STEREOMA GLUCK LOUISE 800

Για την ποιητική συλλογή «Άγρια Ίρις» (μτφρ. Χάρης Βλαβιανός) της βραβευμένης με Νόμπελ (2020) Λουίζ Γκλικ. Η συλλογή εκδόθηκε το 1992 και το επόμενο έτος βραβεύτηκε με Πούλιτζερ. Κεντρική εικόνα: Η ποιήτρια φωτογραφημένη περίπου το 1977. Η φωτογραφία χρησιμοποιήθηκε σε αφίσα για βραδιά ποίησης στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στο Σικάγο.

Του Διονύση Μαρίνου

Τώρα που ο αχός του Βραβείου Νόμπελ αρχίζει να καταλαγιάζει και τα πράγματα ακολουθούν τη γνώριμη ροπή προς την αποδοχή, είναι η κατάλληλη στιγμή να τοποθετήσουμε την Λουίζ Γκλικ στη θέση που πραγματικά της αξίζει μέσα μας.

Δεν είναι η μέγιστη λογοτεχνική καταξίωση που θα δικαιώσει την αναγνωστική μας τέρψη, αυτή θα μπορούσε να είχε υπάρξει και πριν από την ανακοίνωση της Σουηδικής Ακαδημίας, αρκεί να είχαμε τα κατάλληλα πειστήρια. Τώρα, όμως, τα έχουμε.

Είναι ένας σιγανός ψίθυρος αυτό που δημιουργεί η Γκλικ στην παρούσα συλλογή.

Έπειτα από την άμεση έκδοση της ποιητικής συλλογής Πιστή και ενάρετη νύχτα (μτφρ. Χάρης Βλαβιανός – Δήμητρα Κωτούλα, εκδ. Στερέωμα) στα ελληνικά, έρχεται η τωρινή έκδοση της συλλογής Άγρια Ίρις (μτφρ. Χάρης Βλαβιανός, εκδ. Στερέωμα) όχι για να επιβεβαιώσει (αυτό έχει συμβεί ήδη), αλλά για να μεγιστοποιήσει το δέος και το ξάφνιασμα που αισθάνεσαι διαβάζοντας αυτή τη σημαντική ποιήτρια.

Πρόκειται για μια ποιητική σύνθεση που ορίζεται από τρία μέρη που το καθένα συνομιλεί με το άλλο: ο θεός, τα λουλούδια, ο πάσχων άνθρωπος. 

Τούτη η συλλογή είναι ένα ζωντανό οικοδόμημα που δεν εδραιώνεται από το σχήμα του, αλλά από τις λεπταίσθητες ταλαντώσεις του. Είναι ένας σιγανός ψίθυρος αυτό που δημιουργεί η Γκλικ στην παρούσα συλλογή. Μια τριφωνία που συμπεριλαμβάνει όλο τον κόσμο: ορατό και αόρατο. Χθόνιο μα και θεϊκό. Ανθρώπινο και φυτικό. Πραγματικό και δημιουργημένο.

Πρόκειται για μια ποιητική σύνθεση που ορίζεται από τρία μέρη που το καθένα συνομιλεί με το άλλο: ο θεός, τα λουλούδια, ο πάσχων άνθρωπος. Ο τόνος είναι διαρκώς εξομολογητικός – ακόμη και για τον Πανάγαθο που δεν στέκει αγέρωχος, ούτε εμφανίζεται με το σκήπτρο της μεγαλοσύνης του. Τα λουλούδια παρατηρούν τον κόσμο από το ύψος του χώματός τους. Ο άνθρωπος, η γυναίκα, η αποτυχημένη της ζωή, o σύζυγος και ο γιος της. Η γυναίκα παρατηρεί τη ζωή της και ό,τι την περιβάλλει με μια ενδοσκοπική δύναμη, σχεδόν ρομαντική. Ο θεός ίσταται από εκεί ψηλά, στέργει, δικαιολογείται, προσπαθεί να εξηγήσει το μυστήριο της δημιουργίας, το κρυφό νόημα των προθέσεών του.

Το σύνολο των ποιημάτων που συγκροτούν τη συλλογή ακολουθούν τη χρονική ακολουθία των εποχών του χρόνου. Ξεκινούν από το τέλος της άνοιξης και το λιώσιμο των πάγων σε έναν κήπο, θερμαίνονται από το καλοκαίρι και φτάνουν έως τα τέλη του Σεπτεμβρίου. Όπως σημειώσαμε χωρίζονται σε τρεις διακριτές φωνές που ιστορούν με διαφορετικό τρόπο η καθεμία το μέγα θαύμα-ερώτημα του κόσμου.

Η πρώτη «φωνή» ανήκει στα λουλούδια, τα φυτά έως και τα ταπεινά αγριόχορτα. Κάθε φυτό δίνει και τον τίτλο στο αντίστοιχο ποίημα. Ο φυτικός κόσμος απευθύνεται στους ανθρώπους εν συνόλω, αλλά και στον κηπουρό τους ειδικότερα. Μέσα από τις δικές του λέξεις βλέπουμε την κυκλικότητα που ορίζει τη δική ζωή των λουλουδιών, όπως και την αναγκαστική του οριοθέτηση στο χώρο. Έτσι ακίνητα στέκουν τα λουλούδια κοιτώντας την πλάση και τους ανθρώπους.

«Δίπλα, δίπλα, όχι
χέρι με χέρι: σας παρατηρώ
να βαδίζετε μέσα στον καλοκαιρινό κήπο – ό,τι
δεν μπορεί να κινηθεί
μαθαίνει να βλέπει· δεν χρειάζεται
να σας κυνηγήσω μέσα
στον κήπο»

Κράταιγος

Ο άνθρωπος που πιστεύει πως είναι κυρίαρχος των πάντων, στα «μάτια» ενός αγριολούλουδου δεν κατέχει καμία σπουδαία γνώση για την οντολογική του μοίρα.

«Την ελλιπή
ιδέα σου για τον παράδεισο: απουσία
αλλαγής. Είναι καλύτερα απ’ ότι στη γη; Πώς
το ξέρεις, εσύ που δεν βρίσκεσαι ούτε
εδώ ούτε εκεί, αφού στέκεσαι ανάμεσά μας;»

Αγριολούλουδα

Η δεύτερη «φωνή» της συλλογής είναι αμιγώς ανθρώπινη. Απευθύνεται στον κηπουρό που επιμελείται τον κήπο, είναι εν μέρει αυτοβιογραφική με τον τρόπο της Γκλικ, διαπερνάει οικογενειακά ζητήματα, αλλά και συνεχείς διερωτήσεις προς εκείνον που θεωρείται πλάστης του κόσμου και που μπορεί κάποιοι να τον ονομάζουν θεό, αλλά η Γκλικ απορρίπτει τη σαφήνεια του ορισμού:

«Συγχώρεσέ με αν πω ότι σ’ αγαπάω: στους ισχυρούς
λέγονται πάντα ψεύδη αφού οι αδύναμοι
πάντα διακατέχονται από πανικό. Δεν μπορώ ν’ αγαπήσω
ό,τι δεν μπορώ να συλλάβω, κι εσύ δεν αποκαλύπτεις
σχεδόν τίποτα: άραγε είσαι σαν τον κράταιγο
πάντοτε ίδιος, στο ίδιο μέρος».

Όρθρος

Είναι μια ιώβεια υπομονή αυτή που δοκιμάζει ο άνθρωπος μπρος στη σιωπή του θείου πνεύματος. Τα περισσότερα ποιήματα αυτής της δεύτερης «φωνής» (ορίζονται από τα ποιήματα που έχουν τίτλο Όρθρος και Εσπερινός) ο άνθρωπος κραυγάζει για κατανόηση και αποδοχή. Προσπαθεί να βρει ξανά το νήμα που τον ενώνει με τον γεννήτορά του γνωρίζοντας πως έχει παρασυρθεί και έχει χάσει το δρόμο προς την ένωση.

Στην τρίτη «φωνή», ο πλάστης εμφανίζεται (τα ποιήματα έχουν τίτλο μια στιγμή της ημέρας ή κάποιο μήνα του έτους) μιλώντας προς τα δημιουργήματά του. Η χροιά του είναι τρυφερή, αλλά συνάμα εμφανίζει και μια θλίψη για το γεγονός, οι άνθρωποι, το τελειότερο των θαυμάτων του, δεν κατάφεραν ακόμη να εκπληρώσουν την ουσία της δημιουργίας και να αποκτήσουν την ανεξαρτησία τους.

«Όταν σας δημιούργησα σας αγαπούσα
Τώρα σας λυπάμαι.

Σας έδωσα ό,τι είχατε ανάγκη:
κρεβάτι από χώμα, κουβέρτα από γαλανό αέρα –

Καθώς απομακρύνομαι από σας
σας βλέπω πιο καθαρά».

Άνεμος που αποσύρεται

STEREOMA GLUCK AGRIA IRIS EXWFYLLOΗ Γκλικ, είναι φανερό πια, έχει την τάση να κυβερνάται από τη γητεία των συναισθημάτων. Δεν διστάζει να αναδείξει την πληγωτική θλίψη των ημερών. Υπάρχει μια συνέπεια στον τόνο της ποιητικής φωνής της όταν αποτυπώνει με λέξεις την εσωτερικευμένη λιτανεία των πραγμάτων που την πλήγωσαν και των άλλων που συνέχουν την ανθρώπινη περίπτωση.

Ωστόσο, δεν έχουμε να κάνουμε με μια κοινή εξομολογητική διάθεση σαν αυτή που βρίσκει κανείς στην Πλαθ ή τον Μπέριμαν. Στην Γκλικ δεν έχουμε μια ολική αφαίρεση των ιδιωτικών πέπλων ούτε μια διθυραμβική λιτανεία των παθών.

Κάτι που φάνηκε και στη συλλογή της Πιστή και ενάρετη νύχτα, διαφαίνεται κι εδώ ως βασική πρόθεση της ποιήτριας να μιλάει de profundis και συνάμα να μας αφήσει με την ψευδαίσθηση ότι απευθύνεται μόνο στον εαυτό της κι όχι σε εκείνους που θα κρατήσουν στα χέρια τους τα ποιήματά της. Αρκετές φορές, δε, στην Αγρια Ίριδα φαίνεται να επιτρέπει στο ποιητικό εγώ να συνομιλήσει με τα λουλούδια ή με Εκείνον που στέκει ψηλά αμέτοχος και σιωπηρός για όσα συμβαίνουν κάτωθέ του.

Κάπως έτσι η Γκλικ δημιουργεί στα ποιήματά της μια μορφή οικείας αποστασιοποίησης ή αποστασιοποίηση της οικειότητας.

Μια ανθοφορία ύπαρξης στην οποία είναι ταγμένος ο άνθρωπος, κι ας μην ξέρει πάντα το λόγο, (...)

Αν ξέρει κάτι να γυμνώνει η Γκλικ αυτή είναι η γλώσσα από τα περιττά της βάρη. Ελάχιστα σημεία στίξης, ουσιαστικά που συστρέφονται γύρω από τον εαυτό τους, ρήματα που πέφτουν σαν πέτρες στην επιφάνεια μιας λίμνης προκαλώντας αναταράξεις και ομόκεντρους κύκλους.

Ο Χάρης Βλαβιανός μας παραδίδει ένα ποιητικό απόσταγμα στη σωστή «θερμοκρασία», με την οικονομία που του πρέπει και το θάλπος που ανθίζει μέσα σου σαν ένα ταπεινό λουλούδι του κήπου, του οποίου η ομορφιά υπάρχει γιατί υπάρχει. Ένα θαύμα καθημερινό και αδιαίρετο από τη μοναδικότητα αυτού του κόσμου. Μια ανθοφορία ύπαρξης στην οποία είναι ταγμένος ο άνθρωπος, κι ας μην ξέρει πάντα το λόγο, που εκκινεί με τη ζωή για να καταλήξει στον άφευκτο μαρασμό του.


* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Μπλε ήλιος» (εκδ. Μεταίχμιο).

politeia link more

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η στάση του πελαργού» του Θανάση Χατζόπουλου (κριτική)

«Η στάση του πελαργού» του Θανάση Χατζόπουλου (κριτική)

Για το βιβλίο με σύντομα κείμενα για την ποίηση του Θανάση Χατζόπουλου «Η στάση του πελαργού – Μικροδοκίμια» (εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: Πλάνο απο την ταινία «Το μετέωρο βήμα του πελαργού» του Θόδωρου Αγγελόπουλου. .

Του Γιώργου Βέη

...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...
«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις). Κεντρική φωτογραφία © Karsten Winegeart / Unsplash.

Του Γιώργου Βέη

«Η αλήθεια είναι απεχθής: έχουμε την τέχνη ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

Η Margaret Atwood είναι Καναδή συγγραφέας και ποιήτρια, ευρέως γνωστή για το μελλοντολογικό μυθιστόρημά της «Η ιστορία της θεραπαινίδας», το οποίο εκτυλίσσεται σε μια δυστοπική, πατριαρχική κοινωνία όπου οι γυναίκες έχουν χάσει τα περισσότερα δικαιώματά τους. Τόσο με το λογοτεχνικό της έργο, όσο και με τα δοκίμια, τ...

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Santiago Roncagliolo «Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου, εκδ. Καστανιώτη).

Του Διονύση Μαρίνου

Το 2021, έπειτα από τρία χρόνια εργώδους προσπάθειας και αναγκαίας κατάδυσης στο σκότος, η περιβ...

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Σε μια σεμνή μα συγκινησιακά φορτισμένη εκδήλωση, ο Δήμος Χανίων τίμησε τη Χανιώτισσα συγγραφέα, Μάρω Δούκα, για την προσφορά της στις Τέχνες, τα Γράμματα και την ανάδειξη της Ιστορίας του τόπου. Στη φωτογραφία, ο Δήμαρχος Χανίων Παναγιώτης Σημανδηράκης καθώς αποδίδει το μετάλλιο της πόλης στη συγγραφέα.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Από την πληθώρα των νέων εκδόσεων μεταφρασμένων αστυνομικών βιβλίων ξεχωρίσαμε εννέα. Σας τα παρουσιάζουμε. 

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Μήπως το κατασκοπικό εξελίσσεται στο νέο συναρπαστικό θρίλερ; Εννέα –κλασικά και σύγχρονα– αστυνομικά μυθιστορήμ...

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ