baladeur

Για το ποίημα του Σταμάτη Πολενάκη «Birds in the night», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ενύπνιο. 

Γράφει η Σοφία Διονυσοπούλου

NOTTURNO ΣΕ ΛΑ ΕΛΑΣΣΟΝΑ

Birds in the night ή Άσμα ασμάτων της αρχής της χιλιετίας. Ένα ποίημα χωρισμένο σε μικρά και μεγαλύτερα πουλιά, το οποίο ίπταται από την αρχή μέχρι το τέλος, ζυγιάζοντας τα φτερά του στα λάιτ μοτίβ – τις μουσικές και εικαστικές παραλλαγές δηλαδή, των πορφυρών μαλλιών, των αγγέλων και των χελιδονιών.

Δυστοπία και ταυτόχρονα αναγέννηση κονταροχτυπιούνται ανάλαφρα, σχεδόν άυλα σε κάθε σελίδα μέσα από τα τέσσερα στοιχεία της Φύσης, όπου το ένα, ο αέρας λειτουργεί ως ωσεί παρών, αποτελώντας όμως την κινητήρια δύναμη και την πνοή των πάντων.

Εν αρχή ην η φωτιά: «Είδα τα πορφυρά μαλλιά σου να κυματίζουν». Ή, «Ο ουρανός ολόκληρος φωτιζόταν από τις φλόγες». Ή «Είδαμε τις αιώνιες βάτους να φλέγονται, είδαμε τον σκοτεινό κεραυνό του έρωτα και του θανάτου να πέφτει πάνω στην ακατοίκητη γη». Η φωτιά είναι ερωτική –υπό τη μορφή της κώμης–, καταστροφική –υπό τη μορφή του οράματος– («Περπατούσαμε ολομόναχοι στην άκρη της θάλασσας. Ξημέρωνε και τα μάτια μας καίγονταν από τη φωτιά του οράματος») και, ενίοτε, υπό τη μορφή λυχνίας, θωπευτική, κυρίως όμως είναι με έναν δικό της τρόπο βιβλική. Υπάρχει είτε αυτόνομα, είτε συχνά σε σχέση με το στοιχείο του νερού (τα μαλλιά κυματίζουν) είτε σε σχέση με το στοιχείο του αέρα: «Αργά ανεβαίνεις σε μαύρες σκάλες καπνού και διαλύεσαι κι εγώ ποτέ δεν θα μπορέσω να γράψω αυτό το ποίημα».

Το υγρό στοιχείο εμφανίζεται ως θάλασσα, ως βροχή, ως πηγάδι, ως θολό νερό και ως αίμα.

Το υγρό στοιχείο εμφανίζεται ως θάλασσα, ως βροχή, ως πηγάδι, ως θολό νερό και ως αίμα. Στην πρώτη περίπτωση υπάρχει σε συνάρτηση με το βυθιζόμενο καράβι, τα κύματα που περιγράφονται είναι κατασκότεινα, το νερό έχει σάρκα, καταπίνει, αφανίζει. Υπάρχει όμως και ένα άλλο νερό. Αυτό που έχει από μόνο του αφανιστεί, συνδεόμενο έτσι με το στοιχείο της γης: «Κορίτσι τυφλό που μ’ οδηγούσες ώς εκεί που δεν έφτασε κανείς, χελιδόνι σκοτεινό και πέτρα για πάντα ριζωμένη από το λίκνο της από τη γη και το χώμα. Κανείς δεν ήρθε σε βοήθειά μας περπατώντας πάνω στη νεκρή θάλασσα». Και λίγο πιο κάτω από το στείρο νερό, το μη θαυματουργό, συναντάμε το πλέον ανθηρό: «Σ’ αγάπησα ολόκληρη για το αίνιγμά σου. Ποτέ δεν έμαθα ποιων προγόνων το αίμα κυλούσε στις φλέβες σου. Σκύβοντας πάνω από τις αθάνατες πηγές της ζωής, είδα τα πορφυρά μαλλιά σου να κυματίζουν».

Το στοιχείο της γης εμφανίζεται ως χώμα, πέτρα, τοίχωμα πηγαδιού, ακόμη και τέφρα. Η πλέον σημαντική όμως έκφανσή του είναι η πλανητική και η διαπλανητική. Ολόκληρο το ποίημα κατοικεί σε μια καμένη, έρημη γη με πέτρινα λουλούδια, όπου βασιλεύει η ακινησία ∙ η Συντέλεια έχει επέλθει και επιζητάται η αναγέννηση. Δεν είναι τυχαίο ότι σε δύο κομβικά σημεία όπου αναφέρεται η ποίηση, το υλικό είναι γήινο: «Ακολουθήσαμε την απόκοσμη μουσική που μας οδηγούσε μακριά, ώς τους απόκοσμους γκρεμούς της ποίησης». Και: «Κάτω απ’ τις τελευταίες αναλαμπές του φεγγαριού, μέσα στο σκοτάδι των εγκαταλελειμμένων κτιρίων είδα εγώ, ο δυστυχέστερος των θνητών, τα απολιθώματα των πρώιμων άστρων, είδα τα πορφυρά μαλλιά σου να κυματίζουν. Αυτό το παράξενο ποίημα που γράφουμε δεν μπορεί να έχει αρχή και τέλος». Τέλος, κάτω από το ποίημα που προσφέρει ο ποιητής στην αγαπημένη του, υπάρχει μια ρίζα σκοτεινή, πιο σκοτεινή κι απ’ την αγάπη.

Συγκοινωνούντα δοχεία, τα τρία στοιχεία άγονται και φέρονται από τον φαινομενικά απόντα αέρα, ο οποίος όμως φέρνει τα πουλιά της νύχτας «που γνωρίζουν το μέλλον» ή «φτεροκοπούν στα τυφλά», πουλιά οιωνοί, πουλιά φωνή, λαλιά, μουσική, ποίηση αγέννητη, αθάνατη, πουλιά, μαζί με τα μαλλιά, βασικό λάιτ μοτίβ, διότι, πέρα από την επανάλληψη, εκφράζουν και το ίδιο το ιπτάμενο ζευγάρι.

enupnio birdsΟι εκλεκτικές συγγένειες και οι αναφορές του Πολενάκη είναι πολλές και ποικίλες και φαίνονται ήδη από τον τίτλο που ανήκει σε γνωστό ποίημα του Μαλλαρμέ και σε μεταγενέστερο του Θερνούδα. Από τον «Νεκρό αδερφό» στον Σολωμό και τον Λόρκα και από τον Χαίλντερλιν στον Ρίλκε, τον Δάντη και τον Σέλλεϋ αποτίει φόρο τιμής υψώνοντας σεμνά αλλά σθεναρά ένα εντελώς προσωπικό λυρικό ανάστημα, όπου το ‘εμείς’ της ποιητικής αφήγησης, με ελάχιστες εναλλαγές με το ‘εγώ’, πέρα από την έντονα ερωτική του διάσταση, εκφράζει ένα εμείς, κοινωνικό, το οποίο μετουσιώνεται σε μια άλλου είδους αγάπη και δεν είναι διόλου τυχαίο ότι σφραγίζει και το κλείσιμο του άνευ τέλους ποιήματος: αλλά η αγάπη μου, που υμνεί τη φθορά και τη στάχτη και τον άρρωστο κόσμο που περιστρέφεται και ολόκληρη τη ματαιότητα των εγκοσμίων, θα κινήσει ξανά τον ήλιο και τα άλλα αστέρια».

Σαν notturno με αυγινές πινελιές, το «Birds ın th night» γητεύει μέσα από την υποβλητικά επαναλαμβανόμενη μελωδία του και τη μονοχρωματική (ασπρόμαυρο + πορφυρό) σαγκαλική εικονοποΐα του.


* Η Σοφία Διονυσοπούλου είναι συγγραφέας και μεταφράστρια. Το τελευταίο της βιβλίο «Στο φως και στο λυκόφως», που έχει γράψει σε συνεργασία με τη Μαρίνα Μέντζου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Το Ροδακιό. Το παρόν κείμενο, διαβάστηκε σε παρουσίαση του βιβλίου στην Αθήνα. 

politeia link more

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Αρχαίος πίθηκος» της Χλόης Κουτσουμπέλη (κριτική) – Μια ποιητική συνομιλία με το παράλογο, το ανοίκειο, το ανορθόδοξο

«Αρχαίος πίθηκος» της Χλόης Κουτσουμπέλη (κριτική) – Μια ποιητική συνομιλία με το παράλογο, το ανοίκειο, το ανορθόδοξο

Για την ποιητική συλλογή της Χλόης Κουτσουμπέλη «Αρχαίος πίθηκος» (εκδ. Πόλις). Κεντρική εικόνα: από τη θεατρική παράσταση «Περιμένοντας τον Γκοντό» στο Φεστιβάλ της Αβινιόν (1978) © Wikipedia. 

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

...
«Όλα δεν τα 'χω πει» του Χρήστου Δανιήλ (κριτική) – Μια τεκμηριωμένη μελέτη για την Μάτση Χατζηλαζάρου

«Όλα δεν τα 'χω πει» του Χρήστου Δανιήλ (κριτική) – Μια τεκμηριωμένη μελέτη για την Μάτση Χατζηλαζάρου

Για το βιβλίο του Χρήστου Δανιήλ «Όλα δεν τα' χω πει / Η «αντίστροφη αφιέρωση» της Μάτσης Χατζηλαζάρου (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: η Μάτση Χατζηλαζάρου. 

Γράφει ο Δημήτρης Τσεκούρας 

«Η μεγάλη λογοτεχνία  ...

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

Για την ποιητική συλλογή της Ειρήνης Ρηνιώτη «Κόκκινη γραμμή» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: πίνακας της Hanna Sidorowicz.

Γράφει η Αντιγόνη Βλαβιανού

Στην παρούσα ποιητική συλλογή, έχουμε μια κόκκινη γραμμή που σηματοδ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

Δόθηκε σήμερα (28/5) η Συνέντευξη Τύπου για το 3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων (26-30 Ιουνίου 2024). Σπουδαίοι Έλληνες και ξένοι συγγραφείς αναμένονται στην Κρήτη, ενώ το πρόγραμμα των εκδηλώσεων είναι πιο φιλόδοξο σε σχέση με τα προηγούμενα δύο χρόνια. Στην κεντρική εικόνα, εκδήλωση από το περσινό φεστιβάλ στα σκαλιά πί...

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί από τις 14 μέχρι και τις 30 Ιουνίου στο Πασαλιμάνι.

Επιμέλεια: Book Press

Ακόμη μια χρονιά η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί σε ένα αγαπημένο σημείο συνάντησης των πειραιωτών, στο Πασαλιμάν...

 «Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

«Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

Για την παράσταση «Σ' εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη που ανεβαίνει στο Αμφιθέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη. Κεντρική εικόνα: © Mike Rafail.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Γυναίκες άλλων εποχών, αλλά και σύγχρονες. Βασίλισσες, αλλά και γυναίκες της διπλανής πόρτας. Επιλέγουμε πέντε πρόσφατα βιβλία Ελλήνων συγγραφέων που μας προσφέρουν, αντίστοιχα, πέντε εντυπωτικές και καλοσχηματισμένες ηρωίδες. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος  ...

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ