσο ελκυστικός παραμυθάς παραμένει.

Αυτοί που λατρεύουν τον «Βασιλιά» για τα κακόβουλα όντα που εμφανίζει κατά καιρούς, τους υπερβατικούς κακούς και τα δαιμονικά πνεύματα που δεσμεύει η φαντασία του, εδώ, ενδεχομένως, θα βρεθούν σε ένα ενδιαφέρον παράδοξο. Στο Ινστιτούτο δεν εμφανίζονται ούτε φαντάσματα, ούτε βαμπίρ, ούτε εισβολείς από κάποια άλλη διάσταση. Τα αθώα παιδιά που δέχονται λογής βασανισμούς στο συγκεκριμένο μυθιστόρημα είναι άνθρωποι που μας μοιάζουν και τους μοιάζουμε. Κι αυτό, προφανώς, κάνει το πράγμα ακόμη πιο τρομακτικό.

Φευ, το περιβόητο Ινστιτούτο δεν είναι κάποιο σεπτό ίδρυμα στο οποίο φοιτούν οι εκλεκτοί της μάθησης. Δεν είναι χώρος έρευνας, ούτε κάποιο εκκολαπτήριο νέων επιστημόνων. Είναι ένα σύμπλεγμα κτιρίων κάπου βαθιά στο Μέιν όπου κυβερνητικοί υπάλληλοι φυλακίζουν παιδιά που έχουν απαγάγει.

Tο περιβόητο Ινστιτούτο δεν είναι κάποιο σεπτό ίδρυμα στο οποίο φοιτούν οι εκλεκτοί της μάθησης. Δεν είναι ένας χώρος έρευνας, ούτε κάποιο εκκολαπτήριο νέων επιστημόνων. 

Πρόκειται, ωστόσο, για ξεχωριστά παιδιά. Καθένα από αυτά έχει απαχθεί διότι φέρει κάτι το ιδιαίτερο. Ο βαθμός ευφυΐας τους είναι υψηλότατος, διαθέτουν τηλεπαθητικές ικανότητες, είναι εκλεκτά μέλη μιας νέας γενιάς. Τα παιδιά αυτά υπόκεινται σε διάφορα βασανιστήρια, μετατρέπονται βαθμηδόν σε πειραματόζωα, γίνονται παίγνιο στα χέρια επιστημόνων που θα μπορούσαν να έχουν ως ίνδαλμα τον μακελάρη Μένγκελε. Σκοπός τους είναι να τα μετατρέψουν σε «ζωντανά όπλα» κατά των εχθρών των ΗΠΑ. Ποιος μπορεί να πιστεύει πως το τέλος αυτών των παιδιών θα είναι ευτυχές;

Το Ινστιτούτο είναι ένα κλασικό κολαστήριο. Είναι σαν ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης, ένα σύγχρονο Άουσβιτς όπου η «ιδιαιτερότητα» των τροφίμων του εργαλειοποιείται με ανήθικο τρόπο. Τα παιδιά φέρουν στο αυτί τους ένα εμφυτευμένο πομπό που καταγράφει κάθε τους κίνηση. Το άγρυπνο μάτι των καμερών ασφαλείας είναι συνεχώς πάνω από το κεφάλι τους, ενώ ακόμη και η σκέψη για απόδραση προσκρούει στη λογική. Τα κτίρια περιβάλλονται από συρματόπλεγμα, οι φρουροί είναι πάνοπλοι και έτοιμοι να ανοίξουν πυρ, ενώ τριγύρω από το Ινστιτούτο αναπτύσσεται ένα πυκνό και αδιάβατο δάσος. Τι μπορεί να γίνει, όμως, όταν αυτά τα παιδιά καταφέρουν να συσπειρωθούν;

Αυτά τα παιδιά δεν είναι «δεύτερης διαλογής» για τους δεσμώτες τους. Δεν έχουν περάσει τα σύνορα, δεν ανήκουν στις μεταναστευτικές ροές. Είναι προικισμένα και προορισμένα να μετατραπούν σε όργανα επιβολής.

Ο Κινγκ μάς εισάγει στα έγκατα αυτής της κόλασης σταδιακά, παίζει με τις διαθέσεις μας. Εφορμά εκεί που δεν το περιμένει κανείς (όπως κάνει σχεδόν σε όλα τα βιβλία του). Αρχικά μας εμφανίζει έναν αστυνομικό, τον Τιμ Τζέιμισον που έχει αποταχθεί από το Σώμα. Καταλήγει να είναι ένας κλασικός πλάνης του Νότου ώσπου βρίσκει δουλειά νυχτοφύλακα σε μια απομακρυσμένη κωμόπολη-κόμβο για τις εμπορικές αμαξοστοιχίες. Εν συνεχεία, στην ιστορία εισάγεται ο πιτσιρικάς Λουκ Έλις, που είναι μια πραγματική διάνοια. Μπορεί ως κλασικός δωδεκάχρονος να βλέπει Μπομπ Σφουγγαράκη στην τηλεόραση, αλλά του αρέσει να ξεκοκαλίζει τα μυθιστορήματα του Κόρμακ ΜακΚάρθι, να αποστηθίζει ποιήματα έως και να… κινεί με το μυαλό του (η τηλεπάθεια και η τηλεκίνηση είναι κάτι που έχει απασχολήσει και παλαιότερα τον Κινγκ, για παράδειγμα στο Κάρι) μια ολόκληρη πίτσα. Πώς να μη γίνει δεκτό αυτό το μυαλό από το ΜΙΤ και το κολέγιο Emerson. Αλίμονο, ο Λουκ δεν θα καταφέρει να ξεφύγει από τα νύχια των διωκτών του. Οι γονείς του δολοφονούνται, το ίδιο απάγεται και γίνεται ένας ακόμη τρόφιμος του Ινστιτούτου.

king 2

Ο Στίβεν Κινγκ έχει πάρει δηλώσει αρκετές φορές τη διαφωνία του με την πολιτική που ακολουθεί η κυβέρνηση των Η.Π.Α. ενώ σφοδρή είναι και η αντιπαράθεσή του με τον Ντόναλντ Τραμπ. Μεταξύ άλλων έχει δηλώσει: «Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι πιο τρομακτικός από κάθε ιστορία τρόμου που έχω γράψει». Ο Τραμπ έχει μπλοκάρει από το τουίτερ του τον συγγραφέα. 

 

 

 

Τα παιδιά στο Ινστιτούτο αναγκάζονται να ζήσουν υπό το κράτος σιδερένιων κανόνων, εικονικών πνιγμών, εξανδραποδισμού, με μόνη παρηγοριά την προοπτική πως κάποια στιγμή θα επιστρέψουν στα σπίτια τους, όπως τους υπόσχονται οι φύλακες. Μπορεί τα παιδιά να μην το πολυπιστεύουν, δεν είναι ανόητα, αλλά δεν παύουν να είναι ακόμη πιτσιρίκια και να διατηρούν άσβεστη την ελπίδα μέσα τους.

Ηθική, πολιτική και κοινωνική διάσταση

Υπάρχει μια ηθική διάσταση στο Ινστιτούτο που δεν γίνεται να μην προσμετρηθεί: πώς γίνεται μικρά παιδιά να φέρουν το χαρακτηρισμό «πόροι» ενός σκοτεινού και πολυπλόκαμου συστήματος που με πρόσχλημα την εθνική ασφάλεια δεν ντρέπεται να τα χρησιμοποιεί με τον χείριστο τρόπο; Αυτά τα παιδιά δεν είναι «δεύτερης διαλογής» για τους δεσμώτες τους. Δεν έχουν περάσει τα σύνορα, δεν ανήκουν στις μεταναστευτικές ροές. Είναι προικισμένα και προορισμένα να μετατραπούν σε όργανα επιβολής.

Υπάρχει επίσης, σε δεύτερο επίπεδο, μια πολιτική διάσταση, την οποία ο Κινγκ προφανώς και θέλει να αναδείξει από τη στιγμή που δημόσια –και όχι μία φορά– έχει καταφερθεί εναντίον του Ντόναλντ Τραμπ για τον τρόπο που διαχειρίζεται το μεταναστευτικό πρόβλημα. Είναι γνωστό ότι στα γυάλινα σύνορα (όπως τα ονόμαζε ο Κάρλος Φουέντες) μεταξύ ΗΠΑ και Μεξικού, συνωθούνται και στοιβάζονται αθώες ψυχές παιδιών, αλλά και ενηλίκων που υφίστανται με τον πιο σκληρό τρόπο την απάνθρωπη πολιτική του Αμερικανού προέδρου.

Τέλος, δεν μπορεί να μην υποσημειωθεί η κοινωνική διάσταση (εξόχως πολιτική κι αυτή) του ολοένα και αυξανόμενου ολοκληρωτισμού που επιδιώκει να καταπνίξει εξαρχής το μέλλον των κοινωνιών, που είναι τα νέα παιδιά. Ο Κινγκ μεταχειρίζεται με αλληγορικό τρόπο το υλικό του (συνηθισμένο στην περίπτωσή του). Μπορεί να το ενδύει με τον απαραίτητο τρόμο, όμως τούτη τη φορά δεν είναι το εξωλογικό που τρομάζει, αλλά το οικείο, αυτό που δείχνει σαν εμάς. Ένας από τους λόγους που το συγκεκριμένο μυθιστόρημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα, καίτοι ο Κινγκ δεν είναι ένας συγγραφέας της ρεαλιστικής αφήγησης, είναι το αποτύπωμα που αφήνει στο ζήτημα της άλογης βίας και της καθυπόταξης του ατόμου από έναν «άοκνο» μηχανισμό. Ιδιαιτέρως όταν θύματά του είναι μικρά παιδιά. Αρκετά λειτουργική είναι η μετάφραση της Έφης Τσιρώνη.

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, η ποιητική συλλογή «Ποτέ πια εμείς» (εκδ. Μελάνι).

→ Στην κεντρική εικόνα, πλάνο από την τηλεοπτική σειρά Stranger Things, όπου η εικονιζόμενη ηρωίδα, όπως και άλλα χαρισματικά παιδιά, χρησιμοποιούνται από την Κυβέρνηση για ειδικούς σκοπούς. 


To Ινστιτούτο
STEPHEN KING
Μτφρ. ΕΦΗ ΤΣΙΡΩΝΗ
ΚΛΕΙΔΑΡΙΘΜΟΣ 2019
Σελ. 688, τιμή εκδότη €17,70 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ STEPHEN KING


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Καιρός, της Τζένυ Όφιλ

Καιρός, της Τζένυ Όφιλ

Για το μυθιστόρημα της Jenny Offill «Καιρός» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Στερέωμα).

Του Διονύση Μαρίνου

Υποσημειώσεις ενός κόσμου που ακόμη δεν έχει αναδυθεί και ουδείς γνωρίζει αν αυτό θα συμβεί κάποτε ή αν πρέπει να συμβεί. Η πρώτη σκέψη που μου ήρθε...

Αβεσσαλώμ, Αβεσσαλώμ!, του Ουίλιαμ Φώκνερ

Αβεσσαλώμ, Αβεσσαλώμ!, του Ουίλιαμ Φώκνερ

Για το μυθιστόρημα του William Faulkner «Αβεσσαλώμ, Αβεσσαλώμ!» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Gutenberg). 

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Οι αρχαίες τραγωδίες είναι έργα με λιανό κορμί. Βλέπεις τον σκελετό κάτω από τους λεπτούς και σκληρούς μυς να πετ...

Άντα ή Πάθος, του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ

Άντα ή Πάθος, του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ

Για το μυθιστόρημα του Vladimir Nabokov «Άντα ή πάθος – Ένα οικογενειακό χρονικό» (μτφρ. Μυρτώ Αναγνωστοπούλου, εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Meredith Frampton «Portrait of a Young Woman» (1935).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Παρεξηγημένη έν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων προς βράβευση βιβλίων. Η καλύτερη μετάφραση θα ανακοινωθεί σε εκδήλωση που θα διοργανωθεί από το Φεστιβάλ ΛΕΑ [Λογοτεχνία εν Αθήναις] στο Μουσείο ...

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Πετρουλάκη «Σασμός», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Εξαιρετικά παραγωγικός, ο Σπύρος Πετρουλάκης είναι συγγραφέας πολλών μπεστ-σέλερ μυθιστορημάτων, αλλά ο «Σασμός» (Μίνωας 2019), χάρη πλέον και στην εξαιρετικά επιτυχη...

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Ερωταποκρίσεις από παλαιότερες συνομιλίες και συνεντεύξεις με ποιητές και μεταφραστές.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πώς επιλέγουμε τα κείμενα που μεταφράζουμε;

Με ποικίλους τρόπους και για όλους τους δυνατ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ