eikosi stigmes diavgias

Για την ποιητική συλλογή του José Antonio Moreno Jurado «Είκοσι στιγμές διαύγειας» (μτφρ. Σταύρος Γκιργκένης, εκδ. Γράφημα). Κεντρική εικόνα: Graffiti στο Κίεβο © Marjan Blan/Unsplash.

Του Γιώργου Ρούσκα

«Ότι αν εκεί στην Ασία καίγεται η Τροία,
εδώ στην Ευρώπη η Λισαβόνα θεόρατη θεμελιώνεται»
(στίχοι του Luis Vaz Camões, Os Lusíadas I, 1,3,
στο ποίημα «Όχθες του τάγου») 

Είκοσι στιγμές διαύγειας. Είκοσι ποιητικές εκλάμψεις; Είκοσι στιγμές σύνδεσης με τη Δεξαμενή Απόλυτης Διαύγειας και στη συνέχεια μεταφορά της εμπειρίας με λέξεις ακόμα βρεγμένες από το ποιητικόν της ύδωρ στο χαρτί;

Τω καιρώ εκείνω, ποιήματα εγεννήθησαν εις τόπον καλούμενον Ισπανίαν. Διαπλέοντας τη Μεσόγειο, συνάντησαν ιδιαιτέρως προικισμένη γλωσσική ακτή της Βόρειας Ελλάδας, η οποία τα εδέχθη εγκαρδίως. Από τη δυναμική των εξ’ Ισπανίας κυμάτων, παρήχθη ποιητικός χάρτινος φλοίσβος εις την ελληνικήν. Ήτο θέρος του 2021. Πριν οριστικοποιηθούν, πέραν της μεσογειακής συγγένειας και των χρησιμότατων στο τέλος του βιβλίου σημειώσεων, προικοδοτήθηκαν με μία ακόμη ιδιαιτερότητα, όπως στον άρτιο πρόλογο αποσαφηνίζεται: «Η ευτυχής συγκυρία να γνωρίζει ο μεταφραζόμενος ποιητής τη γλώσσα του μεταφραστή οδήγησε σε μία μοναδική εμπειρία αμοιβαίας τροφοδότησης, με τον ένα να διορθώνει τις μεταφραστικές προτάσεις του άλλου. Επομένως η μετάφραση, τρόπον τινά, φέρει την έγκριση του ίδιου του ποιητή». Σπάνιο όσο και ευτυχές.

Ποιητής; Ο Χοσέ Αντόνιο Μορένο Χουράδο, γεννημένος στη Σεβίλλη το 1946. Ποιητής, δοκιμιογράφος και μεταφραστής της βυζαντινής και νεοελληνικής λογοτεχνίας και ποίησης στα ισπανικά, τα οποία δίδαξε και στο πανεπιστήμιο. Έχει δημοσιεύσει πάνω από είκοσι ποιητικές συλλογές, λογοτεχνικά βιβλία, μελέτες και δοκίμια. Εξέδωσε και μια μεγάλη ανθολογία νεοελληνικής ποίησης στα ισπανικά, φθάνοντας μέχρι τη λεγόμενη γενιά του ’80. Έχει μεταφράσει κλασική, μεσαιωνική και σύγχρονη ελληνική ποίηση. Από την Ποιητική του Αριστοτέλη, την Απολογία του Πλάτωνα, τον Ακάθιστο Ύμνο, ως έργα του Ελύτη και του Σεφέρη, των οποίων πέρα από μεταφραστής είναι και σοβαρός μελετητής.

«Η ευτυχής συγκυρία να γνωρίζει ο μεταφραζόμενος ποιητής τη γλώσσα του μεταφραστή οδήγησε σε μία μοναδική εμπειρία αμοιβαίας τροφοδότησης, με τον ένα να διορθώνει τις μεταφραστικές προτάσεις του άλλου...»

Μεταφραστής; Ο Σταύρος Γκιργκένης, διδάκτωρ φιλολογίας του Α.Π.Θ. Μεταφραστής πολλών έργων της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, εκδότης του λογοτεχνικού περιοδικού «Νόημα», συντάκτης στο δίγλωσσο (ελληνικά-ισπανικά) περιοδικό «Ερατώ-ArsPoetica» και τακτικός συνεργάτης στο φιλοσοφικό περιοδικό «Φιλοσοφείν». Έχει εκδώσει τέσσερις ποιητικές συλλογές, χώρια τα ποιήματα και οι μεταφράσεις του σε έντυπα και ηλεκτρονικά περιοδικά. Μετέφρασε και εξέδωσε μια εξαιρετική ανθολογία ποιημάτων [Άνοιγμα τρωικού ίππου] του μεξικανού ποιητή Homero Aridjis και μια ανθολογία αρχαίας ερωτικής ποίησης του λαού των Ταμίλ [Η αρχαία ερωτική ποιήση των Ταμίλ].

Δεν συνηθίζω τις αναφορές εργογραφίας στα σημειώματα κριτικής, μα τούτη τη φορά το θεώρησα απαραίτητο για να αναδείξω τη σπουδαιότητα του όλου εγχειρήματος με μαρκαδόρο υπογράμμισης αντάξιο της ποιότητας των συντελεστών του.

Η ποίηση έχει εδώ και αιώνες καταφέρει αυτό που σχετικά πρόσφατα κατάφερε το διαδίκτυο: να ενώσει διακειμενικά τόπους και χρόνους, πρόσωπα και πράγματα, όχι μόνο του παρόντος αλλά και του παρελθόντος. Η συγκεκριμένη ποίηση με τις ολούθε διάσπαρτες διακειμενικές αναφορές, τις απευθείας ατμοσφαιρικές μεταβάσεις σε τόπους, περιβάλλοντα –φυσικά, οικιστικά, νοητικά, ψυχολογικά–, στιγμές, μνήμες, ιστορικά γεγονότα ή μυθολογικά χωρία, τέχνη, πρόσωπα που σημάδεψαν τον χρόνο ή σημαδεύτηκαν από αυτόν, συναισθήματα, συνδηλώνει:

— την ενότητα των πάντων,
— τη συμβολή τους στη διαμόρφωση της ενότητας του Όλου με το παλίνδρομο αυτής αντίδωρο,
— τη συμβολή του Όλου στη διαμόρφωση του Ενός.

Με την ίδια ευκολία με την οποία η ποιητική γλώσσα περιδιαβαίνει το Ghiado (περίφημη γειτονιά της Λισαβόνας με το άγαλμα του Πεσσόα), περιδιαβαίνει και τα σοκάκια της Πλάκας στην Αθήνα, τα τείχη της Τροίας, τη Λέσβο (για να συναντήσει τη Σαπφώ), τις Θεσπιές (από όπου και η καταγωγή της πανέμορφης εταίρας Φρύνης, μοντέλο του Πραξιτέλη για την κατασκευή του ονομαστού αγάλματος της Αφροδίτης της Κνίδου), τους Δελφούς, την Αγία Σοφία, ακόμα και τον πίνακα ζωγραφικής του Jacques-Louis David «Ο θάνατος του Σωκράτη». Η ποίηση και, απολύτως επιτυχημένα, οι Είκοσι Στιγμές Διαύγειας, συνεχίζει να κρηπιδώνει αυτό που εκείνη πρώτη απ' όλους και απ' όλα (ακόμα και από τη θεολογία) έχει διαισθανθεί: Όλα συνδέονται.

Ο ποιητής, θέλησε να δώσει είκοσι ποιητικά παραδείγματα, χρησιμοποιώντας την ποίηση ως μέσο άυλης μετάβασης στην εκάστοτε ενεργειακή-νοητική διασύνδεση αλλά και ως προβολέα για να εστιάσει στους τρόπους σύζευξης, στις χωροχρονικές επιπτώσεις και στην ανακύκλησή τους

Ίσως εδώ να οφείλεται και η ύπαρξη της λέξης «διαύγεια» στον τίτλο. Μόνο σε απόλυτη διαύγεια μπορείς να δεις ότι οι τόποι, οι χρόνοι, οι καταστάσεις, τα πρόσωπα, τα μνημεία, οι τέχνες, οι επιστήμες, τα επί γης, υπό γης, έξωθεν γης συνδέονται άρρηκτα μεταξύ τους. Ο ποιητής, θέλησε να δώσει είκοσι ποιητικά παραδείγματα, χρησιμοποιώντας την ποίηση ως μέσο άυλης μετάβασης στην εκάστοτε ενεργειακή-νοητική διασύνδεση αλλά και ως προβολέα για να εστιάσει στους τρόπους σύζευξης, στις χωροχρονικές επιπτώσεις και στην ανακύκλησή τους, αφού

«το άρωμα μπορεί να εμφανιστεί ομοίως
στα ερείπια στα αγάλματα στα αρχαιολογικά στρώματα
για να γυρίσει σε μια εποχή που δεν ήμουν
που μόνο κατείχα σε χίλια παλαιά βιβλία με γαλάζια καλύμματα»

Μεγάλα ζητήματα σε τέσσερις μόλις στίχους: Αθανασία, Προβίωση, Μετενσάρκωση, Τέχνη, Ύλη, Χρόνος, Μνημοσύνη. Ο τρόπος για καταπιαστείς με αυτά ή με άλλα εξίσου καυτά, κάθε φορά διαφέρει. Στη συγκεκριμένη ποίηση, εκτός από τα διακείμενα κάθε λογής, χρησιμοποιούνται και τα εργαλεία της μεταφοράς, του υπαινιγμού, της συνδήλωσης, της απουσίας σημείων στίξης, της ιδιαίτερης στοίχισης, τα οποία στα χέρια ενός υπέροχου και ισορροπημένου λυρισμού συνθέτουν την ποιητική δημιουργία με αρμονία θαυμαστή. Αν προστεθούν και οι γλωσσικές δεξιότητες του μεταφραστή, το ποιητικό ύδωρ κελαρύζει, όπως λ.χ. με τη βοήθεια των υπέροχων (τροπικών επιρρηματικών) ποιητικών λεξιπλασιών: «ακανθηδόν», «πληγηδόν», «θινηδόν», τα οποία έχουν παραχθεί από ουσιαστικά (άκανθος, πληγή, θιν - νεοελλ. θίνα):

«περνώντας γοργά μέσα από τις κορφές
των πεύκων
ακανθηδόν πράσινος

...ένα δάκρυ
δικό μου
άρχιζε να διατρέχει την απόσταση
ανάμεσα σε όσα αγάπησα και όσα αγαπώ
από ένα ποίημα από μάρμαρο από ένα άγαλμα ποίημα πληγηδόν

...έφτασε σε μένα θινηδόν
θέλω να πω αργά σαν την κίνηση των αμμόλοφων»

grafima moreno jurado eikosi stigmes diavgiasΤα τρία παραπάνω αποσπάσματα είναι από διαφορετικά ποιήματα, μπορούν όμως να διαβαστούν στη σειρά και ως ένα, αναδεικνύοντας τις δυνατότητες-αρετές του αμιγώς ποιητικού λόγου. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Χοσέ Αντόνιο Μορένο Χουράδο έχει βραβευτεί με το «Βραβείο Ποίησης Adonáis» (1973), το «Διεθνές Βραβείο Ποίησης Juan Ramón Jiménez» (1985) και πρόσφατα στη χώρα μας με το «Βραβείο Θανάσης Νάκας» (2021). Ελπίζω να ακολουθήσουν και άλλα, διότι το αξίζει και με το παραπάνω. Εκείνος βέβαια σεμνός (είχα την τύχη να τον γνωρίσω από κοντά) και προσηλωμένος, γνωρίζει πολύ καλά ότι:

«αυτοί που προσδίνουν αίσθημα και συναίσθημα στο λόγο
χειμαρρωδώς ελεύθεροι μέσα τους και από το πλήθος και από τα
στολίδια
πεθαίνουν κάθε μέρα
κατασπαραγμένοι
με μύριους τρόπους επίσης
όπως εσύ
όπως εγώ
από τα ακόρεστα σκυλιά του χρόνου»

Θυμήθηκα και τα άλλα σκυλιά στις «Μέρες τ' Απρίλη '43» του Σεφέρη:

«χίλια λιμάρικα σκυλιά τού κουρελιάζουν τα μπατζάκια και τον γυμνώνουν».

Η ποίηση μιλά: όλα συνδέονται.


* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΡΟΥΣΚΑΣ είναι ποιητής. Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητικκή συλλογή «Χοϊκά – Χάικου και Δεπέλλιχοι συν δύο δοκίμια» (εκδ. Κοράλλι).

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μαγικό κορίτσι» του Γιάννη Κόκκινου (κριτική)

«Μαγικό κορίτσι» του Γιάννη Κόκκινου (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Γιάννη Κόκκινου «Μαγικό κορίτσι» (εκδ. Σμίλη). Φωτογραφία © Ιωάννα Βουρακίδου.

Του Νίκου Ξένιου

Ένα φωτεινό, διερευνητικό βλέμμα γίνεται πηγή έμπνευσης για τον Γιάννη Κόκκινο, που στην πρώτη του ποιητική συλλογή Μαγικό...

«Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα, Διάλογος με την Ιστορία» της Έρης Σταυροπούλου (κριτική)

«Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα, Διάλογος με την Ιστορία» της Έρης Σταυροπούλου (κριτική)

Για τη μελέτη της Έρης Σταυροπούλου «Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα. Διάλογος με την ιστορία», Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Ιστορική Βιβλιοθήκη 1821.

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Η σχέση λογοτε...

«Οι φωταψίες του έρωτα», ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου – Ανθολόγηση Θανάση Χατζόπουλου

«Οι φωταψίες του έρωτα», ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου – Ανθολόγηση Θανάση Χατζόπουλου

Για την ανθολογία με ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου «Οι φωταψίες του έρωτα» (εκδ. Ύψιλον / Βιβλία), με ανθολόγηση και εισαγωγή του Θανάση Χατζόπουλου. Κεντρική εικόνα: Σπάνια φωτογραφία του Νίκου Εγγονόπουλου από το αφιέρωμα του περιοδικού «Χάρτης», τεύχος 25/26, Νοέμβριος 1988.

Της Άλκηστης Σο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, σκηνοθέτης Παναγιώτης Εξαρχέας απαντά σε 20 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης ...

Το «Μυθιστόρημα» του Γιώργου Χειμωνά στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού

Το «Μυθιστόρημα» του Γιώργου Χειμωνά στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού

Το διήγημα του σπουδαίου Έλληνα λογοτέχνη Γιώργου Χειμωνά, «Μυθιστόρημα», μεταφέρεται στη σκηνή, από την Τρίτη 11 Οκτωβρίου και κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00, στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού.

Επιμέλεια: Book Press

Ό,τι αξίζε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ