eikosi stigmes diavgias

Για την ποιητική συλλογή του José Antonio Moreno Jurado «Είκοσι στιγμές διαύγειας» (μτφρ. Σταύρος Γκιργκένης, εκδ. Γράφημα). Κεντρική εικόνα: Graffiti στο Κίεβο © Marjan Blan/Unsplash.

Του Γιώργου Ρούσκα

«Ότι αν εκεί στην Ασία καίγεται η Τροία,
εδώ στην Ευρώπη η Λισαβόνα θεόρατη θεμελιώνεται»
(στίχοι του Luis Vaz Camões, Os Lusíadas I, 1,3,
στο ποίημα «Όχθες του τάγου») 

Είκοσι στιγμές διαύγειας. Είκοσι ποιητικές εκλάμψεις; Είκοσι στιγμές σύνδεσης με τη Δεξαμενή Απόλυτης Διαύγειας και στη συνέχεια μεταφορά της εμπειρίας με λέξεις ακόμα βρεγμένες από το ποιητικόν της ύδωρ στο χαρτί;

Τω καιρώ εκείνω, ποιήματα εγεννήθησαν εις τόπον καλούμενον Ισπανίαν. Διαπλέοντας τη Μεσόγειο, συνάντησαν ιδιαιτέρως προικισμένη γλωσσική ακτή της Βόρειας Ελλάδας, η οποία τα εδέχθη εγκαρδίως. Από τη δυναμική των εξ’ Ισπανίας κυμάτων, παρήχθη ποιητικός χάρτινος φλοίσβος εις την ελληνικήν. Ήτο θέρος του 2021. Πριν οριστικοποιηθούν, πέραν της μεσογειακής συγγένειας και των χρησιμότατων στο τέλος του βιβλίου σημειώσεων, προικοδοτήθηκαν με μία ακόμη ιδιαιτερότητα, όπως στον άρτιο πρόλογο αποσαφηνίζεται: «Η ευτυχής συγκυρία να γνωρίζει ο μεταφραζόμενος ποιητής τη γλώσσα του μεταφραστή οδήγησε σε μία μοναδική εμπειρία αμοιβαίας τροφοδότησης, με τον ένα να διορθώνει τις μεταφραστικές προτάσεις του άλλου. Επομένως η μετάφραση, τρόπον τινά, φέρει την έγκριση του ίδιου του ποιητή». Σπάνιο όσο και ευτυχές.

Ποιητής; Ο Χοσέ Αντόνιο Μορένο Χουράδο, γεννημένος στη Σεβίλλη το 1946. Ποιητής, δοκιμιογράφος και μεταφραστής της βυζαντινής και νεοελληνικής λογοτεχνίας και ποίησης στα ισπανικά, τα οποία δίδαξε και στο πανεπιστήμιο. Έχει δημοσιεύσει πάνω από είκοσι ποιητικές συλλογές, λογοτεχνικά βιβλία, μελέτες και δοκίμια. Εξέδωσε και μια μεγάλη ανθολογία νεοελληνικής ποίησης στα ισπανικά, φθάνοντας μέχρι τη λεγόμενη γενιά του ’80. Έχει μεταφράσει κλασική, μεσαιωνική και σύγχρονη ελληνική ποίηση. Από την Ποιητική του Αριστοτέλη, την Απολογία του Πλάτωνα, τον Ακάθιστο Ύμνο, ως έργα του Ελύτη και του Σεφέρη, των οποίων πέρα από μεταφραστής είναι και σοβαρός μελετητής.

«Η ευτυχής συγκυρία να γνωρίζει ο μεταφραζόμενος ποιητής τη γλώσσα του μεταφραστή οδήγησε σε μία μοναδική εμπειρία αμοιβαίας τροφοδότησης, με τον ένα να διορθώνει τις μεταφραστικές προτάσεις του άλλου...»

Μεταφραστής; Ο Σταύρος Γκιργκένης, διδάκτωρ φιλολογίας του Α.Π.Θ. Μεταφραστής πολλών έργων της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, εκδότης του λογοτεχνικού περιοδικού «Νόημα», συντάκτης στο δίγλωσσο (ελληνικά-ισπανικά) περιοδικό «Ερατώ-ArsPoetica» και τακτικός συνεργάτης στο φιλοσοφικό περιοδικό «Φιλοσοφείν». Έχει εκδώσει τέσσερις ποιητικές συλλογές, χώρια τα ποιήματα και οι μεταφράσεις του σε έντυπα και ηλεκτρονικά περιοδικά. Μετέφρασε και εξέδωσε μια εξαιρετική ανθολογία ποιημάτων [Άνοιγμα τρωικού ίππου] του μεξικανού ποιητή Homero Aridjis και μια ανθολογία αρχαίας ερωτικής ποίησης του λαού των Ταμίλ [Η αρχαία ερωτική ποιήση των Ταμίλ].

Δεν συνηθίζω τις αναφορές εργογραφίας στα σημειώματα κριτικής, μα τούτη τη φορά το θεώρησα απαραίτητο για να αναδείξω τη σπουδαιότητα του όλου εγχειρήματος με μαρκαδόρο υπογράμμισης αντάξιο της ποιότητας των συντελεστών του.

Η ποίηση έχει εδώ και αιώνες καταφέρει αυτό που σχετικά πρόσφατα κατάφερε το διαδίκτυο: να ενώσει διακειμενικά τόπους και χρόνους, πρόσωπα και πράγματα, όχι μόνο του παρόντος αλλά και του παρελθόντος. Η συγκεκριμένη ποίηση με τις ολούθε διάσπαρτες διακειμενικές αναφορές, τις απευθείας ατμοσφαιρικές μεταβάσεις σε τόπους, περιβάλλοντα –φυσικά, οικιστικά, νοητικά, ψυχολογικά–, στιγμές, μνήμες, ιστορικά γεγονότα ή μυθολογικά χωρία, τέχνη, πρόσωπα που σημάδεψαν τον χρόνο ή σημαδεύτηκαν από αυτόν, συναισθήματα, συνδηλώνει:

— την ενότητα των πάντων,
— τη συμβολή τους στη διαμόρφωση της ενότητας του Όλου με το παλίνδρομο αυτής αντίδωρο,
— τη συμβολή του Όλου στη διαμόρφωση του Ενός.

Με την ίδια ευκολία με την οποία η ποιητική γλώσσα περιδιαβαίνει το Ghiado (περίφημη γειτονιά της Λισαβόνας με το άγαλμα του Πεσσόα), περιδιαβαίνει και τα σοκάκια της Πλάκας στην Αθήνα, τα τείχη της Τροίας, τη Λέσβο (για να συναντήσει τη Σαπφώ), τις Θεσπιές (από όπου και η καταγωγή της πανέμορφης εταίρας Φρύνης, μοντέλο του Πραξιτέλη για την κατασκευή του ονομαστού αγάλματος της Αφροδίτης της Κνίδου), τους Δελφούς, την Αγία Σοφία, ακόμα και τον πίνακα ζωγραφικής του Jacques-Louis David «Ο θάνατος του Σωκράτη». Η ποίηση και, απολύτως επιτυχημένα, οι Είκοσι Στιγμές Διαύγειας, συνεχίζει να κρηπιδώνει αυτό που εκείνη πρώτη απ' όλους και απ' όλα (ακόμα και από τη θεολογία) έχει διαισθανθεί: Όλα συνδέονται.

Ο ποιητής, θέλησε να δώσει είκοσι ποιητικά παραδείγματα, χρησιμοποιώντας την ποίηση ως μέσο άυλης μετάβασης στην εκάστοτε ενεργειακή-νοητική διασύνδεση αλλά και ως προβολέα για να εστιάσει στους τρόπους σύζευξης, στις χωροχρονικές επιπτώσεις και στην ανακύκλησή τους

Ίσως εδώ να οφείλεται και η ύπαρξη της λέξης «διαύγεια» στον τίτλο. Μόνο σε απόλυτη διαύγεια μπορείς να δεις ότι οι τόποι, οι χρόνοι, οι καταστάσεις, τα πρόσωπα, τα μνημεία, οι τέχνες, οι επιστήμες, τα επί γης, υπό γης, έξωθεν γης συνδέονται άρρηκτα μεταξύ τους. Ο ποιητής, θέλησε να δώσει είκοσι ποιητικά παραδείγματα, χρησιμοποιώντας την ποίηση ως μέσο άυλης μετάβασης στην εκάστοτε ενεργειακή-νοητική διασύνδεση αλλά και ως προβολέα για να εστιάσει στους τρόπους σύζευξης, στις χωροχρονικές επιπτώσεις και στην ανακύκλησή τους, αφού

«το άρωμα μπορεί να εμφανιστεί ομοίως
στα ερείπια στα αγάλματα στα αρχαιολογικά στρώματα
για να γυρίσει σε μια εποχή που δεν ήμουν
που μόνο κατείχα σε χίλια παλαιά βιβλία με γαλάζια καλύμματα»

Μεγάλα ζητήματα σε τέσσερις μόλις στίχους: Αθανασία, Προβίωση, Μετενσάρκωση, Τέχνη, Ύλη, Χρόνος, Μνημοσύνη. Ο τρόπος για καταπιαστείς με αυτά ή με άλλα εξίσου καυτά, κάθε φορά διαφέρει. Στη συγκεκριμένη ποίηση, εκτός από τα διακείμενα κάθε λογής, χρησιμοποιούνται και τα εργαλεία της μεταφοράς, του υπαινιγμού, της συνδήλωσης, της απουσίας σημείων στίξης, της ιδιαίτερης στοίχισης, τα οποία στα χέρια ενός υπέροχου και ισορροπημένου λυρισμού συνθέτουν την ποιητική δημιουργία με αρμονία θαυμαστή. Αν προστεθούν και οι γλωσσικές δεξιότητες του μεταφραστή, το ποιητικό ύδωρ κελαρύζει, όπως λ.χ. με τη βοήθεια των υπέροχων (τροπικών επιρρηματικών) ποιητικών λεξιπλασιών: «ακανθηδόν», «πληγηδόν», «θινηδόν», τα οποία έχουν παραχθεί από ουσιαστικά (άκανθος, πληγή, θιν - νεοελλ. θίνα):

«περνώντας γοργά μέσα από τις κορφές
των πεύκων
ακανθηδόν πράσινος

...ένα δάκρυ
δικό μου
άρχιζε να διατρέχει την απόσταση
ανάμεσα σε όσα αγάπησα και όσα αγαπώ
από ένα ποίημα από μάρμαρο από ένα άγαλμα ποίημα πληγηδόν

...έφτασε σε μένα θινηδόν
θέλω να πω αργά σαν την κίνηση των αμμόλοφων»

grafima moreno jurado eikosi stigmes diavgiasΤα τρία παραπάνω αποσπάσματα είναι από διαφορετικά ποιήματα, μπορούν όμως να διαβαστούν στη σειρά και ως ένα, αναδεικνύοντας τις δυνατότητες-αρετές του αμιγώς ποιητικού λόγου. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Χοσέ Αντόνιο Μορένο Χουράδο έχει βραβευτεί με το «Βραβείο Ποίησης Adonáis» (1973), το «Διεθνές Βραβείο Ποίησης Juan Ramón Jiménez» (1985) και πρόσφατα στη χώρα μας με το «Βραβείο Θανάσης Νάκας» (2021). Ελπίζω να ακολουθήσουν και άλλα, διότι το αξίζει και με το παραπάνω. Εκείνος βέβαια σεμνός (είχα την τύχη να τον γνωρίσω από κοντά) και προσηλωμένος, γνωρίζει πολύ καλά ότι:

«αυτοί που προσδίνουν αίσθημα και συναίσθημα στο λόγο
χειμαρρωδώς ελεύθεροι μέσα τους και από το πλήθος και από τα
στολίδια
πεθαίνουν κάθε μέρα
κατασπαραγμένοι
με μύριους τρόπους επίσης
όπως εσύ
όπως εγώ
από τα ακόρεστα σκυλιά του χρόνου»

Θυμήθηκα και τα άλλα σκυλιά στις «Μέρες τ' Απρίλη '43» του Σεφέρη:

«χίλια λιμάρικα σκυλιά τού κουρελιάζουν τα μπατζάκια και τον γυμνώνουν».

Η ποίηση μιλά: όλα συνδέονται.


* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΡΟΥΣΚΑΣ είναι ποιητής. Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητικκή συλλογή «Χοϊκά – Χάικου και Δεπέλλιχοι συν δύο δοκίμια» (εκδ. Κοράλλι).

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ηρωίδες» του Οβίδιου (κριτική) – Πρώιμα δείγματα γυναικείας γραφής

«Ηρωίδες» του Οβίδιου (κριτική) – Πρώιμα δείγματα γυναικείας γραφής

Για τον τόμο του Ovidius (43 π.Χ. – 17 μ.Χ.) «Ηρωίδες» (1-15) με εισαγωγή - κείμενο - μετάφραση - σχόλια από τους: Βάιο Βαϊόπουλο, Ανδρέα Μιχαλόπουλο και Χαρίλαο Μιχαλόπουλο (εκδ. Gutenberg).

Του Σπύρου Κιοσσέ

Μια από τις διαδικασίες που επηρ...

«Η απορηματική της ύπαρξής μας» του Αριστείδη Βουγιούκα (κριτική)

«Η απορηματική της ύπαρξής μας» του Αριστείδη Βουγιούκα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αριστείδη Βουγιούκα «Η απορηματική της ύπαρξής μας» (εκδ. Gutenberg). Κεντρική φωτογραφία © Jr Korpa / Unsplash

Του Γιώργου Βέη

Αναστοχαστικός, ταυτοχρόνως κυριολεκτικός και ρηματικά άμεσος, ανατρεπτικός όπου...

«Η ασπίδα του Αχιλλέα» του Γ.Χ. Ώντεν (κριτική)

«Η ασπίδα του Αχιλλέα» του Γ.Χ. Ώντεν (κριτική)

Για τη δίγλωσση ανθολογία ποιημάτων του W.H. Auden «Η ασπίδα του Αχιλλέα και άλλα ποιήματα» (μτφρ. Ερρίκος Σοφράς, εκδ. Αντίποδες).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Οι εκδόσεις Αντίποδες προσφέρουν μια εξαιρετική ευκαιρία για μια δημιουργική επίσκεψη σε αισθητ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Η Αυστραλή Χάνα Κέντ (Hannah Kent), συγγραφέας του εξαιρετικού «Έθιμα ταφής», μιλάει για το νέο της μυθιστόρημα με τίτλο «Λατρεία» (εκδ. Ίκαρος), το οποίο περιγράφει τη βαθιά αγάπη μεταξύ δυο νεαρών μεταναστριών τον 19ο αιώνα.

Επιμέλεια: Book Press

...
Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Το Καφέ Φίλιον, το στέκι πολιτικών, καλλιτεχνών, διανοούμενων, ηθοποιών, αλλά και κάθε λογής αθηναίων, κλείνει φέτος 30 χρόνια παρουσίας στην πόλη μας, και το γιορτάζει. Ακολουθεί το Δελτίο Τύπου που εξέδωσαν οι ιδιοκτήτριες του καφενείου ενόψει της επετείου, καθώς και απόσπασμα από το διήγημα του Κ.Β. Κατσουλάρη «Φ...

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Ο συγγραφέας Τζόσουα Κοέν (Joshua Cohen) τιμήθηκε με το φετινό Βραβείο Pulitzer στην κατηγορία της μυθοπλασίας, για το μυθιστόρημά του με τίτλο «The Netanyahus», ένα σατιρικό μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τη ζωή του πατέρα του πρώην Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου. Δείτε επίσης τα υπόλοιπα βραβεία Pulitze...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...
«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Antonio Skármeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μεγαλωμένος ανάμε...

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελιάνας Χουρμουζιάδου «Μια τελευταία επιστολή αγάπης», που θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Θα σου πω τι θυμάμαι από τη συνέχεια. Περπατήσαμε αργά στην ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ