STEREOMA GLUCK LOUISE 800

Για την ποιητική συλλογή «Άγρια Ίρις» (μτφρ. Χάρης Βλαβιανός) της βραβευμένης με Νόμπελ (2020) Λουίζ Γκλικ. Η συλλογή εκδόθηκε το 1992 και το επόμενο έτος βραβεύτηκε με Πούλιτζερ. Κεντρική εικόνα: Η ποιήτρια φωτογραφημένη περίπου το 1977. Η φωτογραφία χρησιμοποιήθηκε σε αφίσα για βραδιά ποίησης στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στο Σικάγο.

Του Διονύση Μαρίνου

Τώρα που ο αχός του Βραβείου Νόμπελ αρχίζει να καταλαγιάζει και τα πράγματα ακολουθούν τη γνώριμη ροπή προς την αποδοχή, είναι η κατάλληλη στιγμή να τοποθετήσουμε την Λουίζ Γκλικ στη θέση που πραγματικά της αξίζει μέσα μας.

Δεν είναι η μέγιστη λογοτεχνική καταξίωση που θα δικαιώσει την αναγνωστική μας τέρψη, αυτή θα μπορούσε να είχε υπάρξει και πριν από την ανακοίνωση της Σουηδικής Ακαδημίας, αρκεί να είχαμε τα κατάλληλα πειστήρια. Τώρα, όμως, τα έχουμε.

Είναι ένας σιγανός ψίθυρος αυτό που δημιουργεί η Γκλικ στην παρούσα συλλογή.

Έπειτα από την άμεση έκδοση της ποιητικής συλλογής Πιστή και ενάρετη νύχτα (μτφρ. Χάρης Βλαβιανός – Δήμητρα Κωτούλα, εκδ. Στερέωμα) στα ελληνικά, έρχεται η τωρινή έκδοση της συλλογής Άγρια Ίρις (μτφρ. Χάρης Βλαβιανός, εκδ. Στερέωμα) όχι για να επιβεβαιώσει (αυτό έχει συμβεί ήδη), αλλά για να μεγιστοποιήσει το δέος και το ξάφνιασμα που αισθάνεσαι διαβάζοντας αυτή τη σημαντική ποιήτρια.

Πρόκειται για μια ποιητική σύνθεση που ορίζεται από τρία μέρη που το καθένα συνομιλεί με το άλλο: ο θεός, τα λουλούδια, ο πάσχων άνθρωπος. 

Τούτη η συλλογή είναι ένα ζωντανό οικοδόμημα που δεν εδραιώνεται από το σχήμα του, αλλά από τις λεπταίσθητες ταλαντώσεις του. Είναι ένας σιγανός ψίθυρος αυτό που δημιουργεί η Γκλικ στην παρούσα συλλογή. Μια τριφωνία που συμπεριλαμβάνει όλο τον κόσμο: ορατό και αόρατο. Χθόνιο μα και θεϊκό. Ανθρώπινο και φυτικό. Πραγματικό και δημιουργημένο.

Πρόκειται για μια ποιητική σύνθεση που ορίζεται από τρία μέρη που το καθένα συνομιλεί με το άλλο: ο θεός, τα λουλούδια, ο πάσχων άνθρωπος. Ο τόνος είναι διαρκώς εξομολογητικός – ακόμη και για τον Πανάγαθο που δεν στέκει αγέρωχος, ούτε εμφανίζεται με το σκήπτρο της μεγαλοσύνης του. Τα λουλούδια παρατηρούν τον κόσμο από το ύψος του χώματός τους. Ο άνθρωπος, η γυναίκα, η αποτυχημένη της ζωή, o σύζυγος και ο γιος της. Η γυναίκα παρατηρεί τη ζωή της και ό,τι την περιβάλλει με μια ενδοσκοπική δύναμη, σχεδόν ρομαντική. Ο θεός ίσταται από εκεί ψηλά, στέργει, δικαιολογείται, προσπαθεί να εξηγήσει το μυστήριο της δημιουργίας, το κρυφό νόημα των προθέσεών του.

Το σύνολο των ποιημάτων που συγκροτούν τη συλλογή ακολουθούν τη χρονική ακολουθία των εποχών του χρόνου. Ξεκινούν από το τέλος της άνοιξης και το λιώσιμο των πάγων σε έναν κήπο, θερμαίνονται από το καλοκαίρι και φτάνουν έως τα τέλη του Σεπτεμβρίου. Όπως σημειώσαμε χωρίζονται σε τρεις διακριτές φωνές που ιστορούν με διαφορετικό τρόπο η καθεμία το μέγα θαύμα-ερώτημα του κόσμου.

Η πρώτη «φωνή» ανήκει στα λουλούδια, τα φυτά έως και τα ταπεινά αγριόχορτα. Κάθε φυτό δίνει και τον τίτλο στο αντίστοιχο ποίημα. Ο φυτικός κόσμος απευθύνεται στους ανθρώπους εν συνόλω, αλλά και στον κηπουρό τους ειδικότερα. Μέσα από τις δικές του λέξεις βλέπουμε την κυκλικότητα που ορίζει τη δική ζωή των λουλουδιών, όπως και την αναγκαστική του οριοθέτηση στο χώρο. Έτσι ακίνητα στέκουν τα λουλούδια κοιτώντας την πλάση και τους ανθρώπους.

«Δίπλα, δίπλα, όχι
χέρι με χέρι: σας παρατηρώ
να βαδίζετε μέσα στον καλοκαιρινό κήπο – ό,τι
δεν μπορεί να κινηθεί
μαθαίνει να βλέπει· δεν χρειάζεται
να σας κυνηγήσω μέσα
στον κήπο»

Κράταιγος

Ο άνθρωπος που πιστεύει πως είναι κυρίαρχος των πάντων, στα «μάτια» ενός αγριολούλουδου δεν κατέχει καμία σπουδαία γνώση για την οντολογική του μοίρα.

«Την ελλιπή
ιδέα σου για τον παράδεισο: απουσία
αλλαγής. Είναι καλύτερα απ’ ότι στη γη; Πώς
το ξέρεις, εσύ που δεν βρίσκεσαι ούτε
εδώ ούτε εκεί, αφού στέκεσαι ανάμεσά μας;»

Αγριολούλουδα

Η δεύτερη «φωνή» της συλλογής είναι αμιγώς ανθρώπινη. Απευθύνεται στον κηπουρό που επιμελείται τον κήπο, είναι εν μέρει αυτοβιογραφική με τον τρόπο της Γκλικ, διαπερνάει οικογενειακά ζητήματα, αλλά και συνεχείς διερωτήσεις προς εκείνον που θεωρείται πλάστης του κόσμου και που μπορεί κάποιοι να τον ονομάζουν θεό, αλλά η Γκλικ απορρίπτει τη σαφήνεια του ορισμού:

«Συγχώρεσέ με αν πω ότι σ’ αγαπάω: στους ισχυρούς
λέγονται πάντα ψεύδη αφού οι αδύναμοι
πάντα διακατέχονται από πανικό. Δεν μπορώ ν’ αγαπήσω
ό,τι δεν μπορώ να συλλάβω, κι εσύ δεν αποκαλύπτεις
σχεδόν τίποτα: άραγε είσαι σαν τον κράταιγο
πάντοτε ίδιος, στο ίδιο μέρος».

Όρθρος

Είναι μια ιώβεια υπομονή αυτή που δοκιμάζει ο άνθρωπος μπρος στη σιωπή του θείου πνεύματος. Τα περισσότερα ποιήματα αυτής της δεύτερης «φωνής» (ορίζονται από τα ποιήματα που έχουν τίτλο Όρθρος και Εσπερινός) ο άνθρωπος κραυγάζει για κατανόηση και αποδοχή. Προσπαθεί να βρει ξανά το νήμα που τον ενώνει με τον γεννήτορά του γνωρίζοντας πως έχει παρασυρθεί και έχει χάσει το δρόμο προς την ένωση.

Στην τρίτη «φωνή», ο πλάστης εμφανίζεται (τα ποιήματα έχουν τίτλο μια στιγμή της ημέρας ή κάποιο μήνα του έτους) μιλώντας προς τα δημιουργήματά του. Η χροιά του είναι τρυφερή, αλλά συνάμα εμφανίζει και μια θλίψη για το γεγονός, οι άνθρωποι, το τελειότερο των θαυμάτων του, δεν κατάφεραν ακόμη να εκπληρώσουν την ουσία της δημιουργίας και να αποκτήσουν την ανεξαρτησία τους.

«Όταν σας δημιούργησα σας αγαπούσα
Τώρα σας λυπάμαι.

Σας έδωσα ό,τι είχατε ανάγκη:
κρεβάτι από χώμα, κουβέρτα από γαλανό αέρα –

Καθώς απομακρύνομαι από σας
σας βλέπω πιο καθαρά».

Άνεμος που αποσύρεται

STEREOMA GLUCK AGRIA IRIS EXWFYLLOΗ Γκλικ, είναι φανερό πια, έχει την τάση να κυβερνάται από τη γητεία των συναισθημάτων. Δεν διστάζει να αναδείξει την πληγωτική θλίψη των ημερών. Υπάρχει μια συνέπεια στον τόνο της ποιητικής φωνής της όταν αποτυπώνει με λέξεις την εσωτερικευμένη λιτανεία των πραγμάτων που την πλήγωσαν και των άλλων που συνέχουν την ανθρώπινη περίπτωση.

Ωστόσο, δεν έχουμε να κάνουμε με μια κοινή εξομολογητική διάθεση σαν αυτή που βρίσκει κανείς στην Πλαθ ή τον Μπέριμαν. Στην Γκλικ δεν έχουμε μια ολική αφαίρεση των ιδιωτικών πέπλων ούτε μια διθυραμβική λιτανεία των παθών.

Κάτι που φάνηκε και στη συλλογή της Πιστή και ενάρετη νύχτα, διαφαίνεται κι εδώ ως βασική πρόθεση της ποιήτριας να μιλάει de profundis και συνάμα να μας αφήσει με την ψευδαίσθηση ότι απευθύνεται μόνο στον εαυτό της κι όχι σε εκείνους που θα κρατήσουν στα χέρια τους τα ποιήματά της. Αρκετές φορές, δε, στην Αγρια Ίριδα φαίνεται να επιτρέπει στο ποιητικό εγώ να συνομιλήσει με τα λουλούδια ή με Εκείνον που στέκει ψηλά αμέτοχος και σιωπηρός για όσα συμβαίνουν κάτωθέ του.

Κάπως έτσι η Γκλικ δημιουργεί στα ποιήματά της μια μορφή οικείας αποστασιοποίησης ή αποστασιοποίηση της οικειότητας.

Μια ανθοφορία ύπαρξης στην οποία είναι ταγμένος ο άνθρωπος, κι ας μην ξέρει πάντα το λόγο, (...)

Αν ξέρει κάτι να γυμνώνει η Γκλικ αυτή είναι η γλώσσα από τα περιττά της βάρη. Ελάχιστα σημεία στίξης, ουσιαστικά που συστρέφονται γύρω από τον εαυτό τους, ρήματα που πέφτουν σαν πέτρες στην επιφάνεια μιας λίμνης προκαλώντας αναταράξεις και ομόκεντρους κύκλους.

Ο Χάρης Βλαβιανός μας παραδίδει ένα ποιητικό απόσταγμα στη σωστή «θερμοκρασία», με την οικονομία που του πρέπει και το θάλπος που ανθίζει μέσα σου σαν ένα ταπεινό λουλούδι του κήπου, του οποίου η ομορφιά υπάρχει γιατί υπάρχει. Ένα θαύμα καθημερινό και αδιαίρετο από τη μοναδικότητα αυτού του κόσμου. Μια ανθοφορία ύπαρξης στην οποία είναι ταγμένος ο άνθρωπος, κι ας μην ξέρει πάντα το λόγο, που εκκινεί με τη ζωή για να καταλήξει στον άφευκτο μαρασμό του.


* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Μπλε ήλιος» (εκδ. Μεταίχμιο).

politeia link more


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η ομορφιά των όπλων μας», του Θωμά Τσαλαπάτη (κριτική)

«Η ομορφιά των όπλων μας», του Θωμά Τσαλαπάτη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Θωμά Τσαλαπάτη «Η ομορφιά των όπλων μας» (εκδ. Αντίποδες).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Η ομορφιά των όπλων μας του Θωμά Τσαλαπάτη διαρθρώνεται σε πέντε ενότητες που περιγράφονται ως εξής: «Περιστατικά...

«Η Ελλάς των Ελλήνων»: Διαβάζοντας ποιήματα δυο αιώνων

«Η Ελλάς των Ελλήνων»: Διαβάζοντας ποιήματα δυο αιώνων

Κείμενο με αφορμή το βιβλίο «1821-2021, Η Ελλάς των Ελλήνων, Δυο αιώνες εθνικά δεινά στον καθρέφτη της ποίησης – Μια παράκαιρη ανθολογία» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg.

Του Νίκου Στρατηγάκη

Θυμούνται τα λόγια του...

«Τα λόγια του ονείρου», της Δάφνης Μαρίας Γκυ-Βουβάλη

«Τα λόγια του ονείρου», της Δάφνης Μαρίας Γκυ-Βουβάλη

Για την ποιητική συλλογή της Δάφνης Μαρίας Γκυ-Βουβάλη «Τα λόγια του ονείρου» (εκδ. Βακχικόν). 

Του Γιώργου Ρούσκα

«Ένα μεγάλο στόμα
ανοίγει η ψυχή
μες από τα μάτια τα βαθιά του χάους
και κράζει
πεταλούδες το πρωί ...



ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Μανιφέστο»: Η Μπερναρντίν Εβαρίστο στο νέο της βιβλίο αυτοβιογραφείται

«Μανιφέστο»: Η Μπερναρντίν Εβαρίστο στο νέο της βιβλίο αυτοβιογραφείται

Το νέο βιβλίο της βραβευμένης με Μπούκερ Βρετανής συγγραφέα Μπερναρντίν Εβαρίστο δεν είναι μυθοπλαστικό. Ανήκει στο είδος της αυτοβ...

«Το λουλούδι της θάλασσας», της Νάγιας Δαλακούρα (κριτική)

«Το λουλούδι της θάλασσας», της Νάγιας Δαλακούρα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Νάγιας Δαλακούρα «Το λουλούδι της θάλασσας» (εκδ. Κλειδάριθμος). Κεντρική εικόνα από την τηλεοπτική σειρά «The Τerror» για την αποστολή του 1845.

Της Λεύκης Σαραντινού

Την αίσθηση μαγείας από τον παγωμένο και σιωπηλό Βορρά, με το...

«Δέκατος χρόνος», της Καρολίνας Μέρμηγκα (κριτική) – Από την αρχαιότητα έως σήμερα: γυναικεία μοίρα και τραύμα

«Δέκατος χρόνος», της Καρολίνας Μέρμηγκα (κριτική) – Από την αρχαιότητα έως σήμερα: γυναικεία μοίρα και τραύμα

Για το μυθιστόρημα της Καρολίνας Μέρμηγκα «Δέκατος χρόνος» (εκδ. Αλεξάνδρεια). Φωτογραφία: Άγαλμα στον υπαίθριο χώρο του Αρχαιολογικού Μουσείου της Αθήνας © Mika/Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη 

Οι αρχαίοι μύθοι ήταν και ε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πρόωρη άνοιξη: 22 Έλληνες συγγραφείς παρουσιάζουν τα νέα τους βιβλία

Πρόωρη άνοιξη: 22 Έλληνες συγγραφείς παρουσιάζουν τα νέα τους βιβλία

Δόκιμοι και καταξιωμένοι καθώς και νεότεροι συγγραφείς γράφουν για τα νέα τους βιβλία, τα οποία μόλις κυκλοφόρησαν ή αναμένεται να κυκλοφορήσουν προσεχώς.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ζητήσαμε από είκοσι έναν συγγραφείς –καταξιωμένους αλλά και νεότερους...

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Οι βιβλιοθήκες και τα βιβλιοπωλεία, συχνά μάλιστα και τα ίδια τα βιβλία, γίνονται το κεντρικό θέμα σε πολλά μυθιστορήματα, που αποκτούν έτσι αυτόχρημα τον χαρακτηρισμό του «βιβλιοφιλικού» και έχουν ένα δικα...

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Ο ανθρώπινος νους και τα αχαρτογράφητα μονοπάτια του, η μνήμη και η λειτουργία της, από τα σπουδαιότερα μυστήρια της ανθρώπινης ύπαρξης, διερευνώνται τόσο από την επιστήμη όσο και από τη λογοτεχνία. Μια επιλογή λογοτεχνικών βιβλίων με θέμα την αμνησία ή διάφορες διαταραχές της μνήμης, στην πλειονότητά τους μυθι...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ