baladeur

Για το ποίημα του Σταμάτη Πολενάκη «Birds in the night», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ενύπνιο. 

Γράφει η Σοφία Διονυσοπούλου

NOTTURNO ΣΕ ΛΑ ΕΛΑΣΣΟΝΑ

Birds in the night ή Άσμα ασμάτων της αρχής της χιλιετίας. Ένα ποίημα χωρισμένο σε μικρά και μεγαλύτερα πουλιά, το οποίο ίπταται από την αρχή μέχρι το τέλος, ζυγιάζοντας τα φτερά του στα λάιτ μοτίβ – τις μουσικές και εικαστικές παραλλαγές δηλαδή, των πορφυρών μαλλιών, των αγγέλων και των χελιδονιών.

Δυστοπία και ταυτόχρονα αναγέννηση κονταροχτυπιούνται ανάλαφρα, σχεδόν άυλα σε κάθε σελίδα μέσα από τα τέσσερα στοιχεία της Φύσης, όπου το ένα, ο αέρας λειτουργεί ως ωσεί παρών, αποτελώντας όμως την κινητήρια δύναμη και την πνοή των πάντων.

Εν αρχή ην η φωτιά: «Είδα τα πορφυρά μαλλιά σου να κυματίζουν». Ή, «Ο ουρανός ολόκληρος φωτιζόταν από τις φλόγες». Ή «Είδαμε τις αιώνιες βάτους να φλέγονται, είδαμε τον σκοτεινό κεραυνό του έρωτα και του θανάτου να πέφτει πάνω στην ακατοίκητη γη». Η φωτιά είναι ερωτική –υπό τη μορφή της κώμης–, καταστροφική –υπό τη μορφή του οράματος– («Περπατούσαμε ολομόναχοι στην άκρη της θάλασσας. Ξημέρωνε και τα μάτια μας καίγονταν από τη φωτιά του οράματος») και, ενίοτε, υπό τη μορφή λυχνίας, θωπευτική, κυρίως όμως είναι με έναν δικό της τρόπο βιβλική. Υπάρχει είτε αυτόνομα, είτε συχνά σε σχέση με το στοιχείο του νερού (τα μαλλιά κυματίζουν) είτε σε σχέση με το στοιχείο του αέρα: «Αργά ανεβαίνεις σε μαύρες σκάλες καπνού και διαλύεσαι κι εγώ ποτέ δεν θα μπορέσω να γράψω αυτό το ποίημα».

Το υγρό στοιχείο εμφανίζεται ως θάλασσα, ως βροχή, ως πηγάδι, ως θολό νερό και ως αίμα.

Το υγρό στοιχείο εμφανίζεται ως θάλασσα, ως βροχή, ως πηγάδι, ως θολό νερό και ως αίμα. Στην πρώτη περίπτωση υπάρχει σε συνάρτηση με το βυθιζόμενο καράβι, τα κύματα που περιγράφονται είναι κατασκότεινα, το νερό έχει σάρκα, καταπίνει, αφανίζει. Υπάρχει όμως και ένα άλλο νερό. Αυτό που έχει από μόνο του αφανιστεί, συνδεόμενο έτσι με το στοιχείο της γης: «Κορίτσι τυφλό που μ’ οδηγούσες ώς εκεί που δεν έφτασε κανείς, χελιδόνι σκοτεινό και πέτρα για πάντα ριζωμένη από το λίκνο της από τη γη και το χώμα. Κανείς δεν ήρθε σε βοήθειά μας περπατώντας πάνω στη νεκρή θάλασσα». Και λίγο πιο κάτω από το στείρο νερό, το μη θαυματουργό, συναντάμε το πλέον ανθηρό: «Σ’ αγάπησα ολόκληρη για το αίνιγμά σου. Ποτέ δεν έμαθα ποιων προγόνων το αίμα κυλούσε στις φλέβες σου. Σκύβοντας πάνω από τις αθάνατες πηγές της ζωής, είδα τα πορφυρά μαλλιά σου να κυματίζουν».

Το στοιχείο της γης εμφανίζεται ως χώμα, πέτρα, τοίχωμα πηγαδιού, ακόμη και τέφρα. Η πλέον σημαντική όμως έκφανσή του είναι η πλανητική και η διαπλανητική. Ολόκληρο το ποίημα κατοικεί σε μια καμένη, έρημη γη με πέτρινα λουλούδια, όπου βασιλεύει η ακινησία ∙ η Συντέλεια έχει επέλθει και επιζητάται η αναγέννηση. Δεν είναι τυχαίο ότι σε δύο κομβικά σημεία όπου αναφέρεται η ποίηση, το υλικό είναι γήινο: «Ακολουθήσαμε την απόκοσμη μουσική που μας οδηγούσε μακριά, ώς τους απόκοσμους γκρεμούς της ποίησης». Και: «Κάτω απ’ τις τελευταίες αναλαμπές του φεγγαριού, μέσα στο σκοτάδι των εγκαταλελειμμένων κτιρίων είδα εγώ, ο δυστυχέστερος των θνητών, τα απολιθώματα των πρώιμων άστρων, είδα τα πορφυρά μαλλιά σου να κυματίζουν. Αυτό το παράξενο ποίημα που γράφουμε δεν μπορεί να έχει αρχή και τέλος». Τέλος, κάτω από το ποίημα που προσφέρει ο ποιητής στην αγαπημένη του, υπάρχει μια ρίζα σκοτεινή, πιο σκοτεινή κι απ’ την αγάπη.

Συγκοινωνούντα δοχεία, τα τρία στοιχεία άγονται και φέρονται από τον φαινομενικά απόντα αέρα, ο οποίος όμως φέρνει τα πουλιά της νύχτας «που γνωρίζουν το μέλλον» ή «φτεροκοπούν στα τυφλά», πουλιά οιωνοί, πουλιά φωνή, λαλιά, μουσική, ποίηση αγέννητη, αθάνατη, πουλιά, μαζί με τα μαλλιά, βασικό λάιτ μοτίβ, διότι, πέρα από την επανάλληψη, εκφράζουν και το ίδιο το ιπτάμενο ζευγάρι.

enupnio birdsΟι εκλεκτικές συγγένειες και οι αναφορές του Πολενάκη είναι πολλές και ποικίλες και φαίνονται ήδη από τον τίτλο που ανήκει σε γνωστό ποίημα του Μαλλαρμέ και σε μεταγενέστερο του Θερνούδα. Από τον «Νεκρό αδερφό» στον Σολωμό και τον Λόρκα και από τον Χαίλντερλιν στον Ρίλκε, τον Δάντη και τον Σέλλεϋ αποτίει φόρο τιμής υψώνοντας σεμνά αλλά σθεναρά ένα εντελώς προσωπικό λυρικό ανάστημα, όπου το ‘εμείς’ της ποιητικής αφήγησης, με ελάχιστες εναλλαγές με το ‘εγώ’, πέρα από την έντονα ερωτική του διάσταση, εκφράζει ένα εμείς, κοινωνικό, το οποίο μετουσιώνεται σε μια άλλου είδους αγάπη και δεν είναι διόλου τυχαίο ότι σφραγίζει και το κλείσιμο του άνευ τέλους ποιήματος: αλλά η αγάπη μου, που υμνεί τη φθορά και τη στάχτη και τον άρρωστο κόσμο που περιστρέφεται και ολόκληρη τη ματαιότητα των εγκοσμίων, θα κινήσει ξανά τον ήλιο και τα άλλα αστέρια».

Σαν notturno με αυγινές πινελιές, το «Birds ın th night» γητεύει μέσα από την υποβλητικά επαναλαμβανόμενη μελωδία του και τη μονοχρωματική (ασπρόμαυρο + πορφυρό) σαγκαλική εικονοποΐα του.


* Η Σοφία Διονυσοπούλου είναι συγγραφέας και μεταφράστρια. Το τελευταίο της βιβλίο «Στο φως και στο λυκόφως», που έχει γράψει σε συνεργασία με τη Μαρίνα Μέντζου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Το Ροδακιό. Το παρόν κείμενο, διαβάστηκε σε παρουσίαση του βιβλίου στην Αθήνα. 

politeia link more

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

Για την ποιητική και φωτογραφική συλλογή του Γιώργου Ν. Θεοχάρη «Αστικά βήματα» (εκδ. ΑΩ). Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία του Thorsten Koch.

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου

Αναπαράσταση συναισθημάτων με λόγο και ε...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

«Ευτοπία» των Ευριπίδη Γαραντούδη και Σοφίας Κολοτούρου (κριτική)

«Ευτοπία» των Ευριπίδη Γαραντούδη και Σοφίας Κολοτούρου (κριτική)

Για τη συλλογή με σονέτα των Ευριπίδη Γαραντούδη και Σοφίας Κολοτούρου «Ευτοπία» (εκδ. Gutenberg). Στην κεντρική εικόνα, έργο του Πάμπλο Πικάσο. 

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

Οι συναντήσεις μεταξύ λογοτεχνών δεν είναι σπάνιο φαινόμενο στην ιστορία της ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Με αφορμή τη συμπλήρωση σήμερα, 6 Φεβρουαρίου, ενός χρόνου χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή κοντά μας, αναδημοσιεύουμε ένα σπάνιο διήγημά της του 1971 – ίσως το μοναδικό που έχει γράψει.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Η ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ