alt

Για το μυθιστόρημα της Μάργκαρετ Άτγουντ «Οι διαθήκες» (μτφρ. Αύγουστος Κορτώ, εκδ. Ψυχογιός).

Του Μιχάλη Πιτένη

Ολοκληρώνοντας το μυθιστόρημα της Μάργκαρετ Άτγουντ, πιστεύω πως κάθε αναγνώστης θα βρεθεί αντιμέτωπος με το εξής ερώτημα: Μπορεί στ’ αλήθεια να συμβεί κάτι τέτοιο; Το να υπάρξει, δηλαδή, ένα σκληρό και άτεγκτο θεοκρατικό καθεστώς, όχι οπουδήποτε αλλά σε μια αναπτυγμένη και σύγχρονη χώρα. Ένα απολυταρχικό καθεστώς που θα εξοντώνει με συνοπτικές διαδικασίες τους εχθρούς του, υπαρκτούς και επινοημένους, και θα εκμεταλλεύεται στυγνά τις γυναίκες, τις οποίες θα μετατρέψει σε άβουλα και χωρίς κανένα δικαίωμα πλάσματα, υποχρεωμένες να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους ως μηχανές αναπαραγωγής και σκεύη ηδονής.

Ένα απολυταρχικό καθεστώς που θα εξοντώνει με συνοπτικές διαδικασίες τους εχθρούς του, υπαρκτούς και επινοημένους, και θα εκμεταλλεύεται στυγνά τις γυναίκες, τις οποίες θα μετατρέψει σε άβουλα και χωρίς κανένα δικαίωμα πλάσματα, υποχρεωμένες να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους ως μηχανές αναπαραγωγής και σκεύη ηδονής.

Ένα τέτοιο καθεστώς περιγράφει η Καναδή συγγραφέας, το δυστοπικό καθεστώς της Γαλαάδ, όνομα που προέρχεται απ’ την Παλαιά Διαθήκη, και επιλέγει ως περιβάλλον του ένα τμήμα των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Μιας χώρας, δηλαδή, αναμφίβολα αναπτυγμένης, οπωσδήποτε σύγχρονης, που έχει προβληθεί ως η «χώρα της ελευθερίας, της ελεύθερης έκφρασης και των πολλών ευκαιριών για όλους», άποψη με την οποία συμφωνούν πολλοί. Γιατί λοιπόν «χαλάει» η κ. Άτγουντ, έστω και… μυθιστορηματικά, μια τέτοια εικόνα, κάτι που ξεκίνησε με το πρώτο μέρος αυτής της αφήγησής της με το βιβλίο Η ιστορία της θεραπαίνιδας1 και ολοκληρώνεται 35 χρόνια μετά με τις Διαθήκες;

Η ίδια σε συνέντευξή της στην εφημερίδα «Το Βήμα» (5/5/2020), εξηγεί το πώς γεννήθηκε ο προβληματισμός της που οδήγησε στη συγγραφή των δύο αυτών βιβλίων, σημειώνοντας ότι: «Η Ιστορία της θεραπαινίδας γράφτηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1980, κατά τη διάρκεια μιας περιόδου που παρατηρήθηκε αναβίωση της λεγόμενης Θρησκευτικής Δεξιάς στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Τις Διαθήκες άρχισα να τις γράφω εντός του 2016, με τη σταδιακή επάνοδο μιας πιο ακραίας εκδοχής της ριζοσπαστικής δεξιάς ιδεολογίας η οποία υιοθέτησε, θα μπορούσα να πω, αρκετές από τις βασικές ιδέες και συμπεριφορές του επινοημένου καθεστώτος της Γαλαάδ. Η ιστορία των ΗΠΑ έχει σημαδευτεί από πολλές τέτοιες αναβιώσεις. Υπάρχει εκείνο το πολιτισμικό υπόστρωμα του πουριτανισμού από τον 17ο αιώνα, το οποίο συλλειτουργεί εντατικά με τις ακόμη και σήμερα υπαρκτές συνέπειες που έχουν επιφέρει δύο αιώνες δουλείας, και όλα αυτά συνδυαζόμενα με την κληρονομιά του Εμφύλιου Πολέμου».

Μυθοπλαστικά τα δύο βιβλία της λοιπόν, αλλά τα ερεθίσματα υπαρκτά, μέσω των οποίων προέκυψε το δικό της δυστοπικό καθεστώς, που χαρακτηρίζεται βέβαια κι αυτό από τα δύο βασικά χαρακτηριστικά ανάλογων πραγματικών καθεστώτων. Από τη μια τον θρησκευτικό φανατισμό που ανέκαθεν δημιουργούσε τερατουργήματα, παντού και σε κάθε εποχή, και στα οποία ο κάθε άνθρωπος, ιδιαίτερα ο πιο αδύναμος ή ο ευρισκόμενος χαμηλότερα στην κοινωνική ιεραρχία, με ευκολία συρόταν στο θυσιαστήριο με πρόσχημα τη διαφύλαξη της πίστης προς τον Θεό, όπως και αν τον ονόμαζαν, όπως και αν τον όριζαν. Και από την άλλη, τη συνεχή, βάρβαρη και απάνθρωπη καταπίεση των γυναικών, τα μονίμως συνήθη θύματα.

Ένα έργο που μπορεί κανείς να πει πως καταφέρνει να μιλά για το παρελθόν, να αναφέρεται στο παρόν και ίσως να μας φανερώνει κάποια εικόνα από το μέλλον.

Έτσι η συγγραφέας συνέγραψε ένα έργο που μπορεί κανείς να πει πως καταφέρνει να μιλά για το παρελθόν, να αναφέρεται στο παρόν –αν λάβουμε υπόψη τι συμβαίνει και σήμερα στα σημεία του πλανήτη όπου υπάρχουν θεοκρατικά καθεστώτα, ακόμα και αν ο τιμώμενος «Θεός» κατοικεί στη γη και κυκλοφορεί με σάρκα και οστά– και ίσως να μας φανερώνει κάποια εικόνα από το μέλλον, καθώς πολλές φορές ο άνθρωπος επαναλαμβάνει τα λάθη του παρελθόντος, υπακούοντας στη χειρότερη, δυστυχώς, πλευρά του.

Η Άτγουντ κατάφερε να γράψει δύο βιβλία που χωρίς να αποτελούν το ένα συνέχεια του άλλου, με τη στενή έννοια του όρου, συμβαδίζουν και αλληλοσυμπληρώνονται και ας απέχουν μεταξύ τους, συγγραφικά, 35 ολόκληρα χρόνια. Το πρώτο βιβλίο ολοκληρώνεται αφήνοντας τα πάντα ανοιχτά. Στο δεύτερο, όμως, έρχεται η λύτρωση, καθώς έχει αρχίσει η φθορά του καθεστώτος και είναι ολοφάνερο πως επίκειται η κατάρρευσή του. Μια κατάρρευση στην οποία καταλυτικό ρόλο θα παίξουν οι τρεις βασικές ηρωίδες, δύο που ζουν μες την Γαλαάδ και μία που ζει εκτός, στον γειτονικό Καναδά. Τρεις ηρωίδες μαεστρικά σκιαγραφημένες απ’ τη συγγραφέα, έτσι ώστε να οδηγούν και να εξελίσσουν την ιστορία της κρατώντας την αγωνία και το ενδιαφέρον μέχρι το τέλος.

alt
Η Μάργκαρετ Άτγουντ ήταν πέντε φορές υποψήφια για το 
βραβείο Booker. Δύο από τα πέντε βιβλία της, το πήραν. Το 2001
για το μυθιστόρημα Ο τυφλός δολοφόνος (μτφρ. Πόλυ
Μοσχοπούλου, εκδ. Ωκεανίδα) και το 2019 για τις Διαθήκες
(μτφρ. Αύγουστος Κορτώ, εκδ. Ψυχογιός).



Η πρώτη είναι από εκείνες που εξαναγκάστηκαν να συμβάλουν στην εδραίωση του καθεστώτος και που στη συνέχεια αναδείχθηκε σε μια απ’ τις ηγετικές του μορφές. Μια μορφή που περισσότερο μοιάζει με σκιά, αποστερημένη και απογυμνωμένη από καθετί γυναικείο, που ως βασική της αποστολή έχει να επιβλέπει την προετοιμασία των άλλων γυναικών για να παίξουν τον αναπαραγωγικό τους ρόλο. Η δεύτερη, στο κατώφλι της εφηβείας, που η σκέψη και η συμπεριφορά της μοιάζει περισσότερο μ’ αυτήν ενός μικρού παιδιού, γνήσιο προϊόν της Γαλαάδ. Η τρίτη, το χαμένο «άγιο δισκοπότηρο» του καθεστώτος, που φυγαδεύτηκε απ’ αυτό βρέφος και την οποία πλέον αναζητούν οι πάντες και προσεύχονται νύχτα μέρα να επιστρέψει, για να αποκατασταθεί το πληγωμένο του κύρος. Και θα επιστρέψει, όχι όμως όπως προσδοκούσαν οι ηγέτες της Γαλαάδ αλλά ως η θρυαλλίδα που θα πυροδοτήσει τις αλυσιδωτές εκρήξεις της κατάρρευσης της. Ιθύνων και κινητήριος νους η πρώτη ηρωίδα, η «θεία Λίντια», που κάνει κάτι πολύ απλό. Για να δρομολογήσει την καταστροφή του καθεστώτος στρέφει εναντίον του τα ίδια τα υλικά απ’ το οποίο είναι φτιαγμένο. Και αυτά δεν είναι άλλα από τη διαφθορά, τη σαπίλα, την υποκρισία και το ψέμα που κρύβουν όλα τα καθεστώτα αυτού του είδους, εξαιτίας των οποίων αργά ή γρήγορα αποσυντίθενται. Το τραγικό βέβαια είναι πως, μέχρι να συμβεί αυτό, θα έχουν προκαλέσει πολύ πόνο, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τη Γαλαάδ.

Λόγος που ρέει, φράσεις καλοζυγισμένες και μετρημένες, άλλοτε κοφτές και άλλοτε πιο εκτεταμένες, όσο για να εκφράσουν με ακρίβεια ό,τι θέλει να πει ή να υπαινιχτεί η δημιουργός τους.

Οι διαθήκες είναι ένα ογκώδες έργο που ωστόσο διαβάζεται χωρίς να κουράζει. Σ’ αυτό συντελεί ο τρόπος με τον οποίο εξελίσσει η συγγραφέας τον μύθο της, κυρίως, όμως, η γραφή της. Λόγος που ρέει, φράσεις καλοζυγισμένες και μετρημένες, άλλοτε κοφτές και άλλοτε πιο εκτεταμένες, όσο για να εκφράσουν με ακρίβεια ό,τι θέλει να πει ή να υπαινιχτεί η δημιουργός τους. Χιούμορ, υποδόριο πολλές φορές αλλά καυστικό, σαρκασμός και ειρωνεία, ειδικά όταν αναφέρεται σε πράξεις των ηγετών του καθεστώτος. Κοντολογίς, ένα κείμενο αντάξιο της φήμης της Άτγουντ, που μ’ αυτό της το έργο κέρδισε το βραβείο Booker για το 2019, εξ ημισίας με την Bernardine Evaristo για το μυθιστόρημα Girl, Woman, Other.

Κλείνοντας, θέλω να σταθώ στον μεταφραστή αυτού του βιβλίου, τον Αύγουστο Κορτώ. Η πρώτη του μετάφραση που διάβασα ήταν στο έργο του Βλάντιμιρ Ναμπόκοφ Λολίτα, που είχε κυκλοφορήσει στη σειρά «Το Βήμα βιβλιοθήκη». Ομολογώ πως εντυπωσιάστηκα από τη δουλειά του. Γι’ αυτό δεν με εξέπληξε η μετάφρασή του και στα δύο προαναφερθέντα βιβλία της Άτγουντ. Εξαιρετικά τα ελληνικά του και θεωρώ πως συμβάλλουν τα μέγιστα στο να αναδειχθούν τα βιβλία και να εκτιμηθούν όπως τους αξίζει από τους Έλληνες αναγνώστες. Του αξίζουν συγχαρητήρια.

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΙΤΕΝΗΣ είναι συγγραφέας. 
Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Μετέωρη γυναίκα» (εκδ. Διάπλαση).


1. Να σημειώσουμε για την ιστορία ότι το "The Handmaid's Tale" εκδόθηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά το 1990 με τίτλο Η ιστορία της πορφυρής δούλης σε μετάφραση του Παύλου Μάτεσι από τις εκδόσεις της Εστίας.


altΟι διαθήκες
Μάργκαρετ Άτγουντ
Μτφρ. Αύγουστος Κορτώ
Ψυχογιός 2020
Σελ. 536, τιμή εκδότη €19,90

alt 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ MARGARET ATWOOD

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

Για το μυθιστόρημα του Λερντ Χαντ (Laird Hunt) «Ο νυχτερινός δρόμος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση του Χρήστου Οικονόμου. Φωτογραφία: Λόρενς Μπέιτλερ 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη


...

«Stella Maris» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

«Stella Maris» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Κόρμακ ΜακΚάρθι [Cormac McCarthy] «Stella Maris» (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Μου είναι αδύνατον να κρίνω όπως θα ήθελα αυτό το βιβλίο για συγκεκριμένους λόγους. Ο πλέον προφανής είναι ότι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων εξέδωσε ανακοίνωση για τη σύλληψη του συγγραφέα Πέτρου Τατσόπουλου έξω από το βιβλιοπωλείο Free Thinking Zone μετά το τέλος εκδήλωσης με θέμα «Είναι παιδεία και θρησκεία έννοιες ασύμβατες;». 

Επιμέλεια: Book Press

...
«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

Το ανατρεπτικό έργο του καταξιωμένου Ευριπίδη Λασκαρίδη παρουσιάζεται για δεύτερη φορά στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Julian Mommert.

Επιμέλεια: Book Press

16 – ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ